HORIZON SOPYRWA LTD v KARIBUSHI N’UNDI
- Citation
- RCA00008/2022/HC/MUS
- Status
- Civil
- Jurisdiction
- Rwanda
- Court
- High Court
- Decision
- 22 March 2023
- Posture
- Civil Appeal / Final Appellate Judgment
- Case number
- RCA00008/2022/HC/MUS
- Language
- Kinyarwanda
More details
- Court
- High Court
- Decision
- 22 March 2023
- Posture
- Civil Appeal / Final Appellate Judgment
- Case number
- RCA00008/2022/HC/MUS
- Language
- Kinyarwanda
On this page
Professional case brief
Research organized from the available case record
01
Holding and result
The appeal was dismissed because Horizon Sopyrwa Ltd failed to prove ownership of the disputed land, which had been lawfully transferred to Dr Karibushi Ndengeye Blaise prior to the company's acquisition of SOPYRWA SARL. The lower court correctly relied on the available evidence, including the act of cession and the arbitration award, to determine ownership. The damages and costs awarded were justified by the appellant's conduct and the respondent's loss of use of the land.
Court disposition
appeal dismissed
Orders
- The judgment of the Intermediate Court of Musanze (RC00084/2020/TGI/MUS) is affirmed in full.
- Horizon Sopyrwa Ltd is ordered to pay Dr Karibushi Ndengeye Blaise total damages and costs of 3,020,000 Rwandan Francs, including appellate legal fees.
- Payment to be made immediately upon the judgment becoming final, or enforced against Horizon Sopyrwa Ltd's assets if not paid voluntarily.
02
Material facts
Parties
Horizon Sopyrwa Ltd
Appellant Counsel: Me Mhayimana IsaieDr Karibushi Ndengeye Blaise
Respondent Counsel: Me Nyungura JosephAmounts and remedies
- Damages and Costs Awarded to Respondent (total): RWF 3,020,000
- Damages for Distress: RWF 1,000,000
- Legal Fees (first Instance): RWF 1,000,000
- Legal Fees (appeal): RWF 500,000
- Costs of Proceedings: RWF 20,000
03
Procedural history
Posture
Civil Appeal / Final Appellate Judgment
04
Questions and positions
Legal issues
- 01
Whether the lower court erred in determining land ownership based on evidence not pleaded or argued
- 02
Whether Horizon Sopyrwa Ltd is the legal successor to SOPYRWA SARL and entitled to the disputed land
- 03
Whether the arbitration award could be relied upon to determine land ownership
- 04
Whether the damages awarded to Dr Karibushi Ndengeye Blaise were justified
- 05
Whether the respondent is entitled to further costs and legal fees on appeal
Party arguments
- Applicant
- Horizon Sopyrwa Ltd argued the lower court decided on issues not pleaded, failed to consider its evidence and legal arguments, and that the land in dispute was its property by virtue of company succession and privatisation. It challenged the validity of the respondent's title, the use of an arbitration award as evidence, and the award of damages and costs against it.
- Respondent
- Dr Karibushi Ndengeye Blaise argued the appeal lacked merit, the land was lawfully transferred to him, the arbitration award supported his claim, and the damages and costs were justified due to the appellant's conduct and repeated litigation.
05
Court’s reasoning
Legal principles
- 01
Article 11, Law No 22/2018 on civil, commercial, labour and administrative procedure
A court may rely on evidence properly introduced even if not specifically pleaded, provided it is relevant to the issues for determination.
- 02
Company law and findings of fact
A company acquiring another company takes over only the assets held at the time of acquisition; prior transfers by the predecessor remain valid.
- 03
Article 42, Law No 007/2021 on companies
Change of company name does not affect rights and obligations acquired under the previous name.
- 04
Law No 005/2008 on arbitration and conciliation
Arbitration awards are binding only as to the matters and parties directly involved; their reasoning may be persuasive but not determinative for third parties.
- 05
Article 111, Law No 22/2018; Article 33, Ministerial Instructions No 01/2014
Damages and legal costs may be awarded to the prevailing party for harm and expenses caused by unfounded litigation.
06
Ratio, limits and disposition
Ratio decidendi
The appeal was dismissed because Horizon Sopyrwa Ltd failed to prove ownership of the disputed land, which had been lawfully transferred to Dr Karibushi Ndengeye Blaise prior to the company's acquisition of SOPYRWA SARL. The lower court correctly relied on the available evidence, including the act of cession and the arbitration award, to determine ownership. The damages and costs awarded were justified by the appellant's conduct and the respondent's loss of use of the land.
Obiter and limits
- A company acquiring another does not retroactively acquire assets already transferred by the predecessor.
- Arbitration awards may inform but not bind courts on issues not directly adjudicated therein.
- Procedural objections must be substantiated by evidence of prejudice or error.
Court disposition
appeal dismissed
- The judgment of the Intermediate Court of Musanze (RC00084/2020/TGI/MUS) is affirmed in full.
- Horizon Sopyrwa Ltd is ordered to pay Dr Karibushi Ndengeye Blaise total damages and costs of 3,020,000 Rwandan Francs, including appellate legal fees.
- Payment to be made immediately upon the judgment becoming final, or enforced against Horizon Sopyrwa Ltd's assets if not paid voluntarily.
Source and reliance status
High Court · 22 March 2023
This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.
Judgment reading view
Judgment text
The complete available source text.
High Court
Civil· 22 March 2023
HORIZON SOPYRWA LTD v KARIBUSHI N’UNDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-03-22 - Case/document no.: RCA00008/2022/HC/MUS - Collection: High Court
Text
Page 1
HORIZON SOPYRWA LTD V KARIBUSHI N’UNDI [Rwanda URUKIKO RUKURU URUGEREKO RWA MUSANZE – RCA00008/2022/HC/MUS (Bakuzakundi, P.J., Gasore na Mukamuhire J.) 22 Werurwe 2023] Itegeko rigenga imiburanishirize y’imanza mbonezamubano – gusesengura inyandiko – gufata icyemezo ku kitararegewe – Iyo Urukiko rusesengura ikimenyetso mu rubanza bikaba ngobwa ko rubona ibitaratanzweho ikirego ariko bikemura ikibazo rukabyifashisha mu gufata icyemezo y’ubucuruzi – ntibyafatwa ko rwafashe icyemezo ku bitararegewe. Itegeko rigenga amasezerano – amasezerano y’ubugure hagati y’amasosiyete y’ubucuruzi – Sosiyete y’ubucuruzi yaguze iyindi sosiyete y’ubucuruzi, yegukana iyo sosiyete n’imitungo yose yari ifite igihe ubugure bwakorwaga Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye Karibushi Ndengeye arega Horizon Sopyrwa Ltd mu Rukiko Rwisumbuye rwa Musanze asaba ko itambama ryashyizwe ku butaka bwe, rivanwaho, akabwandikwaho. Urukiko mu rubanza RC00138/2019/TG1/MUS, rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Karibushi Ndengeye gifite ishingiro, rwemeza ko inzitizi zo kutakira ikirego zatanzwe na Horizon-Sopyrwa nta shingiro zifite, rwemeza ko itambama ryakozwe na ku butaka bwe rivanweho; rutegeka ko ubwo butaka bumwandikwaho. Horizon Sopyrwa Ltd ntiyishimiye imikirize y'urubanza irujuririra mu Rukiko rukuru Urugereko rwa Musanze, ivuga ko ikirego cya Karibushi Ndengeye kitagombaga kwakirwa kubera ko Urukiko
rwabanje rutari rufite ububasha bwo kuburanisha ikigo cy'Umutungo Kamere mu Rwanda, Urwego rw'Umubitsi w'lmpapurompamo z'Ubutaka (RLUMA), ko bene ibi bigo biregwa mu Rugereko ruburanisha imanza z'ubutegetsi, ivuga kandi ko kandi harezwe utagombaga kuregwa kubera ko Sopyrwa Horizon Ltd atari yo yandika ubutaka, cyangwa ngo ibe yarasabye ko itambama rikurwaho, ndetse ko nta n'impamvu yo kurega yari ihari kuko itambama ryarangije guta agaciro, rikaba ritakiriho kuko rimara gusa amezi atandatu (6 mois), kandi akaba yararenze, ivuga kandi ko Urukiko rwemeje ko umutungo wandikwa kuri Karibushi Ndengeye nyamara ngo rutarigeze rwinjira mu mizi y’urubanza ngo harebwe nyir'umutungo. Urukiko Rukuru mu rubanza RCA00118/2019/HC/MUS rwemeje ko ikirego cy'ubujurire cyatanzwe na Sopyrwa Horizon Ltd gifite ishingiro kuri bimwe; Rwemeza ko inzitizi zose zatanzwe na Sopyrwa Horizon Ltd nta shingiro zifite; rwemeza ko ikibazo cyerekeranye no kumenya nyir'umutungo uvugwa muri uru rubanza hagati ya Dr Karibushi Ndengeye na Sopyrwa Horizon Ltd cyagombaga gusuzumwa n'Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze; maze hategekwa ko urubanza rusubizwa mu Rukiko Rwisumbuye rwa Musanze hagasuzumwa ikibazo cyerekeranye no kumenya nyir'umutungo uburanwa. Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze rwongeye kuburanisha urwo rubanza maze mu rubanza RC00084/2020/TGI/MUS, rubanza kugira ababuranyi inama yo kugerageza inzira y'ubwumvikane, Urubanza rwagiye rusubikwa mu bihe bitandukanye ku
Page 2
busabe bw'ababuranyi bari mu nzira zo kwirangiriza ikibazo binyuze mu nzira y'ubwumvikane, birangira Karibushi Ndengeye ashyize muri IECMS imyanzuro y'inyongera avuga ko impande zombi zagiranye ibiganiro hakorwa inyandiko ikubiyemo ibigomba gushingirwaho kugirango hatangwe ingurane, ariko ishyirwa mu bikorwa rirananirana, ko bityo Urukiko ari rwo rwabakiranura binyuze mu rubanza, ngo dore ko yanasanze bitakiri ngombwa gusuzuma nyir'umutungo uburanwa kuko yawuboneye ibimenyetso bitandukanye atari afite mbere bigaragaza ko wafashweho icyemezo mu rubanza rwaciwe n'Urukiko Nkemurampaka rwa Kigali. Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze rwemeje ko mu gukiranura uru rubanza rukwiye kwifashisha urubanza rwaciwe n'Urukiko Nkemurampaka rwa Kigali nk'ikimenyetso gicukumbuye kubera ko muri iki kimenyetso hagaragajwemo ko Horizon Sopyrwa yaguze imigabane ingana na 100% ya Sopyrwa bikurikirwa n'ihererekanya ry'imitungo yose , mu gusesengura ibi no kubihuza n’uru rubanza Urukiko ruvuga ko Horizon Sopyrwa Ltd imaze kugura iriya migabane, ntahandi hareberwa icyahise kiba umutungo wayo yari iguze, uretse kureba ibyagaragajwe muri raporo y'ihererekanya ry'imitungo ryabaye hagati yayo na Sopyrwa yari igurishije, nyamara Horizon Sopyrwa Ltd ikaba itagararaza iyo raporo y' ihererekanya ry' imitungo. Urukiko rwemeje ko ubutaka buburanwa ari ubwa Karibushi Ndengeye. Rwemeje kandi ko itambama ryashyizwe kuri
ubwo rivanweho; bukandikwa kuri Karibushi Ndengeye. Horizon Sopyrwa Ltd ntiyishimiye icyo cyemezo maze ikijuririra mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze avuga ko Urukiko rwaciye urubanza ku bintu bitigeze biburanwaho by' igihe Horizon Sopyrwa Ltd yavukiye, ivuga kandi ko urukiko rubanza rwirengagije ibisobanuro, ibimenyetso n'amategeko Horizon Sopyrwa Ltd yatanze byerekana ko umutungo uburanwa ari uwayo, Horizon Sopyrwa Ltd inenga kandi kuba Urukiko rubanza rwaragaragaje ukwivuguruza hamwe rukemeza ko urubanza nkemurampaka rutagomba gushingirwaho mu kwemeza ko Karibushi Ndengeye ari we nyir'ubutaka yaregeye, nyamara ahandi rugahita ngo rushingira kuri urwo rubanza nkemurampaka ruherereza umutungo uburanwa kuri Karibushi Ndengeye. Horizon Sopyrwa Ltd inenga kandi kuba yarategetswe kwishyura indishyi zitagira aho zishingiye. Urukiko Rukuru mu rubanza RCA00008/2022/HC/MUS rwemeje ko Ku bijyanye no kuba Urukiko Rwisumbuye rwaribwirije rugasuzuma ikibazo cy’igihe Horizon Sopyrwa Ltd yavukiye ngo bitaraburanyweho, rwasanze nta shingiro byahabwa kuko ikibazo rwakemuraga ari ikijyanye no kumenya nyir’umutungo uburanwa kandi rwifashishije ibimenyetso bitandukanye birimo urubanza rwaciwe n'Urukiko Nkemurampaka rwa Kigali ruvuga no ku gihe Horizon Sopyrwa Ltd yavukiye. Ku bijyanye no kumenya niba Horizon Sopyrwa Ltd ari Sopyrwa SARL yahinduye izina, bityo ko idakwiye kuburana no
kwiyitirira umutungo Karibushi yahawe muri 2005, Urukiko rwemeje ibi nta shingiro byahabwa kuko Kuba hari sosiyete yahoze yitwa Sopyrwa SARL ikaza guhindura izina ikitwa Horizon Sopyrwa Ltd ntibivuga ko ibyari byarakozwe n'abanyamigabane ba Sopyrwa SARL bita agaciro. Ku bijyanye no Kumenya niba Urukiko rubanza rwarirengagije ibisobanuro, ibimenyetso n'amategeko Horizon Sopyrwa yatanze kandi byerekana ko ari yo nyir'umutungo uburanwa, Urukiko rwemeje ko nta kimenyetso cyangwa Amategeko yirengagijwe mu rubanza rujuririrwa.
Page 3
Ku bijyanye no kumenya niba urubanza nkemurampaka rwatanzweho ikimenyetso rutaragombaga gushingirwaho mu kugena nyir'umutungo Karibushi Ndengeye aburana na Horizon-Sopyrwa Ltd, Urukiko rwemeje ko koko umutungo uburanwa utarebwa nurubanza nkemura mpaka kuko rwabaye uwo mutungo waratanzwe kera, ariko rwemeza ko nta cyari kubuza Urukiko rwabanje kwifashisha igitekerezo kirurimo cyuko hari imitungo yari yaratanzwe n'abari abanyamigabane ba Sopyrwa SARL mbere y'uko Horizon Ltd yinjiramo, abahawe cyangwa abeguriwe iyo mitungo bafite ibyangombwa by'ubutaka ko ibi nta ngaruka byabagiraho. Ku bijyanye n’indishyi Horizon-Sopyrwa Ltd yaciwe ivuga ko zidakwiye, Urukiko rwemeje ko indishyi zahawe Karibushi Ndengeye zifite ishingiro kuko kuba atarabashije gukomeza gukorera mu butaka bwe nk'uko yari yarabitangiye byamugizeho ingaruka zitandukanye. Incamake y’icyemezo:1. Iyo Urukiko rusesengura ikimenyetso mu rubanza bikaba ngobwa ko rubona ibitaratanzweho ikirego ariko bikemura ikibazo rukabyifashisha mu gufata icyemezo, ntibyafatwa ko rwafashe icyemezo ku bitararegewe. Bityo, kuba hari inyandiko igaragaza igihe umutungo uburanwa waviriye cyangwa wagiriye mu mutungo wa sosiyete Urukiko rukemeza ko ibyo bitamenyekana hatabanje kumenyekana igihe sosiyete yavukiye ntabwo byafatwa ko Urukiko rwafashe icyemezo ku kitararegewe. 2.Sosiyete y’ubucuruzi yaguze iyindi sosiyete y’ubucuruzi, yegukana iyo
sosiyete n’imitungo yose yari ifite igihe ubugure bwakorwaga. Bityo, ibyo sosiyete yakoze mbere yo kugurwa bijyanye no kugira umutungo yikuraho yaba iwugurishije cyangwa iwutanze bigumana agaciro kabyo. Ubujurire nta shingiro bufite. Amategeko yashingiweho: Iteka rya perezida No 030/01 ryo ku wa 06/05/2022 rishyiraho ikigo cy'igihugu gishinzwe ubutaka ngingo ya 7 Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y'imanza z'imbonezamubano, iz'ubucuruzi, iz'umurimo n'iz'ubutegetsi Ingingo ya 111 Amabwiriza agena ibihembo mbonera by'abavoka, Ingingo ya 33 Nta manza zifashishijwe. Urubanza I. IMITERERE Y'URUBANZA [1] Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Musanze ikirego giflte nimero RC00138/2019/TG1/MUS, Dr Karibushi Ndengeye Blaise arega Horizon Sopyrwa Ltd asaba ko itambama Horizon Sopyrwa Ltd yashyize ku butaka bwe, bwanditswe kuri no 603 n'ubwanditswe kuri no 4830 rivanwaho, akabwandikwaho. Muri uru rubanza, Urukiko rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Dr Karibushi Ndengeye
Page 4
Blaise gifite ishingiro, rwemeza ko inzitizi zari zatanzwe zo kutakira ikirego nta shingiro zifite, rwemeza ko itambama ryakozwe na Horizon-Sopyrwa ku butaka 603 na 4830 bwa Dr Karibushi Ndengeye Blaise, buherereye mu Mudugudu wa Nyejoro, Akagari ka Kampanga, Umurenge wa Kinigi, Akarere ka Musanze, rivanweho ; rutegeka ko ubwo butaka no 603 na no 4830 bwandikwa kuri Dr Karibushi Ndengeye Blaise. [2] Horizon Sopyrwa Ltd ntiyishimiye imikirize y'urubanza ijuririra Urukiko rukuru
Urugereko
rwa
Musanze,
urubanza
ruhabwa
nimero RCA00118/2019/HC/MUS. Mu gusobanura ubujurire bwayo, Horizon Sopyrwa Ltd ivuga ko ikirego cya Dr Karibushi Ndengeye Blaise kitagombaga kwakirwa kubera ko Urukiko rutari rufite ububasha bwo kuburanisha ikigo cy'Umutungo Kamere mu Rwanda, Urwego rw'Umubitsi w'lmpapuro mpamo z'Ubutaka (RLUMA) nk'ikigo cya Leta gifite inshingano zo kwandika ubutaka, kwandika itambama ku iyandikisha ry’ubutaka no kurikuraho, ko bene ibi bigo biregwa mu Rugereko ruburanisha imanza z'ubutegetsi.mu bujurire hasobanurwa kandi ko harezwe utagombaga kuregwa kubera ko Sopyrwa Horizon Ltd atari yo yandika ubutaka, cyangwa ngo ibe yarasabye ko itambama rikurwaho, ndetse ko nta n'impamvu yo kurega yari ihari kuko itambama ryarangije guta agaciro, rikaba ritakiriho kuko rimara gusa amezi atandatu (6 mois) nk'uko bivugwa mu Iteka rya Minisitiri, kandi akaba yararenze, hakanengwa kandi kuba Urukiko rwaremeje ko umutungo wandikwa kuri Dr Karibushi Ndengeye Blaise nyamara rutarigeze rwinjira mu rubanza mu mizi ngo harebwe nyir'umutungo. [3] Kuwa 09/07/2020 Urukiko Rukuru Urugereko rwa Musanze rwemeje ko ikirego cy'ubujurire cyatanzwe na Sopyrwa Horizon Ltd gifite ishingiro kuri bimwe; Rwemeza ko inzitizi zose zatanzwe na Sopyrwa Horizon Ltd nta shingiro zifite; rwemeza ko ikibazo cyerekeranye no kumenya nyir'umutungo uvugwa muri uru rubanza hagati ya Dr Karibushi Ndengeye Blaise na SOPYRWA HORIZON
Ltd cyagombaga gusuzumwa n'Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze; maze hategekwa ko urubanza rusubizwa mu Rukiko Rwisumbuye rwa Musanze hagasuzumwa ikibazo cyerekeranye no kumenya nyir'umutungo wanditse kuri no 603 na no 4830; runategeka ko amafaranga y'amagarama abaye asubitswe. [4] Urubanza rwasubiye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Musanze ruhabwa nimero RC00084/2020/TGI/MUS, maze mu iburanisha rya mbere Urukiko rugira ababuranyi inama yo kugerageza inzira y'ubwumvikane ikibazo kidakemuwe n'urubanza, barabyemera bavuga ko bagiye kugerageza iyo nzira y'ubwumvikane. Ku minsi yakurikiye Urubanza rwagiye rusubikwa ku busabe bw'ababuranyi bari mu nzira zo kwirangiriza ikibazo binyuze mu nzira y'ubwumvikane, birangira Dr KARIBUSHI NDENGEYE Blaise ashyize kuri systeme ya IECMS imyanzuro y'inyongera avuga ko impande zombi zagiranye ibiganiro hakorwa inyandiko ikubiyemo ibigomba gushingirwaho kugirango hatangwe ingurane, ariko ishyirwa mu bikorwa rirananirana, ko bityo Urukiko ari rwo rwabakiranura binyuze mu rubanza, ngo dore ko yanasanze bitakiri ngombwa gusuzuma nyir'umutungo uburanwa kuko yawuboneye ibimenyetso bitandukanye atari afite mbere bigaragaza ko wafashweho icyemezo mu rubanza rwaciwe n'Urukiko Nkemurampaka rwa Kigali kuwa 14/09/2011 rwaburanwemo Paul Muvunyi, Faustin Kanuma, Aloys Gatemberezi, Gedeon Kayinamura VS Sopyrwa Horizon Ltd yaguraga iriya migabane ya Sopyrwa.
Page 5
[5] Nyuma yo gusuzuma imiburanire ya buri ruhande, Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze rwasanze mu gukiranura uru rubanza rukwiye kwifashisha urubanza rwaciwe n'Urukiko Nkemurampaka rwa Kigali kuwa 14/09/2011 nk'ikimenyetso gicukumbuwe no gusesengura urubanza kubera ko muri iki kimenyetso hagaragajwemo ko Horizon Sopyrwa yaguze imigabane (ingana na 700/%) ya SOPYRWA kuwa 20/06/2008, bikurikirwa n'ihererekanya ry'imitungo ryabaye kuwa 19/09/2008 hagati ya Sopyrwa na Horizon Sopyrwa Ltd; iyi iza no kugura indi migabane ya Sopyrwa yari isigaye ingana na 30% kuwa 30/11/2009; mu gusesengura ibi Urukiko ruvuga ko rusanga bigaragaza ko Horizon Sopyrwa Ltd yabayeho kuva kuwa 20/06/2008, ko ubwo bivuze ko rero imaze kugura iriya migabane, nta handi hareberwa icyahise kiba umutungo wayo yari iguze, uretse kureba ibyagaragajwe muri raporo y'ihererekanya ry'imitungo ryo kuwa 19/09/2008 ryabaye hagati yayo na Sopyrwa yari igurishije, nyamara Horizon Sopyrwa Ltd ikaba itagararaza iyo raporo y' ihererekanya ry' imitungo. [6] Urukiko rwemeje ko kuba Horizon Sopyrwa ivuga ko umutungo uburanwa iwukomora ku ihererekanya ryabaye kuwa 09/12/2000 rigaragara mu nyandiko yiswe " ET LA SOPYRWA nta shingiro byahabwa, ku mpamvu y'uko iri herereka Proces Verbal De Remise-Reprise Entre L'opyrwa ryabayeho Horizon Nya Sopyrwa Ltd itarabaho kandi riba hagati ya Opyrwa Na Sopyrwa, bityo rero kurishingiraho inkomoko
y'umutungo uburanwa kuri yo, bikaba nta shingiro byahabwa mu gihe itagaragaza ko mu migabane yaguze na Sopyrwa uriya mutungo uburanwa nawo warimo. Rwemeje ko ubutaka bwanditse kuri nimero no 603 n'ubwanditse kuri nimero 4830, buherereye Kampanga-KinigiMusanze, ari ubwa Dr Karibushi Ndengeye Blaise. Rwemeje kandi ko itambama ryashyizwe ku butaka bwanditse kuri nimero 603 n'ubwanditse kuri nimero 4830, buherereye Kampanga-Kinigi-Musanze rivanweho; bukandikwa kuri Dr Karibushi Ndengeye Blaise. [7] Horizon Sopyrwa Ltd ntiyishimiye icyo cyemezo maze ikijuririra mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze. Mu mpamvu zatumye ijurira harimo kuba Urukiko rwaraciye urubanza ku bintu bitigeze biburanwaho by' igihe Horizon Sopyrwa Ltd yavukiye. Indi mpamvu ni ukuba urukiko rubanza rwarirengagije ibisobanuro, ibimenyetso n'amategeko Horizon Sopyrwa Ltd yatanze byerekana ko umutungo uburanwa ari uwayo. Horizon Sopyrwa Ltd inenga kandi kuba Urukiko rubanza rwaragaragaje ukwivuguruza hamwe rukemeza ko urubanza nkemurampaka rutagomba gushingirwaho mu kwemeza ko Dr Karibushi Ndengeye Blaise ari we nyir'ubutaka yaregeye, nyamara ahandi rugahita rushingira kuri urwo rubanza nkemurampaka umutungo uburanwa rukawuhereza kuri Dr Karibushi Ndengeye Blaise. Horizon Sopyrwa Ltd inenga kandi kuba yarategetswe kwishyura indishyi zitagira aho zishingiye igasaba kuzikurirwaho ahubwo Dr Karibushi Ndengeye Blaise washoje urubanza rudafite impamvu akaba ari we utegekwa kuyishyura indishyi zinyuranye isaba. [8] Dr Karibushi Ndengeye Blaise we yavuze ko impamvu z'ubujurire za Horizon Sopyrwa Ltd nta shingiro zifite, asaba kugumishaho imikirize y'urubanza rwajuririwe no guhabwa amafaranga yasabye y'ikurikiranarubanza n'igihembo cya avoka byo ku rwego rw'ubujurire.
Page 6
[9] Mu iburanisha urubanza hafashwe icyemezo cy' uko uhagarariye Horizon Sopyrwa Ltd ndetse na Dr Karibushi Ndengeye Blaise bitaba Urukiko ubwabo kugira ngo bagire ibisobanuro batanga byuzuza ibyavuzwe n'abari babahagarariye mu iburanisha. Byumvikanweho n'impande zombi ziburana bikanagenwa n' Urukiko, hanahamagajwe kandi Muvunyi Paul wagiye agarukwaho mu bimenyetso no mu miburanire y'urega n’uregwa, ndetse n'Umuyobozi muri RDB ushinzwe kwandika amasosiye y'ubucuruzi kugira ngo atange umucyo ku bijyanye n'igihe n'uburyo Horizon Sopyrwa Ltd yanditswe muri RDB1 [10] Hakurikijwe ibimaze kuvugwa haruguru, muri uru rubanza hasuzumwe ibibazo bikurikira: Kumenya niba iby'igihe Horizon-Sopyrwa Ltd yashingiwe n'igihe yatangiriye kugira uburenganzira ku mitungo yahoze ari iya Opyrwa bitaravuzweho mu rubanza, bityo Urukiko rukaba rwaraciye urubanza ku bintu bitigeze biburanwaho; Kumenya niba Urukiko rubanza rwarirengagije ibisobanuro, ibimenyetso n'amategeko Horizon Sopyrwa yatanze kandi byerekana ko ari yo nyir’umutungo uburanwa; Kumenya niba urubanza nkemurampaka rwatanzweho ikimenyetso rutaragombaga gushingirwaho mu kugena nyir’umutungo Dr Karibushi Ndengeye Blaise aburana na Horizon Sopyrwa Ltd; Kumenya niba indishyi Horizon Sopyrwa Ltd yategetswe gutanga zikwiye kuvaho Kumenya niba amafaranga y'ikurikiranarubanza n'igihembo cya avoka Dr Karibushi Ndengeye Blaise asaba yo kuri uru
rwego rw'ubujurire akwiye kuyahabwa. II. ISESENGURA RY'IBIBAZO BIRI MU RUBANZA A. Kumenya niba iby'igihe Horizon-Sopyrwa Ltd yashingiwe n'igihe yatangiriye kugira uburenganzira ku mitungo yahoze ari iya OPYRWA bitaravuzweho mu rubanza, bityo Urukiko rukaba rwaraciye urubanza ku bintu bitigeze biburanwaho [11] Ingingo ya 11 y'ltegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y' imanza z'imbonezamubano, iz'ubucuruzi, iz'umurimo n'iz'ubutegetsi iteganya ibi bikurikira: «Umucamanza ntashobora gushingira icyemezo cye ku bitagaragajwe mu iburanisha. ntashobora kandi no guca urubanza ashingiye ku byo aruziho ku giti cye». lyi ngingo nta hantu na hamwe ibuza umucamanza 1 Nyuma yo gusuzuma impungenge z'ababuranira HORIZON SOPYRWA Ltd zishingiye ku kuba MUVUNYI Paul atakumva nk'umutangabuhamya muri uru rubanza kubw'uko atakwizerwaho kuba yavugira neza HORIZON SOPYRWA Ltd kubera hari imanza zitandukanye afitanye nayo; ndetse impungenge zishingiye ku kuba RDB yaba nta makuru ahagije ifite ku bijyanye n'ikiburanwa muri uru rubanza, Urukiko rwemeje ko MUVUNYI Paul yumvwa gusa nk'umuntu utanga amakuru mu rubanza kuko amategekoabyemera, naho uhagarariye RDB witwa KAYIGI KAJUGA Leon, we akumvwa nk'umutangabuhamya w'umuhanga (temoin-expert) mu bijyanye no kwandika amasosiye y'ubucuruzi.
Page 7
gushingira icyemezo cye ku byemejwe n'Abakemurampaka mu gihe bitigeze bijuririrwa kandi urubanza rw’abakemurampaka rwatanzweho ikimenyetso mu iburanisha. Naho ingingo ya 42 y'ltegeko No 007/2021 ryo ku wa 05/02/2021 rigenga amasosiyete y'ubucuruzi iteganya ibi bikurikira: «Guhinduka kw 'izina ry 'isosiyete yanditswe bigira agaciro guhera ku itariki igaragara ku cyemezo cy'ihindura. Ihinduka ntirigira ingaruka ku burenganzira n'inshingano by 'isosiyete, cyangwa ku byo isosiyete yaba ikurikirana imbere y'amategeko cyangwa yaba ikurikiranwaho. Ibyo isosiyete yaba yarakurikiranwagaho ku izina rya kera bishobora gukomeza kuyikurikiranwaho ku izina ryayo rishya». Ikigaragara muri iyi ngingo, ni uko guhindura izina bidahindura uburenganzira n'inshingano by'isosiyete. Ibi bishatse kuvuga ko ibyo sosiyete yakoze cyangwa yatanze bidasubirwamo cyangwa ngo bihinduke kubera ko yahinduye izina. [12] Mu bisobanuro by'ubujurire bwayo, Horizon Sopyrwa Ltd yavuze ko mu gushaka kubogama urukiko rwazamuye ikibazo rwibwirije cyo kuba ngo Horizon Sopyrwa Ltd yaravutse kuwa 20/06/2008, bityo ko ngo itagomba kuburana umutungo Dr Karibushi Ndengeye Blaise yahawe yo itarabaho. Hasobanurwa ko iki kibazo, urukiko rubanza rwakizamuye rutyo ndetse runagiciraho urubanza rwirengagije ko: i) kitigeze kiburanwa na rimwe mu rukiko; ii) nta muburanyi uwo ariwe wese wigeze ukigiraho ikibazo cyangwa impungenge
cyane ko na Dr Karibushi Ndengeye Blaise wareze; iii) mu myanzuro y'ababuranyi bombi ari nabo ba nyir'urubanza, nta byigeze bivugwaho; ko rero bitangaje cyane kugira ngo urukiko rucire urubanza ku kintu kitaburanwe nyamara ruzi ko bibujijwe mu ngingo ya 11 y'ltegeko ryerekeye imiburanishirize y'imanza z'imbonezamubano ahasobanurwamo ko umucamanza adashobora gushingira icyemezo cye ku bitagaragajwe mu iburanisha; bityo ko urukiko rwajuririwe rukwiye gutesha agaciro (annulation) icyemezo giturutse ku byaciriweho urubanza bitaraburanwe. [13] Ababuranira Horizon Sopyrwa Ltd bakomeje bavuga ko uburyo urukiko rubanza rwafashe ko ngo Horizon Sopyrwa Ltd yavutse kuwa 20/06/2008 ko kandi ngo iterekanye raporo y'ihererekanya ry'imitungo ryo kuwa 19/09/2008, bityo ko ngo idakwiye kuburana no kwiyitirira umutungo Dr Karibushi Ndengeye Blaise aregera yahawe mu 2005; nabyo nta shingiro na rito bigomba guhabwa kubera impamvu zitandukanye. [14] Basobanura ko impamvu ya mbere ishingirwaho hagaragazwa ko ibyemejwe n’Urukiko atari byo, ari uko Horizon Sopyrwa Ltd itavutse kuwa 20/06/2008 nk'uko urukiko rwabyemeje, ahubwo ko ikigaragara ari uko hirengagijwe ko Horizon Sopyrwa Ltd ari Sopyrwa yahinduye izina, kuko n'icyemezo cya «Full registration information of domestic company» ya Horizon Sopyrwa Ltd cyatanzwe n'Umwanditsi Mukuru muri RDB cyerekana ko ari sosiyeti yashinzwe kuwa 23/03/2000 ari
nabwo yanditswe nka sosiyeti y'ubucuruzi. Bavuga ko impamvu ya kabiri ari uko kuwa 12/08/2011 ari bwo Sopyrwa yasabye guhindura izina ikitwa Horizon Sopyrwa Ltd, ikaza kubyemererwa n'Umwanditsi Mukuru muri RDB kuwa 18/06/2014, nyamara ibi bikaba bivuguruza ibyo kuba Urukiko rwaremeje ko ngo Horizon Sopyrwa Ltd yavutse muri 2008. Ikindi bashingiraho n’ impamvu ya agatatu (3), ni uko Horizon Sopyrwa Ltd yari yasobanuye (mu gace ka 13 ku ipaji ya 5 muri kopi y'urubanza rujuririrwa) inkomoko y'umutungo iburana na Dr Karibushi Ndengeye Blaise Dr
Page 8
Karibushi, yerekanye ko iwukomora muri «privatisation» y'lkigo cya Leta cyitwaga OPYRWA, ubwo kuwa 03/11/2000 Inama y' Abaministri yemezaga ko OPYRWA igurwa na SOPYRWA SARL y'abikorera ku giti cyabo, ko rero ibi byerekana ko Leta yagurishije icyo kigo cya OPYRWA n'imitungo yacyo yose harimo n'ubutaka bwahingwagaho ibireti, n’ubuteyeho amashyamba byeguriwe SOPYRWA SARL ri nayo yaje guhindura izina ikitwa HORIZON SOPYRWA Ltd. Bavuga kandi ko hari raporo y'ihererekanya ry' imitungo yo kuwa 19/09/2008 Urukiko rwavuze, nyamara ku ruhande rw'uwajuriye ngo bakaba batazi aho rwayikuye n'aho yaba ihuriye na Horizon Sopyrwa Ltd. [15] Ababuranira uwajuriye bavuze na none ko ngo bitumvikana kuba urukiko rwaremeje inyandiko yiswe «Proces Verbal De Remise-Reprise Entre L'opyrwa Et La Sopyrwa» yakozwe kuwa 09/12/2000 itaba ikimenyetso ko umutungo Dr Karibushi Ndengeye Blaise aregera atari uwe, ahubwo ko ari uwa Horizon Sopyrwa Ltd, kubera ko ku ruhande rumwe, guhindura izina kwa SOPYRWA SARL ikitwa Horizon Sopyrwa Ltd ntaho bihuriye no kuba ngo yarabayeho mu 2008 nk'uko urwo rukiko rwabiyitiriye; ku rundi ruhande, Urukiko rukaba rutarigeze rwerekana aho Dr Karibushi Ndengeye Blaise ahurira n' inyandiko yiswe «Proces Verbal De Remise- Reprise Entre L 'Opyrwa Et La Sopyrwa» yakozwe kuwa 09/12/2000 kugirango rube ariho rwahereye rumwegurira ubutaka buburanwa kandi buvugwa muri iyo nyandiko ko
bweguriwe SOPYRWA SÀRL. Hashingiwe kuri ibi bisobanuro biherekejwe n'ibimenyetso, Horizon Sopyrwa Ltd isaba Urukiko rwajuririwe kwemeza ko ibyashingiweho n'Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze nta kuri bifite maze rukabona ahubwo ko ubutaka ari ubwayo. [16] Mu gusobanura kurushaho ibijyanye n'iyi ngingo, ababuranira uwajuriye basobanuye ko HORIZON GROUP itandukanye na Horizon Sopyrwa Ltd, ngo aho bihuriye akaba ari uko HORIZON GROUP ari umunyamigabane muri HORIZON SOPYRWA Ltd. Basobanura ko HORIZON GROUP yatangiye yitwa HORIZON Ltd nyuma ngo iri Zina riza guhinduka ari uko HORIZON Ltd iguze imigabane yose abanyamigabane ba SOPYRWA bari bafite, bituma inahindura izina yitwa HORIZON SOPYRWA Ltd (ngo yari yabanje kugura 70 % by'imigabane, nyuma igura 300% by'imigabane byari bisigaye). Basobanura ko nyuma ibintu byaje guhinduka Horizon Sopyrwa Ltd igira abanyamigabane benshi barimo HORIZO GROUP Ltd, Leta y'u Rwanda, RSSB, MMI na BRD, ko ariko guhindura izina nta cyo byahinduye kuri iyi sosiyete kubera ko ngo «company code» itigeze ihinduka. Basobanura ko ibi byose byakozwe hubahirijwe ibiteganywa mu ngingo ya 40 y'ltegeko ryerekeye sosiyete z'ubucuruzi ryo mu mwaka wa 2021, bakavuga ko iyi ngingo iha Horizon Sopyrwa Ltd uburenganzira bwo gukurikirana ibyakozwe itarafata iryo Zina ry'ubucuruzi, nk'uko ngo byahamijwe na RDB mu ibaruwa yayo yo ku wa 16/08/2014 yemejemo ko icyari SOPYRWA ari
cyo cyahindutse Horizon Sopyrwa Ltd. [17] Dr Karibushi Ndengeye Blaise ahagarariwe na Me Nyungura Joseph yavuze ko ibivugwa na Horizon Sopyrwa Ltd nta shingiro bifite, kuko mu iburanisha ryo ku wa 09/12/2021, Urukiko Rwisumbuye rwagaragarijwe ko mu rubanza nkemurampaka (Sentence Arbitrale défenifitive) rwaciwe ku wa 14/09/2011 haburana Paul Muvunyi, Faustin Kinuma, Aloys Gatemberezi na Gedeon Kayinamura baburana na HORIZON, Urukiko Nkemurampaka rwemeje ko SOPYRWA SARL na HORIZON SOPYRWA
Page 9
ari sosiyete ebyiri (2) zitandukanye (deux personnes morales distinctes), muri urwo rubanza Urukiko Nkemurampaka rwasobanuye kandi ko SOPYRWA SARL yagurishije imigabane yayo HORIZON Ltd tariki ya 20/06/2008; bityo rero ko bitakumvikana uburyo uyu munsi ababuranira HORIZON SOPYRWA Ltd bavuga ko SOPYRWA SARL na HORIZON SOPYRWA Ltd ari sosiyete imwe kuva mu mwaka wa 2000 ubwo hakorwaga «privatisation». Hasobanurwa ko bo babona kuba HORIZON SOPYRWA Ltd ivuga ko icyahindutse ari izina gusa nta shingiro bifite kubera ko binyuranyije n'ukuri kwagaragajwe n'urubanza nkemurampaka rwavuzwe haruguru, (ibi bikaba bigaragara ku rupapuro rwa 9 rw'urubanza nkemurampaka, mu gace ka mbere). [18] Dr Karibushi Ndengeye Blaise Ifumwunganira basobanura ko ikindi kigaragaza ko Sopyrwa Sarl na Horizon Goup Ltd ari sosiyete ebyiri zitandukanye nk'uko byemejwe mu rubanza nkemurampaka ari uko icyo gihe haburanaga HORIZON GROUP Ltd kandi hari mu mwaka wa 2011. Bavuga ko ikindi, abari muri urwo rubanza ari bo bemeje ko SOPYRWA sarl igurishije imigabane yayo HORIZON, ngo bikaba rero bitakumvikana uko sosiyete yari kwigurisha imigabane. [19] Kugira ngo Urukiko rurusheho gusobanukirwa kuri iki kibazo, MUVUNYI Paul, umwe mu bari abanyamigabane ba SOPYRWA SARL yahawe ijambo avuga ko OPYRWA cyari ikigo cya Leta, mu gihe cya "privatisation ", habaho ipiganwa, SOPYRWA SARL iratsinda, ihagarariwe na MUVUNYI Paul,
iyegukana n'imitungo yayo yose, muri 2000. Bayegukanye burundu muri 2005. Muri 2008, hagurishijwe imigabane kubera "demande " nini yari ihari y'ibireti, ni bwo hajemo Minisiteri y'ingabo kugira ngo babahe ibisigara bari bafite byinshi, bituma babaha imigabane ya 40 % kugira ngo binjire muri SOPYRWA, ngo hari harimo indi sosiyete yo muri Norvege yari iflte 30% ariko na yo ngo MINADEF yaje kuyigura, bituma igira imigabane ingana na 70%. MINADEF yaje mu izina rya HORIZON Ltd, bituma ifata management ya sosiyete. Kubera ideni SOPYRWA yari ifite muri BCR, HORIZON Ltd, ni yo yaguze, yishyuye iryo deni ndetse ibongera n'andi mafaranga, bituma yegukana imigabane yose. Icyo gihe ngo Horizon Sopyrwa Ltd yari itaravuka. Ngo muri uko kugurisha baberetse ibyo bagurishije n'ibyo batagurishije. Ngo mbere bavugaga ko bakeneye uruganda gusa, ngo amashyamba yo bavugaga ko batayakeneye, ko bafite ayabo. Ngo mu byo batagurishije kandi ngo babishyize mu myanzuro: ahubatse GORILLA Nest (ubu yitwa One and Only), Hegitari 52 mu Kigubu, Hotel Mountain Gorilla view Lodge, hegitari 17 za Gatemberezi Aloys, ngo Kinuma na we yari afite izindi muri Nyabihu, na Kayinamura na we yari afite izindi mu Kinigi, ngo hari n'inzu buri wese yari afite mu Kiyovu (Musanze). Izina ryakomeje kuba SOPYRWA. Ibyo bari bumvikanye ko bagombaga kubishyura ntibyubahirijwe, bituma bajya mu bukemurampaka, bagira ibyo bumvikanaho.
Hemezwa ko ibikiri mu mazina ya SOPYRWA bijya ku waguze, ariko ko ibyo bari baramaze guhinduza babyegukana. Ngo kuva icyo gihe ntibigeze bakora mutation n'uwo bari bagurishije, ari HORIZON Ltd yaje guhinduka HORIZON GROUP Ltd, ngo ntibumva ukuntu HORIZON SOPYRWA yanditswe kuri code imwe na SOPYRWA kandi n'abari abanyamigabane mbere bafite indi "registre de commerce original igaragaza ko SOPYRWA ikiriho kuko nta mutation yigeze ikorwa. Ngo Horizon Sopyrwa Ltd ntiyashoboraga kuvuka hadatanzwe registre de commerce original ya SOPYRWA Ltd cyangwa ngo SOPYRWA Ltd ibanze guseswa, kandi ngo ntiyigeze iseswa, ubu ngo
Page 10
hari sosiyete ebyiri zavukiye rimwe, kuri code imwe, kandi atari ko byakagombye kugenda. [20] Muvunyi Paul yakomeje avuga ko umutungo uburanwa muri uru rubanza wari usanzwe wanditswe kuri SOPYRWA bafata icyemezo cyo kuwuha Dr Karibushi Ndengeye Blaise. Ngo SOPYRWA yari ifite uburenganzira bwo guha uwo ishaka kuko hari ibyo bari bamukeneyeho nka kavukire kuko basanze abahinzi b'ibireti ba kavukire bamuzi. Ngo Perezida wa Board ni we wasinye ku nyandiko imwegurira ubwo butaka, ngo abakagombye kubigiraho ikibazo ni abari abanyamigabane ba SOPYRWA. Ngo nta cyashoboraga gukorwa muri SOPYRWA, abari abanyamigabane bose batabyemeranyijweho, ngo ni na yo mpamvu kuva icyo gihe nta munyamigabanye wagize icyo anenga ku byakozwe. [21] Kuri iyi ngingo kandi, hahamagawe Umukozi wa RDB ushinzwe kwandika amasosiyete y'ubucuruzi witwa Kayigi Leon, yabwiye Urukiko ko mu bubiko bw'ikoranabuhanga bwa « Registre de commerce » hagaragaramo sosiyete yitwa Horizon Sopyrwa Ltd yashinzwe ku itariki 23/03/2000, abayigize ni RSSB, MMI, Leta y'u Rwanda, HORIZON Group Ltd na BRD. Ngo yanditswe RDB itarabaho kuko yo yabayeho mu mwaka wa 2008. Ngo yaje bwa mbere muri RDB muri 2011, ngo icyo gihe ni bwo yahinduye izina. Ku itariki ya 11/05/2011, umunyamigabane rukumbi wa SOPYRWA SARL yari Horizon Group Ltd yafashe umwanzuro wo guhindura izina. Ibi ngo byakozwe hashingiwe ku ngingo ya 40 y'ltegeko rigenga
amasosiyete y'ubucuruzi ryariho icyo gihe. Izina ryahinduwe nyabyo ku wa 12/08/2011, iyitwaga SOPYRWA SARL, yari ihagarariwe na Gabriel Bizimungu, ihindura izina yitwa Horizon Sopyrwa Ltd. Mu bindi bisobanuro yatanze yavuze ko HORIZON GROUP Ltd yavutse muri 2006, ngo byumvikanisha ko igihe cyo gusaba izina yari iriho. Amakuru y'inyongera ku byavuzwe n'uyu mukozi wa RDB yatanzwe mu nyandiko na RDB ashyirwa muri dosiye.
UKO URUKIKO RUBIBONA [22] Ku bijyanye no kuba Urukiko Rwisumbuye rwaribwirije rugasuzuma ikibazo cyo kuba ngo Horizon Sopyrwa Ltd yaravutse kuwa 20/06/2008, bityo ko ngo itagomba kuburana umutungo Dr Karibushi Ndengeye Blaise yahawe yo itarabaho, Urukiko rurasanga ibivugwa na Horizon Sopyrwa Ltd nta shingiro bifite kuko icyo Urukiko Rwisumbuye rwafasheho icyemezo ari ikibazo cyo kumenya nyir'umutungo wanditse kuri no 603 n'uwanditse kuri no 4830. Mu gusesengura iki kibazo rwifashishije ibimenyetso bitandukanye birimo urubanza rwaciwe n'Urukiko Nkemurampaka rwa Kigali kuwa 14/09/2011. Mu gusesengura iki kimenyetso, nk'uko bigaragara mu gika cya 9 cy'urubanza rujuririrwa, Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze rwabonye ko muri icyo cyemezo hagaragajwemo ko Horizon Sopyrwa Ltd yaguze imigabane (ingana na 70%) ya SOPYRWA SARL kuwa 20/06/2008, bikurikirwa n'ihererekanya ry'imitungo ryabaye kuwa 19/09/2008 hagati ya Sopyrwa Na Horizon Sopyrwa, iyi iza no kugura indi migabane ya SOPYRWA SARL yari isigaye ingana na 30% kuwa 30/11/2009. Umwanzuro wavuye muri iri sesengura ni uko Horizon Sopyrwa Ltd yabayeho kuva kuwa 20/06/2008 ubwo yaguraga iriya migabane ya SOPYRWA, bivuze ko rero imaze kugura iriya migabane, nta handi hareberwa icyahise kiba umutungo wayo yari iguze, uretse kureba ibyagaragajwe muri raporo
Page 11
y'ihererekanya ry'imitungo ryo kuwa 19/09/2008 ryabaye hagati yayo na SOPYRWA yari igurishije, nyamara ikaba itayigaragaza. Ibi nta kindi byari bigamije uretse gufasha Urukiko kumenya nyir'umutungo uburanwa nk'uko byagaragajwe haruguru, kuko no mu gusoza isesengura ryarwo icyo Urukiko rwemeje ni uko ubutaka buburanwa buherereye Kampanga-Kinigi Musanze ari ubwa Dr Karibushi Ndengeye Blaise. Ibyavuzwe n'uwajuriye rero ko Urukiko rwafashe icyemezo rushingiye ku bintu bitagaragajwe mu iburanisha si byo kuko rwashingiye ku cyemezo cy'Abakemurampaka cyatanzwe nk'ikimenyetso mu rubanza, ibigaragara muri icyo cyemezo bishingirwaho n'Urukiko mu gufata icyemezo cyarwo. [23] Ku bijyanye no kumenya niba Horizon Sopyrwa Ltd ari SOPYRWA SARL yahinduye izina, bityo ko idakwiye kuburana no kwiyitirira umutungo KARIBUSHI yahawe muri 2005, Urukiko rurasanga ibimenyetso biri muri dosiye bigaragaza ko kuva muri 2000 kugera muri 2008, hari hariho sosiye yitwa SOPYRWA SARL, iyi sosiyete ikaba yari ifite abanyamigabane bakurikira: Paul Muvunyi, Faustin Kinuma, Aloys Gatemberezi na Gedeon Kayinamura. Mu mwaka wa 2008 ni bwo batangiye kugurisha imigabane yabo kugeza bayigurishije yose. Ibi bikaba bishatse kuvuga ko uwegukanye SOPYRWA SARL yeguriwe ibyo iyi sosiyete yari ifite mu gihe yayegukanaga, ibyari byaramaze gutangwa cyangwa kuvanwa muri iyi sosiyete mbere y'umwaka wa 2018/2019 ntibyagarukwaho
n'uwinjiye muri sosiyete muri 2018/2019. Icyakora abari abanyamigabane mu mwaka wa 2005 bo, iyo babona ko hari icyo umwe muri bo yakoze batabyumvikanyeho bashoboraga kubiregera, kutabiregera bigasobanura ko babyemeye. Ibi bikaba bihura n'ibyo Urukiko Rwisumbuye rwemeje mu gika cya 9 cy'urubanza rujuririrwa ko Horizon Sopyrwa Ltd yabayeho kuva kuwa 20/06/2008 ubwo yaguraga iriya migabane ya SOPYRWA SARL, bivuze ko rero imaze kugura iriya migabane, ntahandi hareberwa icyahise kiba umutungo wayo yari iguze uretse kureba ibyagaragajwe muri raporo y'ihererekanya ry'imitungo ryo kuwa 19/09/2008 ryabaye hagati yayo na SOPYRWA SARL yari igurishije, nyamara ikaba itayigaragaza. Kuba hari sosiyete yahoze yitwa SOPYRWA SARL ikaza guhindura izina ikitwa HORIZON SOPYRWA Ltd ntibivuga ko ibyari byarakozwe n'abanyamigabane ba SOPYRWA SARL bihita bita agaciro cyangwa se ko nyuma yo guhindura izina, HORIZON SOPYRWA Ltd yahise igira uburenganzira bwo gusesa ibyari byarakozwe mbere yo guhindura izina. Ahubwo ibyavuzwe n'ababuranira uwajuriye by'uko HORIZON SOPYRWA Ltd ari SOPYRWA SARL yahinduye izina, ko atari sosiyete nshya yavutse bisobanura ko yakagombye guha agaciro ibyakozwe na SOPYRWA SARL, cyangwa ibyakozwe n'abanyamigabane bayo babyumvikanyeho. [24] Urukiko rurasanga uwajuriye yaravuze na none ko ngo hagomba gushingirwa kuri "Proces Verbal De Remise-Reprise Entre L'opyrwa Et La Sopyrwa"
yakozwe kuwa 09/12/2000 kuko ngo ubutaka buburanwa muri uru rubanza buvugwa muri iyo nyandiko ko bweguriwe SOPYRWA SARL nta shingiro bifite. Ibivugwa muri iyi "Proces Verbal " yo muri 2000 bigaragaza ko koko ubutaka buherereye Kampanga- Kinigi-Musanze bweguriwe SOPYRWA SARL, ariko muri dosiye harimo ikimenyetso cyitwa "acte de cession " yakozwe mu mwaka wa 2005, Dr Karibushi Ndengeye Blaise yahereweho n'uwayoboraga SOPYRWA SARL kandi abari abanyamigabane ba SOPYRWA icyo gihe ntibigeze bavuga ko yabikoze batabyumvikanyeho. lyi "acte de cession" rero yakuye uyu mutungo mu byo
Page 12
SOPYRWA SARL yari itunze. Ni ukuvuga ko igihe HORIZON GROUP yaguraga imigabane ya SOPYRWA SARL, mu byo yegukanye, uyu mutungo ntiwari urimo. [25] Ku bw'ibyo, ingingo ya mbere y'ubujurire ya Horizon Sopyrwa Ltd nta shingiro ifite. B. Kumenya niba Urukiko rubanza rwarirengagije ibisobanuro, ibimenyetso n'amategeko HORIZON SOPYRWA yatanze kandi byerekana ko ari yo nyir'umutungo uburanwa. [26] Ingingo ya 59 y'ltegeko No005/2008 ryo kuwa 14/02/2008 ryerekeye ubukemurampaka n 'ubwunzi mu bibazo by'ubucuruzi iteganya ibi bikurikira: “Umwe mu bafìtanye ikibazo mu miburanishirize y’ubwunzi , umwunzi n 'undi muntu wundi, harimo n 'abandi bagize uruhare mu miburanishirize y' ubwunzi ntibashobora kwitwaza cyangwa gukoresha mu miburanishirize y 'ubukemurampaka, y 'imanza mu nkiko zisanzwe, cyangwa mu yindi miburanishirize nk'iyo, cyangwa gutangira ubuhamya kimwe mu bimenyetso bikurikira: 10 ubutumire mu bwunzi umwe mu bagiranye amasezerano yahaye undi cyangwa ko umwe muri bo yashakaga kugana imiburanishirize y 'ubwunzi; 20 ibitekerezo byatanzwe cyangwa inama zatanzwe n 'umwe mubafitanye ikibazo mu bwunzi, hagamijwe gukemura ikibazo; 30 ibyavuzwe cyangwa ibyemewe n 'umwe mu bafìtanye ikibazo mu miburanishirize y 'ubwunzi; 40 inama zatanzwe n 'umwunzi; 50 kuba umwe mu bafìtanye ikibazo yiteguye kwemera inama z 'umwunzi ku buryo ikibazo cyakemurwa; 60 inyandiko yateguriwe gusa imiburanishirize
y 'ubwunzi». Naho ingingo ya 6 y'Amabwiriza no 001/2019 yo ku wa 05/12/2019 ya Perezida w'urukiko rw'ikirenga yerekeye ubwunzi mu manza z'imbonezamubano, iz'ubucuruzi, iz'umurimo, n’iz’ubutegetsi iteganya ibi bikurikira : « Amakuru yatanzwe mu bwunzi ntashobora gutangwa nk 'ikimenyetso mu Rukiko, keretse : a) impande zombi zibyemeranyijweho ; b) amakuru atanzwe yashoboraga gutangazwa ; c) biri mu nyungu rusange cyangwa mu nyungu z 'ubutabera gutangaza ibyabereye mu bwunzi ». Izi ngingo zombi zihuriza ku kuba ibyavugiwe mu bwunzi (cyangwa mu kumvikana) bitagombaga kwifashishwa nk' ikimenyetso. [27] Horizon Sopyrwa Ltd yavuze ko ikindi cyatumye ijurira aruko mu gace ka 12 k'urubanza rujuririrwa, Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze rwavuze ko rushingiye ku ngingo ya 3 y'itegeko ry'ibimenyetso rusanga nta kimenyetso na kimwe Horizon Sopyrwa Ltd itanga, kiruhamiriza ko ubutaka buburanwa ari ubwayo, mu gihe ngo Dr Karibushi we agaragaza acte de cession yo kuwa 11/07/2005 ngo yakorewe imbere y'ubuyobozi bw'Akarere ka Kinigi na Notaire w'Akarere ka Musanze, contrat de location parcelle, fiche cadastrale, autorisation de batir ngo akaba agaragaza ko ubwo butaka yabushyizeho inyubako ifite agaciro ka 1.306.916.450Frw ngo ndetse ko kuba iyo nyubako ari iye ko Horizon Sopyrwa Ltd itabihakana". Ngo Urukiko nta bwo rwigeze rushaka kumva ibisobanuro biherekejwe n'ibimenyetso byatanzwe na
Horizon Sopyrwa Ltd ndetse ubwarwo rwagaragaje ko rwabihawe (mu duce twa 13,14, 7 na 8 ku rupapuro rwa 5 n'urwa 6 muri kopi y'urubanza rujuririwe), maze mu kubisesengura, rwivugira ibidafite aho bihuriye n'ukuri rweretswe ndetse n'amategeko. [28] Abahagarariye Horizon Sopyrwa Ltd bakomeje basobanura ko Urwego rwa Leta rushinzwe iby'ubutaka mu Rwanda ndetse no kwemeza nyir'umutungo utimukanwa, ubwarwo rwemeje ko ubwo butaka buburanwa ari ubwa Horizon
Page 13
Sopyrwa Ltd, nyuma yo gusuzuma ibimenyetso bya buri ruhande. Ibyo bigaragarira mu ibaruwa yo kuwa 17/07/2013 Umubitsi Mukuru wungirije w'impapurompamo yandikiye Dr Karibushi amusobanurira uko yasanze ubutaka Karibushi yitaga ubwe, buteye. Iki ubwacyo ni ikimenyetso cyihagije, Urukiko rwagombaga guha agaciro kacyo, aho gushaka kukivugisha icyo kitavuga. Ngo mu gace ka 13 ku rupapuro rwa 8 muri kopi y'urubanza, Urukiko rwasobanuye ko ngo iyo baruwa y'urwego rushinzwe iby'ubutaka ari inyandiko yamenyeshaga Dr Karibushi Ndengeye Blaise ko imitungo yashakaga kwandikwaho yashyirishijweho itambama na Horizon Sopyrwa Ltd. Nyamara, ibyo urukiko rwitiriye iyo nyandiko, ntaho bihuriye n'ibiyikubiyemo, kuko ahubwo icyo kigo cyanditse ko cyakoze iyo nyandiko nyuma yuko gihuye n'impande zombi, kinemeza ko cyapimye ubutaka bubarirwa mu mutungo wa Horizon Sopyrwa Ltd (bwanditse kuri no 4830) n'ubwo Dr Karibushi Ndengeye Blaise yavugaga ko yaguze n'abaturage (bwanditse kuri no 603), ari naho cyafashe umwanzuro ko Dr Karibushi Ndengeye Blaise agomba kwegera Horizon Sopyrwa Ltd bagacyemura ikibazo cy'ubutaka bwayo yubatseho. [29] Bavuze na none ko Horizon Sopyrwa Ltd yerekanye ko Dr Karibushi Ndengeye Blaise ubwe yiyemereye ko ubwo butaka ari ubwa Horizon Sopyrwa, nk'uko bigaragarira mu masezerano yo kwikiranura Dr Karibushi Ndengeye Blaise yashyizeho umukono kuwa 16/03/2021. Ngo muri ayo
masezerano, Dr Karibushi ubwe yiyemereye ko ubutaka buburanwa ari ubwa Horizon Sopyrwa Ltd. Ndetse yiyemeza ko kugirango Horizon Sopyrwa Ltd ibe yabumurekera kubera ibikorwa yabushyizeho, agomba kubanza kubutangira ingurane y'ubundi butaka buhwanyije nabwo agaciro. Ayo masezerano yujuje ibisabwa n'amategeko kugirango agire agaciro. Nyamara, Urukiko rubanza rwirengagije icyo kimenyetso Dr Karibushi Ndengeye Blaise ubwe yiyemereyemo ko ubutaka buburanwa atari ubwe. Mu gushaka kubogamira kuri Dr Karibushi Ndengeye Blaise, rumuha ubutaka bwa Horizon Sopyrwa Ltd, rwasobanuye mu gace ka I l k'urubanza rujuririrwa ko ngo ayo masezerano yo kuwa 16/03/2021 atari ikimenyetso ngo kuko yakozwe hashakishwa inzira yo gukemura ikibazo mu bwumvikane n'ubworoherane, ngo ko nta muburanyi wagombye kugira ikimenyetso ku byakorewe cyangwa ku byavugiwe mu bwumvikane bwananiranye. [30] Ababuranira Horizon Sopyrwa Ltd bavuze ko mu gusesenguye amasezerano y'ubwumvikane Urukiko Rwisumbuye rwakoze amakosa menshi kandi akomeye ku buryo adakosowe rugikubita, ibikubiye mu cyemezo cy'urwo ukiko byazaba urugero rubi cyane ku byerekeye amasezerano y'ubwumvikane. Ngo amwe muri ayo makosa ni aya akurikira : i) Mu cyemezo cyarwo RCA00118/2019/HC/MUS, Urukiko Rukuru rwasubije urubanza mu Rukiko Rwisumbuye rwa Musanze kugira ngo hakemurwe ikibazo cyo kumenya nyir'umutungo Dr Karibushi Ndengeye Blaise
yasabaga kwandikwaho. Mu Rukiko Rwisumbuye, Inteko iburanisha yasabye ababuranyi bombi kugerageza kwikemurira icyo kibazo. Ni muri urwo rwego Dr Karibushi Ndengeye Blaise yahuye na Horizon Sopyrwa Ltd, bagirana ibiganiro, byaje kuvamo amasezerano yo kwikiranura yakozwe mu buryo bwemewe n'amategeko. Muri ayo masezerano, ikibazo kigize ishingiro ry'urubanza cyaracyemutse kuko Dr Karibushi Ndengeye Blaise yiyemereye ko ubutaka yavugaga ko yahawe na Muvunyi ahubwo ari ubwa Horizon Sopyrwa
Page 14
Ltd. Ndetse mu rwego rwo gucungura inyubako ze yabushyizeho, yiyemeza kubutangira ingurane yumvikanyweho. Bityo, ikibazo cyo kumenya nyir'ubutaka bwaburanwaga, cyafashweho umwanzuro wa burundu n'impande zombi. Imvugo y'urukiko ko ngo hari ibyo buri ruhande rwigomwe, ntabyo kuri icyo kibazo cyo kumenya nyir'umutungo w'ubutaka. ii) Muri uru rubanza, Urukiko rwibukije ko ibyakozwe n'ibyavuzwe mu gihe cy'ibiganiro by'ubwumvikane, biba birimo kwigomwa ku mpande zombi bityo iyo ubwumvikane bunaniranye bikaba bitabera ikimenyetso uruhande urwo ari rwo rwose. Iri ni ihame risanzwe mu bwumvikane. Ariko aho urukiko rwibeshye ni Liko rutabonye ko iyo ababuranyi bemeye kugirana ubwumvikane bakagera aho bagirana noneho amasezerano akubiyemo ibyo bumvikanyeho bakemura ikibazo cyabo, nk'uko Horizon Sopyrwa Ltd na Dr Karibushi Ndengeye Blaise babikoze mu masezerano bagiranye kuwa 16/03/2021, ibintu biba bihindutse, kuko ayo masezerano ari ikimenyetso gikomeye uruhande urwo ari rwo rwose rushobora gukoresha kugira ngo hubahirizwe ibiyakubiyemo. iii) Amasezerano y'ubwumvikane bugamije gukemura urubanza impande zombi zaburanaga ni itegeko hagati y'abayagiranye ndetse ahubwo asumbije kure agaciro andi masezerano asanzwe nk'uko amategeko abiteganya. Kuvuga ko nta muburanyi wayaburanisha ni ukunyuranya n'ingingo ya 64 y'itegeko ryerekeye amasezerano iteganya ko „Amasezerano akozwe ku
buryo bukurikije amategeko aba itegeko ku bayagiranye. Ashobora guseswa ari Liko babyumvikanyeho cyangwa ku mpamvu zemewe n'amategeko. Agomba kubahirizwa nta buriganya". iv)Hashingiwe ku biteganywa n'iyi ngingo nta mpamvu n'imwe yemewe n'amategeko yagombaga gutuma Urukiko rudashingira kuri ayo masezerano nka gihamya gihagije cy'uko ubutaka buburanwa ari ubwa Horizon Sopyrwa Ltd kubera ko mu masezerno yo kuwa 16/03/2021 impande zombi zakemuye ku bwumvikane, ku bushake no mu bwigenge bwabo, ikibazo cyerekeranye no kumenya nyiri ubutaka. Kuba umwe mu bagiranye ayo masezerano yakwisubiraho akanga kuyubahiriza cyangwa akaburana ibinyuranye nayo nk'uko Dr Karibushi Ndengeye Blaise yabikoze, ntacyo bihindura kuri ayo masezerano yamaze gukorwa mu buryo bwubahirije amategeko, bityo akaba ari itegeko kuri Dr Karibushi Ndengeye Blaise na Horizon Sopyrwa Ltd. v)N'ubwo Dr Karibushi Ndengeye Blaise avuga ajijisha ko nyuma y'amasezerano y'ubwumvikane yatahuye icyemezo cy'ubukemurampaka yumva ngo cyaramuhesheje ubwo butaka, bigatuma atanga imyanzuro mishya mu rubanza yirengagiza ubwumvikane bwamaze kugerwaho, ndetse bwari bwanatangiye gushyirwa mu bikorwa, urukiko rushingiye ku ngingo ya 64 y'itegeko ryerekeye amasezerano rwagombaga kumwibutsa ko ubwo atari bwo buryo bwo gukuraho amasezerano impande zombi zamaze kugirana. „ vi)Amasezerano akozwe ku buryo bukurikije amategeko aba itegeko ku bayagiranye. Ashobora guseswa ari uko babyumvikanyeho cyangwa ku mpamvu zemewe n'amategeko. Agomba kubahirizwa nta buriganya". Bityo, icyo kibazo yagombaga kugaruka kuri Horizon Sopyrwa Ltd bakakiganiraho
Page 15
batabona umwanzuro umunyuze akiyambaza inkiko ngo ziyasese aho kuyisesera ubwe nk'uko yabikoze n'urukiko rukabimushyigikiramo. vii)Urukiko kandi rwakoze ikosa rikomeye ruvuga ko nta muburanyi wagombye kugira ikimenyetso kubyakorewe cyangwa byavugiwe mu bwumvikane bwananiranye gushyirwa mu bikorwa bityo ariya masezerano y'ubwumvikane yakozwe kuwa 16/03/2021, akaba atabera ikimenyetso Horizon Sopyrwa Ltd. viii)Imvugo y'Urukiko ko ngo hari ubwumvikane bwananiranye, nta kuri kurimo, kandi nta n'icyo ishingiyeho, mu gihe impande zombi zakoze amasezerano yemewe viii) Nta mpamvu Urukiko rwagombaga kugendera kuri ,principes za mediation/ubuhuza" mu gihe hagati ya Dr Karibushi Ndengeye Blaise na Horizon Sopyrwa Ltd nta buhuza bwigeze bubaho, kuko nta n'umuhuza (médiateur) wigeze ushyirwaho n'uruhande urwo arirwo rwose; ndetse n'Urukiko rwarabibonye, rwirinda gukoresha iryo jambo, nyamara mu bisobanuro rwatanze, rushingira kuri principes za médiation. ix)Icyabaye mu biganiro impande zombi zagiranye, ni ugusuzuma aho buri wese akomora ubutaka yita ubwe, ari naho Dr Karibushi Ndengeye Blaise yiboneye ko uwabumuhaye atigeze aba nyirabwo, yemera kubutangira ingurane. x)Ntabwo Dr Karibushi Ndengeye Blaise ariwe wabwiye urukiko ko yasanze ubutaka buburanwa butarigeze buba ubwa Horizon Sopyrwa Ltd, we yavuze ko yasanze urukiko nkemurampaka rwaremeje ko abari barabonye ibyangombwa by'ubutaka bwa
Horizon Sopyrwa Ltd babugumana. Ngo ibyo urukiko rwemeje hibazwa aho rwabikomoye. [31] Bavuze ko indi mpamvu yatumye bajurira ari uko Urukiko rwafashe kopi y'inyandiko ya Muvunyi Paul yakozwe "sous seing privé" kuwa 11/07/2005, rukayita ko ari inyandikomvaho, kubera gusa ko yashyizweho umukono na Noteri, utari n'uw'ubutaka, kuwa 05/10/2014 (ni ukuvuga nyuma y'imyaka hafi 10), nabwo yemeza ko iyo kopi bamweretse ihuye n'umwimerere (certification de conformité de la copie à l'original). Ibyo Urukiko rwabyifashishije gutyo rugamije kwerekana ko Acte De Cession ya Muvunyi Paul yo muri 2005 iflte agaciro, nyamara rwiyibagije ko icyo iyo nyandiko yari igamije kibujijwe n'amategeko (la donation d'une chose d'autrui est nulle), kandi ko iyo nyandiko itakozwe mu buryo bw'inyandikomvaho (pas un acte authentique) mu buryo itegeko ryagennye. [32] Ababuranira Horizon Sopyrwa Ltd basoje bavuga ko Dr Karibushi Ndengeye Blaise yaje kwigabiza ubutaka bufite 3,40 Ha, kandi ko uburyo bubiri asobanura ko yabubonyemo, ubwabwo buravuguruzanya, uretse ko nta n'ishingiro buri bwose bufite mu rwego rw’amategeko : i) Mu kugaragaza aho ngo yaba yarakuye uburenganzira kuri ubwo butaka, hamwe avuga ko ngo yabugawiwe na Muvunyi Paul binyuze mu masezerano y' impano abo bombi bagiranye, ahandi akavuga ko yabuhawe n'Akarere ka Musanze binyuze mu masezerano y'ubukode burambye. Nyamara, ntiyigeze ashobora kugaragariza Urukiko ko ubwo butaka avuga ko yahawe na Muvunyi bwaba bwarigeze kuba ubwa Muvunyi, ngo yerekane "land title" yabwo
Page 16
cyangwa indi nyandiko yagaragaza ko ubwo butaka bwaba bwarigeze kujya mu mazina ya Muvunyi. Mu mategeko, ntawe ushobora gutanga ikintu kitari icye (la donation d'une chose d'autrui est nulle). ii) Na none ariko ngo ubwo butaka Horizon Sopyrwa Ltd ibukomora ku masezerano yagiranye na Leta y'u Rwanda yayeguriye imitungo yose y'icyari ikigo cyayo cyitwaga OPYRWA ; nyamara Dr Karibushi Ndengeye Blaise ntashobora kwerekana ko ubwo butaka bwigeze buba umutungo w'Akarere ka Musanze, ku buryo ako Karere kari kuba gafite uburenganzira bwo kubumukodesha nk'uko inyandiko Urukiko rwashingiyeho rwemeza ko ari ubwe, ari izatanzwe n'ako Karere. iii) Ibyemezo Dr Karibushi Ndengeye Blaise yatanze mu rubanza avuga ko yabihawe n'ubuyobozi bw'Akarere ka Musanze, ndetse n'urukiko rubanza rwashingiyeho, nta gaciro nabyo byashobora guhabwa, kubera ko Akarere ka Musanze katigeze kaba nyiri ubwo butaka (propriétaire) ngo noneho kabe ariho kahereye kabukodesha na Dr Karibushi Ndengeye Blaise (ntawe ushobora gukora amasezerano yemewe k'umutungo utari uwe). Ikindi ni uko ngo amasezerano y'ubukode Dr Karibushi Ndengeye Blaise yagiranye n'Akarere ka Musanze nta gaciro yagira kubera ko Akarere katari kemerewe kugirana n'abaturage amasezerano y'ubukode bw'imitungo itimukanwa (ubwo bubasha icyo gihe bwari bufitwe na Diregiteri wari ushinzwe iby'ubutaka (Direction des Terres) muri Minisiteri y' Ubutaka. Kuko mu
itegeko no 04/2001 ryo kuwa 13/01/2001 ryashyiragaho Imitunganyirize n'lmikorere y' Akarere, mu ngingo kuva kuri 73-75, nta nshingano Umuyobozi w'Akarere yari afite zo gukora amasezererano y'ubukode cyangwa gutanga impushya zo kubaka. Kuba Dr Karibushi Ndengeye Blaise ubwe azi neza ko Akarere katemerewe gukora bene ayo masezerano no gutanga autorisation de bâtir mu izina rya Leta, bigaragazwa n'uko atigeze ashaka kugahamagaza nk'umwishingira (appel en garantie) muri uru rubanza. [33] Ikindi ababuranira Horizon Sopyrwa Ltd bagarutseho ni uko ngo Urukiko rwahaye umugisha igikorwa kibujijwe n'amategeko (acte illégal) mu gihe rwafashe ko kuba Dr Karibushi Ndengeye Blaise yarubatse ku butaka butari ubwe, byamuhesheje kuba nyirabwo. Nyamara kuba umuntu yigabije umutungo utari uwe, akawushyiraho ibikorwa bye, bivuze ahubwo ko akoze igikorwa kibujijwe n'amategeko. Ikigeretse kuri ibyo ni uko umutungo Horizon Sopyrwa Ltd yeguriwe na Leta, nta gikorwa kitari icy'ubuhinzi n'ubworozi cyemerewe kubukorerwaho, kuko aribyo OPYRWA yari ishinzwe kandi ingingo ya 4 y'itegeko no 2 ryo kuwa 11/03/1996 rigena uburyo Leta yegurira ibigo n'ibikorwa byayo abikorera ku giti cyabo n'ishora ry'umutungo w'igihugu, itegeka abeguriwe ibigo bya Leta bifite inshingano zo guteza imbere imibereho myiza y'abaturage no kongera umusaruro w'ibihingwa, gukomeza izo nshingano z'ibanze ibyo bigo byari byarashyiriweho. Byongeye kandi kubaka ku butaka butari ubwawe si gihamya ko noneho bubaye ubwawe, kuko Horizon Sopyrwa Ltd itigeze ivuga ko Hoteli yubatse kuri ubwo butaka ari iyayo. [34] Mu ncamake, ngo Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze rwanze gusuzuma iyo myiregurire ya Horizon Sopyrwa Ltd (inyandiko y'Umubitsi wungirije w'impapurompamo, aveu extrajudiciaire ya Dr Karibushi Ndengeye Blaise,
Page 17
ibimenyetso by'aho Horizon Sopyrwa Ltd yakuye uwo mutungo, amategeko abuza abantu gutanga cg gukodesha imitungo itari iyabo, ingingo z'amategeko zerekana ko Akarere katemerewe gukora inyandiko itegeko ryahariye izindi nzego, etc), ahubwo rushimishwa no kujya guha Dr Karibushi Ndengeye Blaise ubutaka bwayo, mu gihe ubwe nawe yiyemereye ko isambu yubatseho hoteli ari iya Horizon Sopyrwa ndetse ko azayitangira ingurane, urukiko rujuririwe rukwiye gukosora ayo makosa akabije, rugahindura kuri byose ibyemejwe n'urukiko rubanza, ahubwo rukemeza ko ubutaka buburanwa ari umutungo wa Horizon Sopyrwa Ltd, kandi ko Dr Karibushi Ndengeye Blaise atakaje amahirwe yari yahawe yo gutanga ingurane kugirango Horizon Sopyrwa Ltd ibe yari kubasha kumurekera ubutaka bwayo yigabije. [35] Dr Karibushi Ndengeye Blaise ahagarariwe na Me Nyungura Joseph yavuze ko Horizon Sopyrwa Ltd ivugisha inyandiko yo ku wa 17/07/2013 icyo itavuga, kuko muri iyi nyandiko ikigo gishinzwe ubutaka cyandikiye Dr Karibushi Ndengeye Blaise kimusaba ko yagaragaza uruhare rwe mu irangizwa ry'amakimbirane ari hagati ye na Horizon Sopyrwa Ltd ku butaka buflte no 603 na 4830. Kuba Horizon Sopyrwa Ltd ivuga ko iyo nyandiko yemeje ko ubutaka buburanwa ari ubwayo, urukiko rukuru ruzabone ko ibyo atari ukuri, kuko iyo icyo kigo cyemeza ko ubutaka ari ubwa Horizon Sopyrwa cyari kuyiha ibyangombwa byabwo, ikindi kitumvikana ni
uburyo ivuga ko yabwiwe ko ubutaka ari ubwayo, aho kugira ngo isabe ibyangombwa byabwo ikabutambamira kandi izi neza ko Dr Karibushi Ndengeye Blaise adafite ibyangombwa byabwo nta n'ikirego yatanze mu rukiko asaba ko yakwandikwa kuri ubwo butaka. Yakomeje avuga ko ibyo Horizon Sopyrwa Ltd ivuga nta shingiro bifite kuko nta mahame y'ubuhuza (Mediation) yashingiweho mu icibwa ry'urubanza RC00084/2020/TGI/MUS, ntabwo urukiko rwari gushingira ku buhuza kandi ntabwabayeho, ahubwo icyakozwe ni ibiganiro byo kwikiranura hagati y'impande zombi nk'uko babisabwe n'urukiko rubyibwirije. Ngo Urukiko rujuririwe rukwiye kubona ko ibikubiye mu nyandiko yo ku wa kuwa 16/03/2021 nta gaciro bikwiye guhabwa kuko ibikubiye muri iyo nyandiko bitigeze byemeranywaho n'impande zombie mu ishyirwa mu bikorwa ryabyo, ngo ntaho Horizon Sopyrwa Ltd yashingira Tata iyo nyandiko nk'amasezerano ndakuka. Urukiko rujuririwe ruzabone ko ayo masezerano yo kwikiranura na Horizon Sopyrwa Ltd adakwiye guhabwa agaciro kuko amasezerano yo kwikiranura atakaza agaciro mu gihe umwe mu bagiranye amasezerano atari azi ko hari urubanza rwaciwe burundu kandi rumuhesha uburenganzira busesuye ku mutungo wagiriweho amasezerano yo kwikiranura. Uwakoze amasezerano yo kwikiranura iyo amenye urwo rubanza, ayo masezerano ahita ata agaciro. Kuba nyuma y'ibiganiro byo kwikiranura byakozwe hagati ya Horizon Sopyrwa Ltd na Dr Karibushi
Ndengeye Blaise harabonetse urubanza nkemurampaka nk'uko rwasobanuwe mu bika bibanziriza iki, muri urwo rubanza Horizon Sopyrwa Ltd ikaba yaremeye ko imitungo itimukanwa yahawe abandi bantu kandi bakaba bafite ibyangombwa byavuzwe muri urwo rubanza, urukiko ruzabone ko ntaho urukiko rwari guhera ruha agaciro ibyavuzwe muri ibyo biganiro mu gihe hari urubanza rwabaye itegeko kandi rwagennye amerekezo y'iyo mitungo. [36] Uburanira Dr Karibushi Ndengeye Blaise yakomeje avuga ko Urukiko rujuririwe rukwiye kubona ko ibikubiye mu nyandikomvaho bikemura impaka kuri bose mu byerekeye ibiyivugwamo. Ibivuzwe muri iyo nyandikomvaho ntawe ushobora kubihakana, keretse biramutse bikurikiranywe mu rubanza rushinja icyaha
Page 18
cyo kubeshya mu nyandiko cyangwa umuburanyi aregeye ko iyo nyandikomvaho ari impimbano nk'uko biteganywa n'ingingo ya 13 y'itegeko No 15/2004 ryerekeye ibimenyetso n'itangwa ryabyo mu manza. Ibivugwa muri iyi ngingo biteganywa nanone n'ingingo ya 29 y'itegeko No 13 bis/2014 ryo ku wa 21/05/2014 rigenga umurimo w'ubunoteri ivuga ko inyandiko ishyizweho umukono n'umunoteri igira agaciro mu gihe nta cyemezo cy'urukiko kiyikuraho. Mu gihe Horizon Sopyrwa Ltd ivuga ko itemera inyandiko zashyizweho umukono na Noteri yagombaga kubiregera urukiko rubifitiye ububasha nk'uko biteganywa n'ingingo za 37 n'iya 44 ryavuzwe haruguru. Kuba Horizon Sopyrwa Ltd ivuga ko inyandiko y'ubuhabwe yakozwe na Muvunyi Paul (Acte de cession) idakwiye gushingirwaho nk'ikimenyetso cyemeza nyir'ubutaka ngo kuko uwatanze ubwo butaka atari nyirabwo kandi ko n'iyo nyandiko yakorewe imbere ya Notaire utabifitiye ububasha, Urukiko rujuririwe ruzabone ko ibivugwa na Horizon Sopyrwa nta shingiro bikwiye guhabwa kuko itigeze irega cyangwa ngo igobokeshe ku gahato Muvunyi kugira ngo asobanure uburyo yatanze ubutaka yita ubwayo, nanone urukiko ruzabone ko Horizon Sopyrwa Ltd itigeze iregera iyo nyandiko ngo iteshwe agaciro, mu gihe ivuga ko yakorewe imbere y'umuyobozi cyangwa y'urwego rutabifitiye ububasha. [37] Uburanira Dr Karibushi Ndengeye Blaise yongeyeho ko ibivugwa na Horizon Sopyrwa Ltd ari uburyo bwo gukomeza
gusiragiza Dr Karibushi Ndengeye Blaise mu nkiko ku mpamvu zidafite ishingiro. Ngo Urukiko rukwiye kubona ko Dr Karibushi Ndengeye Blaise yahawe ubutaka na Muvunyi Paul bubaruwe kuri no 4830, bikozwe mu buryo no mu nzira ziteganywa n'amategeko nk'uko bigaragazwa n'inyandiko y'ubuhabwe (Acte de cession) yakozwe ku wa 11/07/2005, ikorewe imbere y'inzego za Leta zibifitiye ububasha (Ubuyobozi bw'Akarere ka Kinigi na Notaire w'Akarere ka Musanze), urukiko rujuririwe ruzabone ko ibyo ari ikimenyetso cyemeza nyir'ubutaka cyane ko ibyakozwe bishimangirwa n'icyemezo cyafashwe murubanza nkemurampaka. Kuba nanone Horizon Sopyrwa Ltd ivuga ko Akarere ka Musanze nta bubasha kari gafite bwo guha cyangwa gukodesha Dr Karibushi Ndengeye Blaise ubutaka butari ubwako, kuko ubwo bubasha bwari bufltwe na Diregiteriwari ushinzwe iby'ubutaka (Direction des Terres) muri Minisiteri y'ubutaka, ibi ntibikwiye gusuzumwa muri uru rubanza kuko urwego rwa Leta rwakoze ibyo rudafitiye ububasha, biregerwa urukiko rubifitiye ububasha.
UKO URUKIKO RUBIBONA [38] Urukiko rurasanga ikimenyetso cya mbere Horizon Sopyrwa Ltd ivuga ko cyirengagijwe ari ibaruwa yo kuwa 17/07/2013 Umubitsi Mukuru wungirije w'impapuro mpamo yandikiye Dr Karibushi Ndengeye Blaise. Ngo iki kimenyetso cyagombaga guhabwa agaciro kuko uwanditse iyo baruwa ngo yanditse ko iyo nyandiko yakozwe nyuma yuko ikigo ahagarariye gihuye n'impande zombi, anemeza ko icyo kigo cyapimye ubutaka bubarirwa mu mutungo wa Horizon Sopyrwa Ltd (bwanditse kuri no 4830) n'ubwo Dr Karibushi Ndengeye Blaise yavugaga ko yaguze n'abaturage (bwanditse kuri no 603), ari naho cyafashe umwanzuro ko Dr Karibushi Ndengeye Blaise agomba kwegera Horizon Sopyrwa Ltd bagacyemura ikibazo cy'ubutaka bwayo Dr Karibushi Ndengeye Blaise yubatseho. Ibi bivugwa na Horizon
Page 19
Sopyrwa Ltd ariko nta gaciro bikwiye guhabwa kuko mu nshingano1 z'lkigo gishinzwe ubutaka hatarimo gukemura amakimbirane yerekeye kwemeza nyir'ubutaka bugibwaho impaka. Hari inzego zishinzwe gukemura ayo makimbirane, nyir'ubutaka yamenyekana, icyemezo kigashyikirizwa Ikigo gishinzwe ubutaka kugira ngo nyir'ubutaka abwandikweho. Bityo rero ibaruwa yanditswe n'Umubitsi Mukuru wungirije w'impapuro mpamo si yo yashingirwaho kugira ngohamenyekane nyir'ubutaka. Ibi bikaza byiyongera ku byo Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze rwasesenguye kuri iki kimenyetso aho rwabonye ko icyo iriya nyandiko yagaragazaga ari ukumenyesha Dr Karibushi Ndengeye Blaise ko imitungo yashakaga kwandikwaho, Horizon Sopyrwa Ltd yayishyirishijeho itambama ivuga ko ubutaka ari ubwayo, anasabwa ko yagira uruhare mu kugirango ikibazo gihari gicyemuke hagaragazwe ubutaka bwe n'ubwa Horizon Sopyrwa Ltd. [39] Urukiko rurasanga ikindi ababuranira Horizon Sopyrwa Ltd bagarutseho nk'ikimenyetso cyirengangijwe n'Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze ni amasezerano yo kwikiranura Dr Karibushi Ndengeye Blaise yashyizeho umukono kuwa 16/03/2021. Nyuma yo gusesengura ibiteganyijwe muri aya masezerano, cyane cyane ingingo ya 5 n'iya 6, Urukiko rwasanze hari ibyo Horizon Sopyrwa Ltd yasabwaga kubanza gukora kugira ngo aya masezerano agire agaciro. Icya mbere ni ukubanza gusura ubutaka bwagombaga gutangwaho ingurane no ku bushima mu
nyandiko. Nyuma y'uko kubushima, Dr Karibushi Ndengeye Blaise na we hari ibyo yasabwaga gukora: gushyikiriza Horizon Sopyrwa Ltd icyemezo cy'uko ubwo butaka ari ubwe. Mu ngingo ya 7 y'aya masezerano, abayagiranye bari biyandikiye ko ibivuzwe haruguru nibitubahirizwa mu gihe cy'iminsi 30 kuva ashyizweho umukono, bizafatwa ko nta ngurane ihari, ko ayo masezerano ataye agaciro. Mu bimenyetso biri muri dosiye, nta na kimwe kigaragaza ko ibyo buri ruhande rwagombaga gukora kugira ngo amasezerano agire agaciro byakozwe, kandi ko byakorewe mu gihe cy'iminsi 30 yari yumvikanyweho. Inyandiko igaragara ni iyo kuwa 31/03/2021 yanditswe na Horizon Sopyrwa Ltd, ivuga ko nyuma yo gusura ingurane itanyuzwe, yasabaga Dr Karibushi Ndengeye Blaise gushaka indi ngurane. Ku wa 07/07/2021 Horizon Sopyrwa Ltd yanditse indi baruwa ivuga ko ubundi butaka Dr Karibushi Ndengeye Blaise yagaragaje ko yatangaho ingurane babushimye, ariko ko ingano yabwo igomba kwiyongera kugira ngo bugire agaciro kangana n'ubutaka buburanwa. Nyuma y'iyi baruwa bigaragara ko habayeho kutumvikana kuko hari indi baruwa yanditswe ku wa 12/08/2021 Horizon Sopyrwa Ltd isaba Dr Karibushi Ndengeye Blaise kubahiriza ibyo bumvikanye. Ibi rero bikagaragaza ko ibyagombaga kubanza gukorwa kugira ngo amasezerano yo kwikiranura agire agaciro bitakozwe. Bityo rero, ibyumvikanyweho mu ngingo ya 7 y'amasezerano bikwiye gushingirwaho,
hakemezwa ko aya masezerano yataye agaciro. Nta mpamvu rero yari gutuma Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze ruyashingiraho. [40] Urukiko rurasanga ikindi cyagarutsweho na Horizon Sopyrwa Ltd mu bujurire bwayo ari uko ngo Urukiko rwafashe kopi y'inyandiko ya Muvunyi Paul yakozwe „sous seing privé" kuwa 11/07/2005, rukayita ko ari inyandikomvaho, kubera gusa ko yashyizweho umukono na Noteri, utari n'uw'ubutaka, kuwa 05/10/2014 (ni ukuvuga nyuma y'imyaka hafi 10), nabwo yemeza ko iyo kopi bamweretse ihuye n'umwimerere 1 Inshingano z'lkigo cy'igihugu gishinzwe ubutaka ziteganyijwe mu ngingo ya 7 y' Iteka rya perezida n o 030/01 ryo ku wa 06/05/2022 rishyiraho ikigo cy'igihugu gishinzwe ubutaka
Page 20
(certification de conformité de la copie à l'original). Ikigaragara ari uko kuba inyandiko yiswe acte de cession yaba inyandiko mvaho cyangwa inyandiko bwite nta cyo bihindura ku biyikubiyemo. Nta tegeko cyangwa amabwiriza ryateganyaga uburyo umutungo runaka ugomba kuva muri Sopyrwa SARL ukajya mu maboko y'undi muntu. Igikwiye kurebwa ni ibikubiye mu nyandiko (fond), naho uburyo yakozwemo (forme) nta ngaruka byagira ku kiburanwa. [41] Urukiko rurasanga Horizon Sopyrwa Ltd yaravuze kandi ko Dr Karibushi Ndengeye Blaise asobanura uburyo bubiri yabonyemo ubutaka buburanwa, ngo ibi ubwabwo bikaba bivuguruzanya, uretse ko nta n'ishingiro buri bwose bufite mu rwego rw'amategeko. Ku bijyanye no kuba hari ukuvuguruzanya mu buryo Dr Karibushi Ndengeye Blaise yabonyemo ubutaka, Urukiko rurasanga nta hantu hagaragara kuvuguruzanya kuko Dr Karibushi Ndengeye Blaise yabanje gusobanura ko yahawe na Muvunyi Paul wari uhagarariye Sopyrwa SARL, nyuma yo guhabwa ajya mu buyobozi bw' Akarere ka Musanze kugira ngo ahabwe ibyangombwa bitangwa n'ubuyobozi, cyane cyane ko yari agamije kubika kandi ibyangombwa yaragombaga kubihabwa n'ubuyobozi. Nta kuvuguruzanya kurimo, ahubwo harimo kuzuzanya. Ku bijyanya no kuba ngo izi nzira zombi nta shingiro zifite, ngo kubera ko Muvunyi Paul yatanze ibitari ibye, ibi Urukiko rurasanga nta shingiro bifite kuko Muvunyi Paul yatanze ubu butaka mu izina rya Sopyrwa
SARL, ngo yari yabyumvikanyeho n'abandi banyamigabane. Urukiko rukaba rubona ibyo Muvunyi Paul avuga byafatwaho ukuri, cyane cyane ko nyuma y'aho atangiye ubutaka buburanwa, mu mwaka wa 2015 akoreshe acte de cession, nta munyamigabane wigeze agaragaza ko abufiteho ikibazo, na none kandi Inama y'Ubutegetsi ya Sopyrwa SARL yateranye ku wa 15/07/2007 igamije gusuzuma ikibazo cy'amashyamba yayo acunzwe nabi nta cyo yigeze ivuga kuri ubu butaka, iyo buza kuba bufite ikibazo cyari kwigwa muri iyo nama, icyiyongera kuri ibyo ni uko Dr Karibushi Ndengeye Blaise yubatse abari abanyamigabane ba Sopyrwa SARL bamureba, iyo baba babona ko ari kubaka ku butaka butari ubwe bari kumuhagarika. Icyo kuvuga ko ngo Akarere ka Musanze ni ko kahaye Dr Karibushi Ndengeye Blaise kandi ngo nta butaka kari gafite aho katanze si byo kuko Akarere ka Musanze ntikigeze gaha Dr Karibushi Ndengeye Blaise ubutaka, ahubwo kamuhaye ibyangombwa bitangwa n'ubuyobozi bijyanye n'ubutaka. Ibijyanye no kumenya niba ubuyobozi bw'Akarere bwari bufite ububasha bwo gutanga ibyo byangombwa ntibyafatwaho icyemezo muri uru rubanza kuko atari cyo cyaregewe. [42] Urukiko rurasanga ikindi cyagarutsweho mu bujurire ari ukuvuga ngo Urukiko rwahaye umugisha igikorwa kibujijwe n'amategeko (acte illégal) mu gihe rwafashe ko kuba Dr Karibushi Ndengeye Blaise yarubatse ku butaka butari ubwe, byamuhesheje kuba nyirabwo. Ibi byavuzwe na
Horizon Sopyrwa Ltd nta gaciro byahabwa kuko mu gihe urubanza rwaburanishwaga mu Rukiko Rwisumbuye, ubutaka Dr Karibushi Ndengeye Blaise yubatseho bwari bukiburanwa, hari hataremezwa niba yarabugezemo mu buryo bunyuranyije n'amategeko, kuvuga rero ngo Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze rwahaye umugisha igikorwa kibujijwe n'amategeko nta shingiro bifite. Icyo Urukiko rwakoze ni isesengura, hanyuma rufata icyemezo, nta kosa na rito rwakoze. [43] Ku bw'ibyo, ingingo y'ubujurire yo kuvuga ko hari ibimenyetso, imiburanire n'amategeko byirengagijwe nta shingiro bifite.
Page 21
C. Kumenya niba urubanza nkemurampaka rwatanzweho ikimenyetso rutaragombaga gushingirwaho mu kugena nyir'umutungo Dr KARIBUSHI NDENGEYE Blaise aburana na HORIZON-SOPYRWA Ltd [44] Horizon Sopyrwa Ltd iburanirwa na Me Mhayimana Isaie yavuze ko ubwo Dr Karibushi Ndengeye Blaise yari amaze kwandikira Horizon Sopyrwa Ltd ko ingurane yemeye gutanga ari ihwanije ubuso (superficie) n'aho yashyize inyubako ze, yahise atanga imyanzuro y'inyongera mu Rukiko avuga ko yavumbuye ikimenyetso gishya kigizwe n'urubanza nkemurampaka, ngo kigaragaza ko ubutaka aburana urwo rukiko rwabufasheho icyemezo, rukemeza ko ari ubwe, bityo ko agomba kubugumana, ko rero bitakiri ngombwa kwirirwa byongera gusuzuma muri urwo rubanza. Mu myanzuro yayo isubiza kuri icyo kibazo, Horizon Sopyrwa Ltd yireguye yerekana ko ariyo ubwayo, ari na Dr Karibushi Ndengeye Blaise, bombi ntawabaye umuburanyi muri urwo rubanza nkemurampaka, bityo ko rutabareba. Byongeye kandi, ngo ntabwo Dr Karibushi Ndengeye Blaise abasha kwerekana ko ubutaka yiyitirira bwigeze bugibwaho impaka muri ubwo bukemurampaka. Ngo ibyasuzumwe muri ubwo bukemurampaka, ni imitungo muri rusange abahoze ari abanyamigabane ba Sopyrwa bari baritije mu rwego rwo kuyicunga (usufruit) mu nama rusange yo kuwa 15/07/2007, bakaba barategetswe kuyisubiza. Ibyo bikaba ntaho bihurira n'ubutaka Dr Karibushi Ndengeye Blaise avuga ko yiherewe na Muvunyi Paul mu mwaka
wa 2005. Urukiko rumaze gusesengura imvugo z'impande zombi n'ibimenyetso byatanzwe, rwemeje ko nta kiruhamiriza ko imitungo yaburanwe mu rubanza nkemurampaka ari nayo iburanwa muri uru rubanza. Nyamara, mu gushaka Kubogamira kuri Dr Karibushi Ndengeye Blaise rwagarutse ku bivugwa muri urwo rubanza nkemurampaka, maze ngo rugendeye ku kimenyetso gicukumbuye, rugerageza kubihuza n'ubutaka Dr Karibushi Ndengeye Blaise yita ubwe. Ngo rwahise rwivuguruza mu kugendera kuri urwo rubanza rw'ubukemurampaka rwari rumaze kwemeza ko rutashingirwaho. [45] Dr Karibushi Ndengeye Blaise ahagarariwe na Me Nyungura Joseph yavuze ko nyuma y' ibiganiro byo kwikiranura byakozwe hagati ya Horizon Sopyrwa Ltd na Dr Karibushi Ndengeye Blaise habonetse urubanza nkemurampaka, muri urwo rubanza Horizon Sopyrwa Ltd ikaba yaremeye ko imitungo itimukanwa yahawe abandi bantu kandi bakaba bafite ibyangombwa byavuzwe muri urwo rubanza, ko iyo mitungo bagombaga kuyigumana; urukiko rujuririwe ruzabone ko nta cyari gutuma hashingirwa byavuzwe muri ibyo biganiro mu gihe hari urubanza rwabaye itegeko kandi rwagennye amerekezo y'iyo mitungo. Yakomeje avuga ko ko Horizon Sopyrwa Ltd itagaragaza ikimenyetso na kimwe cyemeza ko ubutaka buburanwa muri uru rubanza buri ku rutonde rw'imitungo ivugwa mu nyandiko mvugo y'inama yo ku wa 15/07/2007, urukiko rujuririwe ruzabone ko ibivugwa n'urega nta gaciro bikwiye guhabwa
kuko nta kimenyetso abigaragariza, uretse kubivuga mu magambo gusa. Muri uru rubanza nkemurampaka byavuzwe mu magambo akurikira.. «Dit que seuls ne seront restitués les biens immobiliers (terrains ou plantations) pour les quels à ce jour, l'admnistration foncière avait dûment établi des documents (Contrat de location/Bail, Autorisation de Bâtir...) en faveur des demandeurs ou des tiers ». Ibyumvikanyweho n'impande zombi mu rubanza rwavuzwe haruguru ni uko imitungo itimukanwa, Ubuyobozi bw'imicungire y'ubutaka bwamaze gutangira ibyangombwa
Page 22
ubwo iki cyemezo cy'Urukiko cyafatwaga, itazasubizwa HORIZON (ibyangombwa bivugwa akaba ari amasezerano y'ubukode n’ibindi…) [46] Uburanira Dr Karibushi Ndengeye Blaise yakomeje avuga ko kuba nanone Horizon Sopyrwa Ltd ivuga ko Dr Karibushi Ndengeye Blaise atigeze aba umuburanyi mu rubanza nkemurampaka, bityo ko ngo urwo rubanza rutamureba, nta shingiro bifite kuko muri urwo rubanza nkemurampaka yemeye ko imitungo itimukanwa yahawe abandi (Tiers) kandi bafitiye ibyangombwa bagomba kubarwa nka banyir'iyo mitungo. Kuba Dr Karibushi Ndengeye Blaise yarahawe ubutaka buburanwa ndetse akabona n'ibyangombwa bivugwa muri urwo rubanza, ku ruhande rwe ngo ibi ni ikimenyetso kigaragaza ko ibyemejwe muri urwo rubanza nawe bimureba. Yasabye Urukiko kubona ko urubanza nkemurampaka rwavuzwe haruguru rwabaye itegeko, bityo rukaba rugomba kurangizwa nk'uko biteganywa n'ingingo ya 241 y'itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y'imanza z'imbonezamubano, iz'ubucurzi, iz'umurimo, n'iz'ubutegetsi ivuga ko « inyandikompesha ari inyandiko zishingiye ku byemezo by'inzego zibifitiye ububasha cyangwa byemeranyijweho n 'abo bireba, zishobora kurangizwa ku gahato zimaze kugenzurwa no kwemezwa n 'umwanditsi w 'urukiko, cyangwa undi mukozi ubifitiye ububasha. Inyandikompesha ni izi Zikurikira: -Imanza z 'inkiko nkemurampaka... ». [47] Dr Karibushi Ndengeye Blaise yavuze kandi
ikibazo cyerekeranye no kumenya nyir'umutungo nk'uko byavuzwe mu rubanza RCA00118/2019/HC/MUS kidakwiye kwakirwa ngo gisuzumwe kuko mu mwanzuro w'urubanza rwaciwe n'Urukiko nkemurampaka rwa Kigali ku wa 14/09/2011 hafashwe icyemezo ku mutungo uburanwa, bityo ko ibyerekeye uwo mutungo bitakongera gusuzumwa nk'uko biteganywa n'ingingo ya 83 y' itegeko ryavuzwe haruguru ivuga ko impamvu ituma ikirego kitakirwa ni ingingo yose isaba kutakira ikirego cy'umuburanyi, hatinjiwe mu mizi yacyo, kubera ko adafite uburenganzira bwo kurega, nko kuba adafite ububasha n'inyungu zo kurega, ubusaze bw'ikirego, kurenza igihe cyo kurega, urubanza rwabaye itegeko cyangwa kudatanga amagarama, harabayeho amasezerano yo kwikiranura cyangwa iyo hari imihango itarubahirijwe iteganywa n'itegeko. Iyi nzitizi ikaba ishingiye ku kuba hari urubanza rwabaye itegeko nk'uko byasobanuwe mu bika bibanziriza iki.
UKO URUKIKO RUMBONA [48] Urukiko rurasanga ibyavuzwe na Horizon Sopyrwa Ltd by'uko urubanza nkemurampaka rwo ku wa 14/09/2011 rutareba ubutaka buburanwa muri uru rubanza bifite ishingiro. Ibi Urukiko rurabishingira ku kuba mu rubanza nkemurampaka bigaragara neza ko imitungo yagarutsweho ari iyari yavuzweho mu nyandikomvugo y'lnama y'ubutegetsi ya SOPYRWA SARL yateranye ku wa 15/07/2007, kandi umutungo uburanwa muri uru rubanza wo ntiwagarutsweho mu nyandikomvugo y'lnama y'ubutegetsi kuko wari waramaze gutangwa mu mwaka wa 2005. Icyemezo cy'uru rubanza nkemurampaka na cyo gisobanura neza ko imitungo yari yaratanzwe n’Inama y'ubutegetsi ya SOPYRWA SARL yateranye ku wa 15/07/2007 igomba gusubizwa, ariko imitungo yari yaramaze gusabirwa ibyangombwa by'ubutaka yo ikaba itagomba gusubizwa. Ibi rero ntibyareba imitungo yari yaratanzwe mbere y'inama yo kuwa 15/07/2007.
Page 23
[49] Urukiko rurasanga ariko nta cyabuza Urukiko kwifashisha igitekerezo kiri muri uru rubanza nkemurampaka, mu gukemura ikibazo cyerekeye umutungo uburanwa muri uru rubanza. Igitekerezo cyakurwa mu rubanza nkemurampaka ni uko hari imitungo yari yaratanzwe n'abari abanyamigabane ba SOPYRWA SARL mbere y'uko HORIZON Ltd yinjiramo, abahawe iyo mitungo bakaba barashatse ibyangombwa by'ubutaka mu nzego zibishinjwe, ko nyuma y'aho HORIZON Ltd iguriye imigabane ndetse ikaza kwegukana imigabane yose, bigatuma n'izina rihinduka, ko ibi nta ngaruka byagira ku bari baramaze kubona ibyangombwa by'ubutaka bari barahawe cyangwa bareguriwe na SOPYRWA SARL. Ibi rero bikwiye gushimangira ibyari byavuzwe mu bika byabanje by'uko ubutaka buburanwa muri uru rubanza bwahoze ari ubwa SOPYRWA SARL, buza kwegurirwa Dr Karibushi Ndengeye Blaise, ashaka ibyangombwa by'ubwo butaka mu nzego zibishinzwe, ubwo butaka akaba agomba gukomeza kubutunga kuko yabubonye mu nzira zikurikije amategeko. [50] Ku bw'ibyo, icyemezo cyafashwe n'Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze kikaba gikwiye kugumaho. D. Kumenya niba indishyi HORIZON SOPYRWA Ltd yategetswe gutanga zikwiye kuvaho [51] Ingingo ya 111 y itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y'imanza z'imbonezamubano, iz'ubucuruzi, iz'umurimo n'iz'ubutegetsi iteganya ko Ikirego cy 'amafaranga y 'ikurikiranarubanza ari ikirego gishamikira ku kirego
cy 'iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy'amafaranga y'ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n 'ikirego cy 'iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n 'iyo ikirego cy 'iremezo cyaba kitakiriwe. [52] Horizon Sopyrwa Ltd iburanirwa na Me Mhayimana Isaie yavuze ko yaciwe indishyi z'akababaro za 1.000.000Frw nyamara nta kosa yakoze ngo urukiko rube ariryo rwazishingiyeho. Icyo Horizon Sopyrwa Ltd yakoze imaze kubona ko Dr Karibushi Ndengeye Blaise yigabije ubutaka bwayo, yamwandikiye ibaruwa yo kuwa 26/05/2011 imusaba kuyivira mu mutungo. Aho kugirango azibukire umutungo utari uwe, ahubwo yihutiye kwishyura ubukode (location parcelle) mu rwego rwo kwerekana ko aho yishyuriye, ari ahe. Izindi ndishyi zigomba kuvanwaho ni iz'ikurikiranarubanza n'igihembo cya avoka za 1.500.000Frw kuko KARIBUSHI yagiye mu nkiko azi neza ko isambu aburana atari iye, yayigabije mu manyanga. [53] Dr Karibushi Ndengeye Blaise ahagarariwe na Me Nyungura Joseph yavuze ko indishyi zagenwe n'Urukiko Rwisumbuye zifite ishingiro kuko zagenwe hashingiwe ku bikorwa byo gusiragizwa mu nkiko ku bw'amaherere. [54] Urukiko rurasanga indishyi zahawe Dr Karibushi Ndengeye Blaise zifite ishingiro kuko kuba atarabashije gukomeza gukorera mu butaka bwe nk'uko yari yarabitangiye byamugizeho ingaruka zitandukanye. Igihe amaze akurikirana uru rubanza na rwo rwamuteye guhangayika no kugira ibikorwa bitandukanye yagombaga gukora muri icyo gihe cyose atabashije gukora. Na none kandi, gukurikirana urubanza mu nzego zitandukanye bisaba amafaranga. Ibi byose rero ni impamvu zumvikana
Page 24
zigomba gutuma indishyi Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze rwageneye Dr Karibushi Ndengeye Blaise zigumaho. E. Kumenya niba amafaranga y 'ikurikiranarubanza n 'igihembo cya avoka Dr Karibushi Ndengeye Blaise asabayo kuri uru rwego rw'ubujurire akwiye kuyahabwa. [55] Mu bujurire bwuririye ku bundi, Dr Karibushi Ndengeye Blaise ahagarariwe na Me Nyungura Joseph yavuze ko Horizon Sopyrwa ikomeje gusiragiza Dr Karibushi mu nkiko ku mpamvu zidasobanutse, asaba Urukiko rwajuririwe gushingira ku biteganywa mu ngingo ya 154 y'itegeko ryerekeye imiburanishirize y'imanza z'imbonezamubano, iz'ubucuruzi, iz'umurimo n'iz'ubutegetsi maze rugategeka Horizon Sopyrwa Ltd guha Dr Karibushi Ndengeye Blaise indishyi zo ku rwego rw'ubujurire zingana na 5.500.000Frw zikubiyemo 3.000.000Frw y'indishyi z'akababaro, 1.000.000Frw y'ikurikiranarubanza, na 1.500.000Frw y'igihembo cya Avocat. Yongeyeho ko indishyi Horizon Sopyrwa Ltd isaba nta shingiro zifite kuko ariyo nyirabayazana b'urubanza, bityo ikaba itakwitwaza amakosa yakoze kandi igikomeje gukora hanyuma ngo isabe indishyi. [56] Horizon Sopyrwa Ltd iburanirwa na Me Mhayimana Isaie yasabye Urukiko rujuririwe gutegeka Dr Karibushi Ndengeye Blaise kuyiha indishyi z'akababaro kubera umucuragiro ikomeza kuyitera no guhora ihangayikishijwe n'ubutaka bwayo ashaka kwigabiza mu manyanga, yirengagije ko yamwandikiye kenshi imusaba kuburekura akinangira, ikaba
isaba Urukiko kumutegeka kuyiha indishyi z'akababaro zingana n'amafaranga miriyoni eshanu (5.000.000Frw). Horizon Sopyrwa Ltd irasaba kandi ko Dr Karibushi Ndengeye Blaise ayiha indishyi z'ikurikiranarubanza zingana na 2.000.000Frw n'ibihembo by'abavoka baburana izi manza zimaze kugera kuri eshatu bingana na 4.000.000Frw, cyane cyane ko azi neza ko arimo gushaka gutwara ubutaka bwayo mu manyanga. Ngo ku ndishyi zari zasabwe ngo hakwiye kwiyongeraho 1.500. 000Frw kubera ko mu gusaba indishyi hatari hateganyijwe ko ruzasubikwa inshuro nyinshi (ngo ku maburanisha yari ateganyijwe hiyongereyeho amaburanisha enye), kandi ngo baza kuburana ari batatu, bakaza n'imodoka. Ngo nta bimenyetso bafitiye aya mafaranga, ariko ngo bimenyerewe ko Urukiko rushingira ku bushishozi bwarwo ku bijyanye n'amafaranga yakoreshejwe mu rubanza. [57] Urukiko rurasanga indishyi zisabwa na Horizon Sopyrwa Ltd nta shingiro zifite kuko ubujurire bwayo nta shingiro bufire. Yaburanye urubanza ku rwego rwa mbere iratsindwa ndetse no mu bujurire iratsindwa. Nta ho Urukiko rwashingira rugenera indishyi umuburanyi watsinzwe. [58] Urukiko rurasanga ku rundi ruhande, Dr Karibushi Ndengeye Blaise yarasabye ko Urukiko rwongera gusuzuma indishyi yari yasabye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Musanze kandi izo ndishyi akaba yarazigenewe. Izo yari yasabye si ko yazihawe zose kuko Urukiko rwasanze ari ikirenga, rukoresha ubushishozi bwazo. Nta kintu gifatika yanenze ubushishozi bw'Urukiko. [59] Urukiko rurasanga hashingiwe ku bimaze gusobanurwa mu gika kibanziriza iki, Horizon Sopyrwa Ltd yarashoje urubanza rutagira impamvu ifatika bigatuma Dr Karibushi Ndengeye Blaise yaruhamagajemo atagaguza umutungo we ashyiraho
Page 25
avoka urukurikirana, niyo igomba kuryozwa amafaranga Dr Karibushi Ndengeye Blaise yatanze ku gihembo cys avoka wamuburaniye kuri uru rwego rw’ubujurire, hashingiwe ku ihame rusange ry'amategeko rivuga ko igikorwa cyose cfumuntu cyangirije undi gitegeka nyiÈugukora ikosa rigikomokaho kuriha ibyangiritse (tout fait quelconque de l'homme, qui cause à autrui un dommage, oblige celui par lafaute duquel il est arrivé à le réparer). [60] Ku birebana n’ingano y’igihembo cy'avoka cyo ku rwego rw'ubujurire, mu ngingo ya 33 y’amabwiriza No01/2014 agena ibihembo mbonera by'abavoka mu Rwanda, hateganywamo ko mu bujurire, avoka w'urega n'uw'uregwa bafite uburenganzira kuri kimwe cya kabiri cy'igihembo cyumvikanyweho ku rwego rwa mbere. Urukiko rurasanga rero igihembo cy'avoka cyo ku rwego rw'ubujurire Dr Karibushi Ndengeye Blaise agomba guhabwa ari amafaranga y'u Rwanda ibihumbi magana atanu (500.000Frw), ahwanye na 1/2 cy'amafaranga y'u Rwanda miliyoni imwe (1.000.000Frw) yagenwe nk' igihembo cy'Avoka cyo ku rwego rwa mbere». Naho indishyi z'akababaro yasabye mu bujurire nta zo yahabwa kuko atagaragarije Urukiko akababaro kihariye gashingiye ku kuregwa mu bujurire kugira ngo Urukiko rubone aho ruhera ruhindura indishyi zari zagenewe n'Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze zihinduka cyangwa ziyongera, cyane ko atazijuririye. [61] Ku bw'ibyo, indishyi zemejwe n'Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze
zikwiye kugumaho, hakiyongera gusa igihembo cya avoka mu bujurire. Kuri uru rwego, hakwiye gushingirwa ku ngingo ya 33 y'Amabwiriza agena ibihembo mbonera by'abavoka iteganya ko mu bujurire avoka ahabwa 1/2 cy'ayemejwe ku rwego rwa mbere. Ni ukuvuga ko muri uru rubanza, Horizon Sopyrwa Ltd igomba guha Dr Karibushi Ndengeye Blaise 500.000Frw y'igihembo cya avoka yiyongera ku yemejwe n'Urukiko Rwisumbuye rwa Musane. III. ICYEMEZO CY'URUKIKO [62] Rwemeje ko ikirego cy'ubujurire cyatanzwe na HORIZON SOPYRWA Ltd nta shingiro giflte. [63] Rwemeje ko imikirize y'urubanza RC 00084/2020/TGVMUS rwaciwe n'Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze kuwa 18/01/2022 idahindutse kuri byose, ku byagenwe hakaba hiyongereyeho igihembo cy'Avoka cy' uwaburaniye Dr KARIBUSHI NDENGEYE Blaise ku rwego rw’ubujurire. [64] Rutegetse Ko Horizon Sopyrwa Ltd igomba guha Dr Karibushi Ndengeye Blaise indishyi zose hamwe zingana na miriyoni eshatu n'ibihumbi makumyabiri (3.020.000Frws), zikubiyemo igihembo cya avoka mu bujurire kingana na 500.000Frw, cyiyongera ku ndishyi zemejwe n'Urukiko Rwisumbusuye rwa Musanze ari zo indishyi z'akababaro zingana n'amafaranga 1.000.000Frws, igihembo cya Avoka kingana na 1.000.000Frws, indishyi z'ikurikiranarubanza zingana na 500.000Frws n'amafaranga 20.000Frws y' igarama yatanze aregera Urukiko. Amafaranga yagenwe yose agatangwa ku neza urubanza rukimara kuba itegeko, bitaba ibyo agakurwa mu mitungo ya Horizon Sopyrwa Ltd ku ngufu za Leta.
Case-aware research
Ask AI about this case
The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.