IRIBAGIZA v. MUKANYONGA
The court held that Mukanyonga Félicité did not prove she was the sole heir of her late mother and therefore lacked standing and legal capacity to sue for the estate in her own name. Consequently, the lower courts erred in accepting her claim. All related judgments were set aside, and the matter reverted to its...
Source-derived case information.
- Citation
- RCAA 00018/2023/CA
- Parties
- Appellant: Iribagiza Daphrose; Respondent: Mukanyonga Félicité
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 20 December 2024
- Case Number
- RCAA 00018/2023/CA
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- appeal allowed; lower court judgments set aside
- Legal Topics
- Standing to Sue, Succession Rights, Burden of Proof in Inheritance, Jurisdiction of Courts, Effect of Prior Judgments, Procedural Requirements for Inheritance Claims
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Iribagiza Daphrose
Appellant
Mukanyonga Félicité
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether Mukanyonga Félicité had standing and legal capacity to sue for the estate of her late mother as sole heir
- 2 Whether the lower courts erred in accepting the claim without proof of sole heirship
- 3 Whether the matter was properly classified as a civil (succession) case or should have been an administrative dispute
Ratio Decidendi
The court held that Mukanyonga Félicité did not prove she was the sole heir of her late mother and therefore lacked standing and legal capacity to sue for the estate in her own name. Consequently, the lower courts erred in accepting her claim. All related judgments were set aside, and the matter reverted to its prior status.
Court Disposition
appeal allowed; lower court judgments set aside
Orders
- Judgments RC 00415/2019/TGI/NYGE, RC 00129/2021/TGI/NYGE, and RCA 0177/2022/HC/KIG are set aside.
- Mukanyonga Félicité is ordered to pay Iribagiza Daphrose one million Rwandan francs (1,000,000 Frw) for attorney fees and litigation costs.
Full Case Text
Judgment text and source record
37 paragraphs
# IRIBAGIZA v. MUKANYONGA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2024-12-20 - Case/document no.: RCAA 00018/2023/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
IRIBAGIZA v. MUKANYONGA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCAA 00018/2023/CA (Kamere, P.J.) 20 Ukuboza 2024] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano – Uburenganzira bwo kuzungura – Usaba Urukiko kuzungura umutungo w’umubyeyi we witabye Imana ntashobora kubyemererwa atabanje kurugaragariza uburyo yamuzunguye kuri ubwo burenganzira, cyane cyane mu gihe atarugaragarije ko ari we muzungura rukumbi. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge Mukanyonga Felicite arega Iribagiza Daphrose asaba ko umutungo ufite UPI :1/01/08/03/032 ufite agaciro kangana na miliyoni makumyabiri n’imwe n’ibihumbi mirongo itandatu na kimwe na magana ane (21.061.400 Frw) wanditse kuri Munyantore Evariste wandikwa mu mazina ye. Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwaciye urubanza Iribagiza adahari kandi yarahamagajwe ku buryo bukurikije amategeko, rwemeza ko icyangombwa cy’ubutaka cyanditse kuri Iribagiza cyandikwa kuri Mukanyonga kandi ko Iribagiza amusubiza amafaranga y’igarama yatanze arega. Iribagiza yatanze ikirego cyo gusubirishamo urubanza rwaciwe adahari, Urukiko rwemeza ko cyakirwa, urubanza rwongera kuburanishwa bundi bushya, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge mu guca urubanza rwemeza ko ikirego cyatanzwe na Mukanyonga gifite ishingiro; ko asubizwa umutungo wa nyina nyakwigendera Mukabiganda Christiane, akandikwaho n’icyemezo cy'ubutaka cyanditse kuri UPI :1/01/08/03/32 cyari cyanditse kuri Succession Munyantore Evariste ihagararariwe na Iribagiza Daphrose. Iribagiza yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru avuga ko ikirego cya Mukanyonga kitagombaga kwakirwa kuko hari urubanza rwaburanishije ku byo aregera rwabaye itegeko, ko kandi Urukiko rwirengagije ko habayeho ubuzime n’izindi mpamvu zitandukanye. Urukiko Rukuru rwaciye urubanza rwemeza ko ubujurire nta shingiro bufite ko nta gihindutse ku mikirize y’urubanza rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge. Iribagiza yajuririye mu Rukiko rw’Ubujurire avuga ko mu rubanza rujuririrwa Urukiko rwiregagije ibimenyetso yarugaragarije, ko kandi rwirengajije inzitizi yakomeje gutanga kuva ku rwego rwa mbere avuga ko Mukanyonga atari afite ububasha n’inyungu byo kurega, avuga kandi ko nkuko akomora ubwo butaka ku cyemezo cy’ubuyobozi cy’Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Nyamirambo, ko mu gihe Mukanyonga atacyishimiye yari gutakamba, nyuma akabona kuregera Urukiko icyo cyemezo cy’ubuyobozi, akavuga ko urubanza rutari kuba imbonezamubano ahubwo rwari kuba ari urw’ubutegetsi. Ku rundi ruhande uregwa (Mukanyonga) avuga ko impamvu z’ubujurire zidakwiye guhabwa ishingiro, ko kandi ku cyo uwajuriye yita icyemezo cyafashwe n’Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Nyamirambo, avuga ko ari cyo cyamusubije umutungo uburanwa, ko ari raporo y’ibyavuye mu nama y’abaturage ku kibazo kirebana n’ubutaka buburanwa kitari gufatwa nk’icyemezo cy’ubutegetsi cyatakambirwa cyangwa se cyaregerwa. Avuga kandi kandi ko inzitizi uwajuriye yatanze nta shingiro zifite nkuko Inkiko zombie zabibonye mu manza zaciye ndetse ko afite ububasha bwo kurega.
## Page 2
Incamake y’icyemezo: 1. Usaba Urukiko kuzungura umutungo w’umubyeyi we witabye Imana ntashobora kubyemererwa atabanje kurugaragariza uburyo yamuzunguye kuri ubwo burenganzira, cyane cyane mu gihe atarugaragarije ko ari we muzungura rukumbi. Ikirego cya Mukanyonga nticyagombaga kwakirwa. Imanza RC 00415/2019/TGI/NYGE; RC 00129/2021/TGI/NYGE, ndetse n’urubanza RCA 0177/2022/HC/KIG ziteshejwe agaciro. Amategeko yashingiweho: Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 3. Nta manza zifashishijwe
Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ikibazo cy’umutungo uburanwa hagati ya Iribagiza Daphrose na Mukanyonga Félicité, ubu ubaruye kuri UPI :1/01/08/03/32 mu mazina ya succession Munyantore Evariste, cyatangiye kugibwaho impaka ubwo uwo mutungo wari warabohojwe n’uwitwa Muyango Ladislas wawuvuyemo mu mwaka wa 1998, inzu igasigara ikodeshwa n’uwitwa Murekatete. Ku wa 02/09/1999, Kampayana Augustin wari Bourgmestre wa Komini ya Nyarugenge, ashingiye ku ifishi ya PVK (MINITRAP) no 18723 yo ku wa 30/03/1993 yerekana ko inzu iri kuri ubwo butaka ari iya Munyantore Evariste wayubatse, yategetse ko uyikodesha ayisubiza mu gihe cy’iminsi 30 icyo cyemezo gifashwe. [2] Mu cyemezo cyafashwe n'Urukiko rwa Mbere rw'Iremezo rwa Kigali No.118/ND. E/2000 cyo ku wa 15/03/2000 cyahawe Mukabiganda Christiane mu gihe urubanza RC.26.866/99 rwari rutaracibwa mu kirego yatanze ubwo yasabaga Muyango Ladislas wari wayibohoje kuyivamo hagobotsemo uwitwa Mukangarambe Véronique mu izina ry'umuryango wo kwa Munyantore Evariste, wayitunze nyuma y'uko nyina ahunze. Muri 2005 yandikiye Umuyobozi w'Akarere ka Nyamirambo abasaba guhagarikisha ibikorwa by'ubwubatsi bakoraga kuri iyo nzu rwihishwa mu kibanza no.538 icyo gihe muri Rapport yakozwe n'Umuvunyi igaragaza ko icyemezo no. 118.ND. E/2000 cyo ku wa 15/03/2000 cyakuweho n'icyemezo no.205/ND. E/2000 cyo ku wa 18/05/2000 bategeka ko ibintu biguma uko byari bimeze mbere y'uko imanza zitangira. [3] Muri 2007, uwari Umunyamabanga w'Umurenge wa Nyamirambo muri icyo gihe, yandikiye Iribagiza Daphrose amusaba kumugezaho ibigaragaza ko inzu ari iye, atabitanze mu gihe yahawe, ku wa 08/05/2007 akora raporo ko bafashe umwanzuro ko inzu ihabwa Mukanyonga Félicité, banavuga ko utanyuzwe n'icyo cyemezo yazagana inkiko zibifitiye ububasha. [4] Iribagiza Daphrose yaregeye Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge mu rubanza RAD 0014/09/TGI/NYGE asaba ko icyo cyemezo cyo ku wa 08/05/2007 kivanwaho, urubanza rucibwa
## Page 3
ku wa 06/11/2009, ko ikirego cye kitakiriwe. Ajuririra Urukiko Rukuru mu rubanza RADA 0035/09/HC/KIG, rucibwa ku wa 02/12/2010 aho ikirego cyaretswe n’urega, hategekwa ko hakurikizwa icyemezo RAD 0014/09/TGI/NYGE inzu iguma mu maboko y’umuryango wa Mukabiganda Christiane. [5] Ku wa 17/03/2010, inteko rusange y’Abaturage batuye mu Mudugudu wa Mumena yarateranye iyobowe na Rutinduka Emmanuel wari Umunyamabanga w'Umurenge wa Nyamirambo, ku kibazo cy’iyo nzu cyari hagati ya Iribagiza Daphrose na Mukanyonga Félicité, iyo nteko rusange y’Abaturage yanzura ko iyo nzu isubizwa mu maboko y’ufite ibyangombwa byayo ari we Iribagiza Daphrose, naho Mukanyonga Félicité yabishaka agatanga ibindi bimenyetso cyangwa agakomeza mu nkiko. [6] Mukanyonga Félicité, mu rubanza RC 0137/2014/TGI/NYGE yarezemo Iribagiza Daphrose asaba Urukiko gutesha agaciro icyangombwa cy’ubukode burambye no 0032/NYA/NYA cyanditse kuri Munyantore Evariste, maze ku wa 28/11/214 atsindwa no kuba ataragaragazaga icyangombwa asabira gutesha agaciro. [7] Mu rubanza RC 00415/2019/TGI/NYGE Mukanyonga Félicité yarongeye arega Iribagiza Daphrose asaba umutungo ufite UPI :1/01/08/03/032 ufite agaciro kangana na miliyoni makumyabiri n’imwe n’ibihumbi mirongo itandatu na kimwe na magana ane (21.061.400 Frw), bityo ko wandikwa mu mazina ye. [8] Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwaregewe rwaburanishije urwo rubanza RC 00415/2019/TGI/NYGE Iribagiza Daphrose adahari ngo kuko yahamagajwe mu buryo bukurikije amategeko ntiyitaba, maze ku wa 30/07/2020 Urukiko ruca urwo rubanza rwemeza ko ikirego cya Mukanyonga Félicité gifite ishingiro, rutegeka ko inzu ivugwa ijya mu maboko ya Mukanyonga Félicité ngo kuko ari we muzungura, akandikwaho n’icyemezo cy'ubutaka cyanditse kuri Nº UPI: 1/01/08/03/32 cyanditse kuri Iribagiza Daphrose, kandi ko Iribagiza Daphrose amusubiza amafaranga y’igarama yatanze arega. [9] Iribagiza Daphrose ahagarariwe na Me Hakizimana Gerard yatanze ikirego asubirishamo urubanza RC 00415/2019/TGI/NYGE rwaciwe adahari, avuga ko yahamagawe ahatazwi, kandi afite aho abarizwa hazwi, ndetse ko Mukanyonga Féicité yari ahazi, maze ikirego cyandikwa kuri RC 00129/2021/TGI/NYGE. [10] Mukanyonga Félicité yunganiwe na Me Nzeyimana Jean Marie Vianney yaburanye avuga ko imyirondoro yatanze atari yarigeze ayitanga, ko nta bubasha afite bwo gusubirishamo urubanza. Urukiko rwemeje ko ikirego cye cyo gusubirishamo urubanza RC 00415/2019/TGI/NYGE rwaciwe adahari cyakiriwe, maze rwongera kuburanishwa. Mukanyonga Felicité yunganiwe na Me Nzeyimana Jean Marie Vianney yaburanye avuga ko hari ibimenyetso bigaragaza inkomoko y’umutungo, asaba ko icyangombwa cyawo cyanditswe kuri Succession Munyantore kimwandikwaho, asaba n’indishyi zitandukanye zigizwe n’amafaranga y’ubukode bw’iyo nzu, amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. [11] Iribagiza Daphrose yunganiwe na Me Hakizimana Gérard atanga inzitizi y’uko Mukanyonga Félicité nta nyungu n’ubushobozi afite ngo kuko hari urundi rubanza yaregeyemo uwo mutungo agatsindwa, bityo ko adashobora kongera gutanga ikindi kirego, ko kandi nk’umwe
## Page 4
mu bazungura ba Mukabiganda Christiane nta nyungu afite zo kuregera umutungo uburanwa wa Succession Munyantore Evariste kuko hari ibimenyetso bigaragaza nyir’umutungo. Asoza asaba ko urega yategekwa kumuha indishyi. [12] Urwo rubanza RC 00129/2021/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku wa 06/04/2022, Urukiko rwemeza ko : 1) Ikirego cyatanzwe na Mukanyonga Félicité gifite ishingiro ; 2) Mukanyonga Félicité asubizwa umutungo wa nyina, nyakwigendera Mukabiganda Christiane, akandikwaho n’icyemezo cy'ubutaka cyanditse kuri UPI :1/01/08/03/32 cyari cyanditse kuri Succession Munyantore Evariste ihagararariwe na Iribagiza Daphrose ; 3) Indishyi zisabwa na Mukanyonga Félicité n’izisabwa na Iribagiza Daphrose nta shingiro zifite ; 4) Amagarama y’urubanza ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza. [13] Iribagiza Daphrose ntiyishimiye iyo mikirize y’urubanza, ayijuririra mu Rukiko Rukuru mu rubanza RCA 0177/2022/HC/KIG, avuga ko ikirego cya Mukanyonga Félicité kitagombaga kwakirwa kuko hari urubanza rwaburanishije ku byo aregera rwamaze kuba itegeko, ko Urukiko rwirengagije ko habayeho ubuzime, ko nta nyandiko igaragaza ugutakamba kwakozwe na Mukanyonga Félicité gukorewe imbere y’Umuyobozi wo ku rwego rwisumbuye ku cyemezo cyafashwe n’Ubuyobozi, kandi ko mu mizi y’urubanza Urukiko rwirengagije ibimenyetso bigaragaza ko ubutaka buburanwa ari ubw’umuryango wa Munyantore Evariste. [14] Mukanyonga Félicité yireguye avuga ko ubujurire bwa Iribagiza Daphrose nta shingiro bufite, ngo kuko mu rubanza rujuririrwa yashyikirije Urukiko ibimenyetso bihagije bigaragaza ko umutungo uburanwa ari uwe, ko awufiteho uburenganzira. Asoza asaba indishyi. [15] Ku wa 29/06/2023, Urukiko Rukuru rwakijije urwo rubanza RCA 0177/2022/HC/KIG, rwemeza ko ubujurire bwatanzwe na Iribagiza Daphrose nta shingiro bufite, ko imikirize y’urubanza RC 00129/2021/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku wa 06/04/2022 igumyeho mu ngingo zarwo zose, kandi ko Mukanyonga Félicité asubizwa umutungo wa nyina nyakwigendera Mukabiganda Christiane, akandikwaho n’icyemezo cy'ubutaka kibaruye kuri UPI: 1/01/08/03/32 cyari cyanditse kuri succession Munyantore Evariste ihagarariwe na Iribagiza Daphrose. [16] Iribagiza Daphrose yajuririye urwo rubanza RCA 0177/2022/HC/KIG mu Rukiko rw’Ubujurire, maze ubujurire bwe bwandikwa kuri RCAA 00018/2023/CA, anenga ko Urukiko Rukuru rwirengagije ibiteganywa n'amategeko, ndetse n’ibimenyetso yarushyikirije. Ko hejuru y’inzitizi zo kutakira ikirego yakomeje gutanga, yanagaragaje ko urukiko rutari rufite ububasha bwo kuburanisha ikirego cyatanzwe na Mukanyonga Félicité mu manza z’imbonezamubano, ko ahubwo cyarebanaga n’imanza z’ubutegetsi, kuko hari icyemezo cyo ku wa 19/03/2010 cyafashwe n’Umunyamabanga nshingwabikorwa w’Umurenge wa Nyamirambo gisubiza Iribagiza Daphrose ubutaka burimo amazu abiri (2) buburanwa cyagombaga kubanza gutakambirwa ku Muyobozi wisumbuye ku wagifashe, atanyurwa n’icyemezo gifashwe kuri iryo takamba akabona kugana
## Page 5
inkiko mu rubanza rw’ubuyobozi. Bityo ko Urukiko Rukuru rwirengagije ibimenyetso bitandutakanye yarushyikirije. [17] Mukanyonga Félicité mbere yo kwiregura yatanze inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko ishingiye ku kuba agaciro k’ikiburanwa katageze kuri 75.000.000 Frw, kubera ko kuva ku rwego rubanza ikiburanwa cyakorewe igenagaciro ryo ku wa 21/01/2019 rikagaragaza ko gifite agaciro kangana na 21.064.400 Frw, bityo ko ubujurire bwa kabiri bwa Iribagiza Daphrose butagomba kwakirwa. Atanga n’indi nzitizi ijyanye no kutakira ubu bujurire ngo kuko bwakiriwe n’Umwanditsi usanzwe utari Umwanditsi Mukuru Itegeko riteganya, ndetse n’iy’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire kubera ko ngo uwajuriye yatsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe. [18] Mu iburanisha ry’urubanza ryashyizwe ku wa 04/09/2024, ababuranyi bose baritabye Iribagiza Daphrose ahagarariwe na Me Nzirabatinyi Fidèle na Me Mutangana Jean Bosco, naho Mukanyonga Félicité ahagarariwe na Me Nzeyimana Jean Marie Vianney, Urukiko rubyibwirije rwifuza ko ababuranyi bombi babanza kurugaragariza aho bakura ububasha (qualité) bwo kuburana ku mutungo uri kuri UPI :1/01/08/03/32 ubu ubaruye mu mazina ya succession Munyantore Evariste, no kugira ngo bibanze bisobanuke neza niba buri wese aburana uwo mutungo nk’uwe ku giti cye cyangwa se niba awuburana nk’ufite abandi yaba ahagarariye, cyane cyane ko mu manza zabanje hari aho bigaragara nk’aho Mukanyonga Félicité aburana ibya nyina Mukabiganda Christiane (qualité) wapfuye, umuntu akaba yacyeka ko ari we muzungura wenyine wa nyina cyangwa se ko aburana no mu izina ry’ababandi bazungura ba Mukabiganda Christiane batagaragarizwa amazina n’imyirondoro mu rubanza. Urukiko ruha ababuranyi umwanya wo kujya kubitekerezaho bakazerekana uruhande bahagazeho kuri qualité y’ababuranyi kuri iki kibazo ndetse hagati aho banabishobora bakaba bakemura mu bwumvikane ikibazo bafitanye. Urukiko rwanzura ko iburanisha rizasubukurwa ku wa 16/09/2024, ibyo bintu bimaze gusobanuka. [19] Ku wa 16/09/2024, ababuranyi bombi Mukanyonga Félicité na Iribagiza Daphrose bamaze kugaragariza Urukiko ko buri wese ari umuburanyi ku giti cye kuri uwo mutungo uburanwa, ko nta wundi muntu urebwa n’uru rubanza waba uhagarariwe, urubanza ruburanishwa ku nzitizi z’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire zatanzwe, Iribagiza Daphrose ahagarariwe na Me Nzirabatinyi Fidèle, Me Mutangana Jean Bosco na Me Nkurunziza Jean Pierre, naho Mukanyonga Félicité ahagarariwe na Me Nzeyimana Jean Marie Vianney na Me Twagirumugabe Alexis, Urukiko rutangaza ko ruzabifataho icyemezo ku wa 27/09/2024. Kuri uwo munsi, mu rubanza rubanziriza urundi Urukiko rwemeje ko inzitizi z’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire zatanzwe na Mukanyonga Félicité nta shingiro zifite, rutegeka ko urubanza ruzakomeza kuburanishwa ku wa 11/11/2024, uwo munsi ruburanishwa Iribagiza Daphrose ahagarariwe na Me Nkurunziza Jean Pierre, naho Mukanyonga Félicité ahagarariwe na Me Nzeyimana Jean Marie Vianney kandi isomwa ryarwo rishyirwa ku wa 29/11/2024, ryimurirwa ku wa 20/12/2024. [20] Mu myanzuro n’imiburanire ye, muri rusange Iribagiza Daphrose anenga kuba Urukiko Rukuru rwarirengagije ibiteganywa n'amategeko ndetse n’ibimenyetso yarushyikirije by’uko Urukiko rutari rufite ububasha bwo kuburanisha ikirego cyatanzwe na Mukanyonga Félicité mu manza z’imbonezamubano, ko ahubwo cyarebanaga n’imanza z’ubutegetsi, kuko hari icyemezo cyo ku wa 19/03/2010 cyafashwe n’Umunyamabanga nshingwabikorwa w’Umurenge wa Nyamirambo gisubiza Iribagiza Daphrose ubutaka burimo amazu abiri (2) buburanwa cyagombaga kubanza gutakambirwa ku Muyobozi wisumbuye ku wagifashe atanyurwa
## Page 6
n’igisubizo ahawe kuri iryo takamba akabona kugana inkiko mu manza z’ubutegetsi, kandi ko rwirengagije ibimenyetso bitandutakanye yarushyikirije byagombaga gutuma icyo kirego kitakirwa, harimo ububasha (qualité) bwa Mukanyonga bwo kuregera umutungo uburanwa, kongera kuregera ibyamaze gucibwaho urubanza n’ubuzime bw’uburenganzira bwo kurega (prescription de l’action). [21] Mu myanzuro n’imiburanire ye, Mukanyonga Félicité we avuga muri rusange ko izo mpamvu z’ubujurire nta shingiro zifite, ashingiye ku ngingo ya 150, agace kayo ka 5 n’aka 6 y’Itegeko Nº22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ngo kuko ntacyo Iribagiza Daphrose anenga mu cyemezo cyajuririwe, kandi ko ingingo zajuririwe Urukiko rwazisuzumye rukaziha ibisubizo rushingiye ku mategeko n’ibimenyetso rwashyikirijwe n’impande zombi. Naho ku cyo uwajuriye yita icyemezo cyafashwe n’Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Nyamirambo, Iribagiza Daphrose avuga ko ari cyo cyamusubije umutungo uburanwa, Mukanyonga Félicité we avuga ko ari raporo y’ibyavuye mu nama y’abaturage ku kibazo kirebana n’ubutaka buburanwa kitari gufatwa nk’icyemezo cy’ubutegetsi cyatakambirwa cyangwa se cyaregerwa. [22] Hashingiwe kuri izi mpaka hagati y’ababuranyi zimaze kugaragazwa haruguru, Urukiko rurasuzuma ibibazo bikurikira : - Gusuzuma ishingiro ry’inzitizi zitandukanye zatanzwe na Iribagiza Daphrose zigamije ko ikirego cya Mukanyonga Félicité kitakirwa ku rwego rwa mbere ; - Kumenya niba hari ibimenyetso byirengagijwe byari gushingirwaho hemezwa ko umutungo ari uwa succession Munyantore Evariste ; - Ibijyanye n’amafaranga y’igihembo cya Avoka
n’ay’ikurikiranarubanza asabwa n’ababuranyi. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URU RUBANZA
Gusuzuma ishingiro ry’inzitizi zitandukanye zatanzwe na Iribagiza Daphrose zigamije ko ikirego cya Mukanyonga Félicité kitakirwa ku rwego rwa mbere [23] Mu mpamvu zatumye Iribagiza Daphrose ajurira zerekeranye no kwirengagiza amategeko kw’iyakirwa ry’ibirego, abamuburanira bavuga ko iya mbere ari ukuba nta bubasha (nta qualité) Mukanyonga Félicité yari afite ku byo kwa succession Mukabiganda Christiane, bwo gutanga ikirego. Basobanura ko mu miterere y’ikibazo bigaragara ko yakurikiranye ikirego nka we ubwe, kandi yerekana ko uwo mutungo wari uw’umubyeyi we, ariko atagaragaza icyemezo cy’uko ari we muzungura wenyine, dore ko musaza we witwa Rutagarama Charles ngo yagaragaje ko yitandukanyije na we, akavuga ko ibyo aburana atari umutungo ukomoka ku mazu bubakiwe n’abapadiri, bityo ko ngo atagombaga gutanga ikirego mu mazina ye bwite, ndetse ko atashoboraga no gutanga ikirego mu mazina y’abazungura ba nyina kuko umuntu wahawe uburenganzira n’abazungura bose bagaragajwe n’inzego zibifitiye ububasha ari we utanga ikirego mu izina ry’abazungura. Bavuga ko kutita Kuri izi mpungenge zagaragajwe mu nzitizi byatumye Urukiko rugera ku mwanzuro urimo kwivuguruza rukavuga ko umutungo Mukanyonga Félicité
## Page 7
aburana ari uw’umuryango, ariko nyamara rugategeka ko umwandikwaho wenyine, mu gihe no muri uru Rukiko rw’Ubujurire Mukanyonga Félicité yabajijwe n’Urukiko akongera kwemeza ko yiburanira ku giti cye, nta wundi ahagarariye. [24] Ababuranira Iribagiza Daphrose basobanura ko ku bw’Itegeko, ikirego cyakirwa mu Rukiko iyo urega afite ububasha, inyungu n’ubushobozi byo kurega, keretse iyo itegeko ribiteganya ukundi, ko ku mashyirahamwe, imiryango n’ibigo bidafite ubuzima gatozi, harega kandi hakaregwa abayobozi babyo mu izina ry’ababigize, ibi ngo bikaba ari nabyo biba ku bazungura, ku buryo n’iki kirego cyatanzwe na Mukanyonga Félicité ngo ari cyo cyerekezo cyari gufata. [25] Ku mpamvu ya kabiri y’iburabubasha, Iribagiza Daphrose n’umwunganizi we Me Nkurunziza Jean Pierre bavuga ko n’iyo Mukanyonga Félicité yari kuba afite ubwo bubasha bwo kurega, babona ikirego yatanze kitari mu rwego rw’imanza mbonezamubano, ahubwo kiri mu rwego rw’imanza z’Ubutegetsi, akaba yaragombaga kubanza gutakambira icyemezo cyavuze ko umutungo usubizwa Iribagiza Daphrose cyo ku wa 02/09/1999, cyafashwe na Kampayana Augustin Bourgmestre wa Komini ya Nyarugenge, ashingiye ku ifishi ya PVK (MINITRAP) No 18723 yo ku wa 30/03/1993 yerekana ko inzu ari iya Munyantore Evariste wayubatse, ategeka ko uyikodesha ayisubizwa mu gihe cy’iminsi 30 icyo cyemezo gifashwe. Icyo cyemezo akaba ari cyo cyatumye uwo mutungo uburanwa ubarurwa ku cyangombwa cy’ubukode burambye no 0032/NYA/NYA cyanditse kuri succession Munyantore Evariste. [26] Me Nkurunziza Jean Pierre avuga ko hari n’ikindi cyemezo cyo ku wa 17/03/2010, cy’Umunyamabanga w'Umurenge wa Nyamirambo Rutinduka Emmanuel, ku kibazo cy’iyo nzu cyari hagati ya Iribagiza Daphrose na Mukanyonga Félicité, nyuma y’iterana ry’inteko rusange y’Abaturage batuye mu Mudugudu wa Mumena yanzuye ko iyo nzu isubizwa mu maboko ya Iribagiza Daphrose ufite ibyangombwa byayo, Mukanyonga Félicité yabishaka agatanga ibindi bimenyetso cyangwa agakomeza mu Nkiko. Icyo cyemezo kikaba kitaratakambiwe, cyangwa se ngo kiregerwe mu Rukiko rubifitiye ububasha. Bavuga ko iyo nzitizi bayitanze Urukiko rukanga kuyifataho icyemezo, kandi bigaragara ko Iribagiza Daphrose yasubijwe umutungo mu cyemezo cyafashwe n’Ubuyobozi, kikaba cyaragombaga gukurwaho n’ikindi cyemezo cy’ubuyobozi, bityo Urukiko ruburanisha imanza z’Ubutegetsi akaba ari rwo rwagombaga gukemura icyo kibazo mu gihe itakamba ryari kuba ryananiranye, ari yo mpamvu basaba ko izo manza zabanje zose zikurwaho kuko amategeko atubahirijwe. [27] Ku mpamvu ya gatatu, Iribagiza Daphrose n’umwunganizi we Me Nkurunziza Jean Pierre bavuga ko n’iyo Mukanyonga Félicité ajya kuba yararegeye Urukiko rufite ububasha bwo kuburanisha iki kirego ngo kitagombaga kwakirwa kuko hari harabayeho n’ubuzime. Me Nkurunziza Jean Pierre asobanura ko Itegeko ryateganyije uko ubuzime bubaho, ko ariko Urukiko rwirengagije imyaka iteganywa n’Itegeko kugira ngo habeho ubuzime. Asobanura ko umutungo uburanwa waguzwe n’umuryango wa Munyantore Evariste kuva mu mwaka wa 1988, urubanza RC 00415/2019/TGI/NYGE uregerwamo rutangira mu mwaka wa 2019, iyo nzitizi ikaba yarazamuwe ariko ntiyahabwa ishingiro, ndetse no mu kwemeza ko Iribagiza Daphrose yiyandikishijeho umutungo mu buryo bw’uburiganya Urukiko rubyemeza gutyo gusa nta kimenyetso na kimwe rubishingiyeho, ngo kuko Mukanyonga Félicité yabivuze mu magambo gusa. Kubera iyo mpamvu nabwo basaba Urukiko ko imanza zabanje zose zikurwaho kuko amategeko arebana n’iyakirwa ry’ikirego atubahirijwe.
## Page 8
[28] Me Nzeyimana Jean Marie Vianney uhagarariye Mukanyonga Félicité ashingiye ku ngingo ya 150, agace ka 5º n’aka 6º y’Itegeko Nº22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi1, avuga ko Iribagiza Daphrose atigeze agaragaza ibiteganywa n’iyi ngingo, kandi ari byo Mukanyonga Félicité yagashingiyeho yiregura nk’uko biteganywa n’ingingo ya 151 y’Itegeko rimaze kuvugwa. [29] Ku birebana n’inzitizi zatanzwe n’uruhande rwa Iribagiza Daphrose zavuzwe haruguru, Me Nzeyimana Jean Marie Vianney avuga ko inkiko zabisuzumye, zibibonera igisubizo, ko Mukanyonga yahawe procuration na nyina, byemezwa n’abavandimwe be, uretse umwe gusa. Asobanura ko ku bubasha (qualité) bw’uwareze Urukiko Rwisumbuye rwashingiye ko Mukanyonga ari umuzungura w’ikubitiro (successeur automatique), Urukiko Rukuru rwo ngo ruzanamo na musaza wa Mukanyonga wavugaga ko umutungo atari uwabo, bigaragaza ko ari ku ruhande rwa Iribagiza Daphrose akaba we nta nyungu afite ku rubanza. Kubera iyo mpamvu, Me Nzeyimana Jean Marie Vianney avuga ko Mukanyonga Félicité asanga ibivugwa na Iribagiza Daphrose atari ko biri ngo nk’uko bigaragara mu bika bya 18 na 19 ku rupapuro rwa 7, aho impande zombi zabisobanuriye Urukiko maze mu gika cya 20 cy’urubanza RCA 0177/2022/HC/KIG rubivuga muri ubu buryo2, bityo ko ibi bisobanuro ntacyo yabinenze ngo abe yabivuguruza, akaba ari yo mpamvu iyo nzitizi itahabwa ishingiro. [30] Ku birebana n’ikibazo cy’ubuzime, aho Iribagiza Daphrose avuga ko Urukiko rwirengagije imyaka iteganywa n’itegeko kugira ngo habeho ubuzime, Me Nzeyimana Jean Marie Vianney avuga ko Mukanyonga Félicité asanga Urukiko Rukuru rwarabisobanuye neza mu gika cya 17 cy’urubanza RCA 0177/2022/HC/KIG ku rupapuro rwa gatandatu no ku rwa 7 (6 &7) muri ubu buryo3, rukaba rwarashingiye ku ngingo z’amategeko yagaragaje mu gika cya 16 cy’urubanza,
1 Iyo ngingo ya 150 y’iryo tegeko iteganya ibi bikurikira: “Ubujurire bukorwa mu buryo bw’umwanzuro utanga ikirego, ugaragaza ibi bikurikira: (…) 5º urutonde rw’inenge z’urubanza zisabirwa gukosorwa n’ibindi bibazo bigomba gusuzumwa; 6º ibisobanuro kuri buri nenge cyangwa kuri buri kibazo bigaragaza amakosa yakozwe n’uburyo agomba gukosorwa hashingiwe ku mategeko n’ibimenyetso n’igisabwa Urukiko”.
2 “Uru Rukiko rusanga inyandiko ivugwa ko ari icyemezo cy’ubuyobozi cyaragombaga gutakambirwa mbere yo gutanga ikirego mu Nkiko, akaba uru Rukiko rusanga iyo nyandiko yanditswe n’Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’Umurenge wa Nyamirrambo yandikira Akarere ka Nyarugenge yohereza inyandikomvugo y’inama y’inteko y’abaturage ku kibabazo cya IRIBAGIZA na MUKANYONGA; ibi rero bigaragaza ko nta rwego ry’Ubuyobozi bwafashe Icyemezo ahubwo ni raporo yibyavuye mu nama y’abaturage maze ubuyobozi bw’Umurenge buyoherereza Akarere, akaba rero raporo itandukanye n’icyemezo bityo akaba uru Rukiko rusanga nta cyemezo cyafashwe n’Ubuyobozi kugirango kibe cyakorerwa itakamba mbere yo kuregerwa Urukiko, bityo uru Rukiko rusanga iyi nzitizi yatanzwe na Iribagiza nta shingiro ifite”.
3 Urukiko rusanga n’ubwo iyi nzitizi itaburanywe mu rubanza rujuririrwa ikwiye kwakirwa igasuzuma kuko ari inzitizi y’indemyagihugu. Ku bijyanye no kureba niba ifite ishingiro, akaba uru Rukiko rusanga abahagariye IRIBAGIZA bavuga ko umuryango wa IRIBAGIZA waguze ubu butaka mu mwaka wa 1988 n’uwitwa KAYIGI, ngo akaba kuva icyo gihe kugeza MUKANYONGA areze mu mwaka wa 2019 harimo imyaka irenga 30 bityo ko habaye ubuzime; mu gihe abahagarariye MUKANYONGA bavuga ko bavuye muri ubu butaka mu mwaka wa 1973 nyuma y’imvururu zabaye zituma umuryango wa MUKANYONGA uhungira mu gihugu cy’u Burundi kandi ko bakuwe muri uyu mutungo n’uyu muryango wa IRIBAGIZA maze barawusigarana; uru Rukiko rusanga umuryango wa MUKANYONGa Félicité waravuye muri ubu butaka kubera imvururu zabaye mu guhugu, byumvikane ko batagiye ku bushake bwabo ahubwo bavuyemo barahunga kubera gukiza ubuzima bwabo; akaba rero uru Rukiko rusanga mu gihe umuryango wa MUKANYONGA wavuye muri ubu butaka bakiza ubuzima bwabo byumvikanisha ko uwaba yaragiye muri uyu
## Page 9
habonwa ko abo mu muryango wa Mukabiganda Christiane bahunze muri 1973, ubutaka bugurishwa n’umunyamuryango utarahunze, Urukiko rubona ko ku waba afite ubwo butaka yaba yarabubonye ku bw’amanyanga ku bw’utari nyirabwo. UKO URUKIKO RUBIBONA
a) Ku birebana n’ububasha n’inyungu byo kurega [31] Ingingo ya 3 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, iteganya ibikurikira : “Ikirego cyakirwa mu rukiko iyo urega afite ububasha, inyungu n’ubushobozi byo kurega, keretse igihe itegeko ribiteganya ukundi”. [32] Dosiye igaragaza ko mu gutangiza uru rubanza Mukanyonga Félicité yareze asaba gusubizwa umutungo ubu ubaruwe kuri UPI: 1/01/08/03/32 akaba yawandikwaho, mu guca urubanza, Urukiko rushingiye ku biteganywa n’ingingo ya 34 y’Itegeko nshinga iteganya ko buri muntu afite uburenganzira ku mutungo bwite, waba uwe ku giti cye cyangwa uwo asangiye n’abandi, kandi ko utavogerwa, rusanga Mukanyonga Félicité agomba gusubizwa umutungo wa nyina Mukabiganda Christiane ufite UPI: 1/01/08/03/32 kuko agaragaza ko ari we muzungura we kandi akaba agomba kuwandikwaho. [33] Dosiye igaragaza ko mbere Mukabiganda Christiane akiriho, haba mu nzego z’ubuyobozi z’ibanze ndetse no mu nkiko, Mukanyonga Félicité iyo yakurikiranaga ikibazo cy’umutungo uburanwa yabikoraga nk’uhagarariye nyina Mukabiganda Christiane ndetse akaba yari abifitiye procuration. [34] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kuba nyuma y’urupfu rwa nyina Mukabiganda Christiane, Mukanyonga Félicité yarakomeje akaregera umutungo ufite UPI: 1/01/08/03/32 avuga noneho ko ari uwe akomora ku kuzungura umubyeyi we Mukabiganda Christiane, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rutaragombaga kwemeza ko afite ububasha n’inyungu zo kuwuregera, atabanje kurugaragariza uburyo yazunguye nyina kuri ubwo burenganzira, cyane cyane mu gihe atarugaragarije ko ari we muzungura rukumbi wa nyina, dore ko no muri urwo rubanza hari aho umuvandimwe we nawe uri mu bazungura ba nyina Mukabiganda Christiane yivugiye ko atari kumwe na mushiki we mu gutanga ikirego cy’umutungo we yemeza ko atari uw’umubyeyi wabo wapfuye. Urukiko rukaba rero rusanga Urukiko Rwisumbuye rutaragombaga kwemera kwakira ikirego cya Mukanyonga Félicité kubera ko nta bubasha afite bwo gutanga wenyine ikirego kiregera umutungo wa nyakwigendera atabereye umuzungura wenyine. Bityo kuri iyi ngingo irebana n’ububasha n’inyungu byo kurega, iyi nzitizi yakomeje gutangwa na Iribagiza Daphrose ikaba ifite ishingiro, imanza RC 00415/2019/TGI/NYGE, RC 00129/2021/TGI/NYGE rwaciwe
mutungo yawugiyemo ku bw’uburiganya, bityo akaba adashobora kwitwaza ubuzime ku burenganzira ku butaka, ndetse n’ubwo abunganira IRIBAGIZA bavuze ko bo babuguze mu mwaka wa 1988, baba barabuguze n’uwabubonye mu buryo bw’uburiganya akaba rero uru Rukiko rusanga utunze umutungo wabonetse ku bw’uburiganya adakwiye kwitwaza ubuzime; uru Rukiko rusanga inzitizi yatanzwe na IRIBAGIZA nta shingiro ifite.
## Page 10
ku rwego rubanza n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku wa 06/04/2022, RCA 0177/2022/HC/KIG rwaciwe mu bujurire n’Urukiko Rukuru ku wa 29/06/2023 zaburanwe kuri icyo kibazo zigomba guteshwa agaciro, ibintu bigasubira uko byari bimeze mbere y’uko Urukiko ruregerwa.
b) Ku birebana n’ububasha bw’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge hagendewe ku bwoko bw’ikiburanwa, kimwe n’izindi mpamvu zo kutakira ikirego [35] Ku birebana n’iburabubasha ry’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rishingiye ku kiburanwa, ababuranira Iribagiza Daphrose bavuga ko mu gihe Urukiko rwasanga Mukanyonga Félicité yari afite ububasha bwo kurega, rwabona ko ikirego yatanze kitari mu rwego rw’imanza mbonezamubano, ahubwo kiri mu rwego rw’imanza z’Ubutegetsi, maze rugakuraho imanza zaciwe n’inkiko zitari zibifitiye ububasha. [36] Urukiko rurasanga nk’uko n’ababuranira Iribagiza Daphrose babyivugira ko iki kibazo cyasuzumwa ari uko Urukiko rwabanje kubona ko Mukanyonga Félicité yari afite ububasha bwo kurega, kandi nk’uko byagaragajwe haruguru Urukiko rukaba rwasanze ubwo bubasha ntabwo afite, ndetse n’imanza zaciwe hirengagijwe iyo nenge zikaba zigomba kuvanwaho, nta n’impamvu igihari yatuma rusuzuma iki kibazo cy’iburabubasha ndetse n’ibindi byavuzwe haruguru byari byagaragajwe nk’inzitizi zagombaga gutuma ikirego kitakirwa (ubuzime bw’uburenganzira bwo kurega, kuba icyaregewe cyari cyaraciweho urubanza rwabaye itegeko,etc).
Kumenya niba hari ibimenyetso byirengagijwe byari gushingirwaho hemezwa ko umutungo ari uwa succession Munyantore Evariste [37] Ababuranira Iribagiza Daphrose bavuga ko, mu gihe Urukiko rw’Ubujurire rwabibona ukundi rukemeza ko Urukiko Rwisumbuye nta kosa rwakoze mu kwakira ikirego cya Mukanyonga Félicité, urubanza rugasuzumwa mu mizi ku cyajuririwe, hari ibimenyetso byirengagijwe bigaragaza ko umutungo uburanwa ari uwa Munyantore Evariste (succession), harimo nk’abaturage batanze ubuhamya ko haguzwe ubutaka, Munyantore Evariste agasiza, akabumbisha amatafari, akubaka amazu abiri. Bavuga ko muri 1994 Munyantore Evariste amaze gupfa umuryango we wahunze, ugarutse usaba inzu yabo yari yarabohojwe, ubuyobozi bushingiye kuri fiche d’occupation bukayibasubiza. [38] Bavuga ko bitumvikana ukuntu Mukanyonga Félicité yaje ataregera nibura ubutaka bwaba bwarubatsweho amazu na Munyantore Evariste, ahubwo agasaba amazu yombi yasobanuwe uburyo yubatswe na Munyantore Evariste, akayasaba avuga ko nyina yayubakiwe n’Abapadiri muri 1965, akabishingira ku nyandiko zagaragajwe na Mukanyonga Félicité ngo zanditswe n’umupadiri umwe wabaga mu mahanga, ariko byagera ku zizivuguruza zagaragajwe na Iribagiza Daphrose nazo zanditswe n’uwo mupadiri kandi zikaza mu Rwanda mu buryo bumwe n’izagaragajwe na Mukanyonga Félicité, Urukiko ntiruhe agaciro izatanzwe na Iribagiza Daphrose ku mpamvu y’uko ngo zitaje mu buryo bw’inyandiko zivuye hanze ziba zigomba gucishwa muri ambassade, ibi ngo bikaba bigaragaza inenge y’uko habayeho kutareshyeshya ababuranyi imbere y’amategeko.
## Page 11
[39] Ku birebana no kuba mu mizi y’urubanza Urukiko rwarirengagije ibimenyetso no kuba mu gusuzuma ibimenyetso byatanzwe na Iribagiza Daphrose n’ibyatanzwe na Mukanyonga Félicité rutarahaye ababuranyi uburenganzira bungana, Me Nzeyimana Jean Marie Vianney uhagarariye Mukanyonga Félicité avuga ko ibivugwa n’ababuranira Iribagiza Daphrose nta shingiro bifite, ngo kuko ibimenyetso Iribagiza Daphrose agaragaza Urukiko rwabishingiyeho mu gufata icyemezo, nyuma yo kumva ibisobanuro byatanzwe n’impande zombi zivuguruzanya ndetse zinagaragaza amategeko agomba gushingirwaho. [40] Me Nzeyimana Jean Marie Vianney uhagarariye Mukanyonga Félicité asobanura ko Iribagiza Daphrose avuga muri rusange ko yashyikirije Urukiko ibimenyetso byinshi ntirubyiteho ariko ko atabasha kugaragaza ikitaritaweho icyo ari cyo, ndetse ko n’ibyo atangaho ingero ari ibyakoreshejwe mu rubanza RC 00129/2021/TGI/NYGE mu gihe atari rwo ubu rujuririrwa muri uru Rukiko rw’Ubujurire. UKO URUKIKO RUBIBONA [41] Urukiko rurasanga bitakiri ngombwa gusuzuma iyi ngingo y’ubujurire burebana n’imizi y’urubanza kuko nk’uko byasobanuwe haruguru ikirego cya Mukanyonga Félicité kitagombaga kwakirwa ku rwego rubanza, ndetse n’imanza zagishingiyeho harimo n’urujuririrwa ubu zikaba zigomba kuvanwaho. Ibijyanye n’amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka asabwa n’ababuranyi. [42] Ababuranira Iribagiza Daphrose bavuga ko urubanza rumaze igihe, bityo Iribagiza Daphrose asaba uburenganzira bwe, ko Urukiko rwategeka ko ahabwa byibura 1.000.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka ku nzego zose urubanza rwanyuzemo, ndetse n’amafaranga yose yatanzeho amagarama y’imanza. [43] Me Nzeyimana Jean Marie Vianney uhagarariye Mukanyonga Félicité avuga ko na we ari ko abibona ko bagenerwa ibigenda ku rubanza ku nzego zose mu gihe batsinze urubanza, ariko kandi iyo nzu ibyarira umusaruro urundi ruhande, mu gihe ibaye iya Mukanyonga Félicité, kuva 2019 barega kugeza ubu baregwa, basaba ko bahabwa ku amafaranga agera kuri 250.000 Frw yinjiza ku kwezi, kandi ko bagiye babisaba kuva urubanza rugitangira, umucamanza ntagire icyo ayavugaho, n’ubu bakaba barabikoze mu bujurire bwuririye ku bundi (muri appel incident). Kuri ubu bavuga ko basaba angana na 15.000.000 Frw bahabwa, batsinze uru rubanza. Basaba kandi Urukiko gutegeka Iribagiza Daphrose kumuha indishyi z’igihembo cya Avoka zingana na 500.000 Frw, iz’ikurikiranarubanza, iz’akababaro kubera gutinza irangiza ry’urubanza zose hamwe zingana na 600.000 Frw, ngo kuko yajuriye kugira ngo akomeze abone amafaranga y’ubukode bw’amazu ari mu mutungo uburanwa. [44] Kuri iyi ngingo y’ubusabe bwa Mukanyonga Félicité, Me Nkurunziza Jean Pierre uhagarariye Iribagiza Daphrose avuga ko niba hari n’indishyi Mukanyonga Félicité asaba atari ko yakagombye kuyasaba, ko bo baburanye bagaragaza ko ayo mazu yubatswe 1988, mu gihe ba Mukanyonga Félicité baburanye bavuga ko bayasize muri 1973, bibaza kuki batayasaba kuva icyo gihe muri 1988 Iribaziza Daphrose ayinjiramo kugeza uyu munsi, bityo ko atagomba gushakira indishyi ku mazu atubatse.
## Page 12
UKO URUKIKO RUBIBONA [45] Ingingo ya 111 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, iteganya ibikurikira : ʺIkirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe”. [46] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga indishyi zinyuranye Mukanyonga Félicité asaba harimo n’amafaranga arebana n’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka nta shingiro bifite kuko atsindwa n’urubanza ku kiregerwa cy’ibanze. Urukiko rurasanga ahubwo amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza Iribagiza Daphrose asaba ku nzego zose afite ishingiro, kuko ari we utsinda urubanza ku kiregerwa cy’ibanze kandi bikaba byumvikana ko yashatse aba Avoka bo kumuburanira imbere y’inkiko no gukurikirana urubanza, rukaba rugomba kumugenera amafaranga yasabye agera kuri miliyoni imwe (1.000.000 Frw) y’igihembo cya Avoka n’ikurikiranarubanza, amafaranga ibihumbi mirongo ine (40.000 Frw) yatanzeho amagarama y’urubanza mu Rukiko Rukuru n’ibihumbi mirongo itanu (50.000 Frw) yo muri uru Rukiko rw’Ubujurire. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [47] Rwemeje ko ku rwego rubanza Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rutagombaga kwakira ibirego RC 00415/2019/TGI/NYGE na RC 00129/2021/TGI/NYGE Mukanyonga Félicité mu izina rye bwite yarezemo Iribagiza Daphrose ; [48] Rwemeje ko imanza zaciwe ku rwego rubanza n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku birego RC 00415/2019/TGI/NYGE na RC 00129/2021/TGI/NYGE, ndetse n’urubanza RCA 0177/2022/HC/KIG rwaciwe ku rwego rw’ubujurire n’Urukiko Rukuru ku wa 29/06/2023 ziteshejwe agaciro, ibirebana n’icyaziburanwemo bigasubira uko byari bimeze mbere y’uko zibaho ; [49] Rutegetse Mukanyonga Félicité kwishyura Iribagiza Daphrose amafaranga miliyoni imwe (1.000.000 Frw) y’igihembo cya Avoka n’ikurikiranarubanza ku nzego zose ; [50] Rutegetse Mukanyonga Félicité gusubiza Iribagiza Daphrose amafaranga ibihumbi mirongo ine (40.000 Frw) yatanzeho amagarama y’urubanza mu Rukiko Rukuru n’ibihumbi mirongo itanu (50.000 Frw) yo muri uru Rukiko rw’Ubujurire.