OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd v. IGNITE POWER RWANDA LTD
The appellant's jurisdictional objection was not raised within the statutory period and is inadmissible. The appellant breached the contract by failing to deliver the cargo to Kigali as agreed, and is liable for the full value of the cargo, insurance, and advance payments. The respondent's cross-appeal for...
Source-derived case information.
- Citation
- RCOMAA 00013/2024/CA
- Parties
- Appellant: OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd; Respondent: IGNITE POWER RWANDA Ltd
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 27 February 2025
- Case Number
- RCOMAA 00013/2024/CA
- Procedural Posture
- Commercial Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- Appeal dismissed; cross-appeal not admitted; lower court judgment affirmed.
- Legal Topics
- Carriage of Goods, Breach of Contract, Jurisdiction, Arbitration Clauses, Appellate Procedure, Damages, Legal Costs
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd
Appellant
IGNITE POWER RWANDA Ltd
Respondent
Procedural Posture
Commercial Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the courts had jurisdiction in light of the arbitration clause in the MoU
- 2 Whether the appellant was correctly ordered to pay the full value of the cargo
- 3 Whether the respondent is entitled to additional interest and costs via cross-appeal
Ratio Decidendi
The appellant's jurisdictional objection was not raised within the statutory period and is inadmissible. The appellant breached the contract by failing to deliver the cargo to Kigali as agreed, and is liable for the full value of the cargo, insurance, and advance payments. The respondent's cross-appeal for additional interest and sums was filed out of time and is inadmissible. Legal costs and attorney fees are awarded as per statutory guidelines and the work performed.
Court Disposition
Appeal dismissed; cross-appeal not admitted; lower court judgment affirmed.
Orders
- Appellant to pay respondent USD 86,257 for cargo value.
- Appellant to pay respondent RWF 794,636 for insurance.
Full Case Text
Judgment text and source record
39 paragraphs
# OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd v. IGNITE POWER RWANDA LTD
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-02-27 - Case/document no.: RCOMAA 00013/2024/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd v. IGNITE POWER RWANDA LTD [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCOMAA 00013/2024/CA (Nyirandabaruta, P.J., Kamere na Ngagi, J.) 27 Gashyantare 2025] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano – Ubujurire bwuririye ku bundi – Ingingo y’ubujurire bwuririye ku bundi iterekeranye n’ubujurire bw’iremezo – Ingingo y’ubujurire bwuririye ku bundi iterekeranye n’ubujurire bw’iremezo (appel principal) ndetse yatanzwe igihe giteganywa n’amategeko cyo kujurira cyararenze, ntabwo igomba kwakirwa ngo isuzumwe. Incamake y’ikibazo: IGNITE POWER RWANDA Ltd yahaye akazi Overseas Logistics & General services Ltd ko kuyitwarira ibicuruzwa bitandukanye bifite agaciro kangana na 86,257.62 USD ikabivana mu gihugu cy’Ubushinwa ibizana I Kigali. Nyuma yuko Overseas Logistics& General services Ltd izanye ibyo bicuruzwa ikabigeza ku cyambu cya Dar es salaam, IGNITE POWER RWANDA Ltd yayireze mu Rukiko rw’Ubucuruzi ivuga ko itubahirije amasezerano kuko itagejeje ibicuruzwa i Kigali kandi ari byo impande zombi zumvikanye, bityo isaba ko itegekwa kwishyura 86,257.62 USD ndetse n’inyungu zitandukanye. Urukiko rw’Ubucuruzi rwaciye urubanza rwemeza ko ikirego gifite ishingiro kuri bimwe, ko Overseas Logistics &General services Ltd itubahirije amasezerano, itegekwa kwishyura 6.027.920 Frw yari yarishyuwe nk’avansi ndetse na 28,000 USD ikayishyura nk’ikiguzi cy’uwo muzigo ku cyambu (demurrages costs). OVERSEAS LOGISTICS &GENERAL SERVICES Ltd yajuririye mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ivuga ko Urukiko rw’ubucuruzi mu gufata icyemezo rwashingiye ku masezerano impande zombi zagiranye ariko rureba cyane ku nshingano zagombaga gukorwa na Overseas Logistics & General services Ltd. Ivuga ko IGNITE POWER RWANDA Ltd haribyo itubahirije birimo kuyiha umuzigo udasanzwe mu masezerano bityo kudakora inshingano zayo bikaba byaratumye ariyo mpamvu Overseas Logistics & General services Ltd itubahiriza izayo. Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwaciye urubanza rwemeza ko ubujurire nta shingiro bufite, ko imikirize y’urubanza rwaciwe n’Urukiko rubanza ihindutse gusa ku bijyanye n’ingano y’ibyishyurwa., ko OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd igomba kwishyura IGNITE POWER RWANDA Ltd agaciro k’umuzigo wose yahawe kubw’ubwikorezi kangana na 86,257 US$ ndetse n’inyungu zitandukanye. OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yajuririye mu Rukiko rw’Ubujurire ivuga ko inkiko zombi zitari zifite ububasha bwo kuburanisha impande zombi kuko zari zarumvikanye ko mu gihe havutse impaka zizakemukira mu bakemurampaka. Ivuga kandi ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwakoze ikosa ryo gutegeka OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd kwishyura 86,257 $ y’agaciro k’umuzigo, kuko rwirengagije ibyumvikanyweho mu masezerano hagati y’impande zombi n’ihame rikomeye cyane ryerekeranye “no kwirinda uburiganya”.
## Page 2
Ku rundi ruhande IGNITE POWER RWANDA Ltd ivuga ko impamvu z’ubujurire za Overseas Logistics & General services Ltd zitahabwa ishingiro, ndetse ikavuga ko kuba umuzigo utarageze I Kigali byaturutse ku makosa ya OVERSEAS. Itanga ubujurire bwuririye ku bundi isaba kwishyurwa amafaranga y’umuzigo wose hiyongereyeho inyungu zayo n’amafaranga yatanze yose n’inyungu zayo zibariwe kuri 16%, ikanahabwa amafaranga y’ibyagiye ku rubanza. OVERSEAS LOGISTICS &GENERAL SERVICES Ltd ku bijyanye n’ubujurire bwuririye ku bundi bwa IGNITE POWER RWANDA Ltd, ivuga ko budakwiye kwakirwa kuko bwatanzwe impitagihe. Ikavuga ko yajuriye mu gihe kitateganyijwe kuko yatanze ubujurire ku wa 03/07/2024, nyamara urubanza rujuririrwa rwarasomwe ku wa 08/11/2023, yewe kopi yarwo igashyirwa muri system ku wa 25/02/2024, bityo ibihe yari ifite byo kugaragariza Urukiko ibyo itishimiye bitubahirijwe. Incamake y’icyemezo: Ingingo y’ubujurire bwuririye ku bundi iterekeranye n’ubujurire bw’iremezo (appel principal) ndetse yatanzwe igihe giteganywa n’amategeko cyo kujurira cyararenze, ntabwo igomba kwakirwa ngo isuzumwe. Ubujurire nta shingiro bufite. Ubujurire bwuririye ku bundi nta shingiro bufite. Amagarama ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza. Amategeko yashingiweho: Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 152. Imanza zifashishijwe: RS/INJUST/RSOC 00011/2023/CA; Habimana Hassan vs JALI TRANSPORT Ltd rwaciwe ku wa 24/01/2025. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] IGNITE POWER RWANDA Ltd yahaye OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd akazi ko kuyitwarira ibicuruzwa ikabivana mu gihugu cy’Ubushinwa ikabizana i Kigali. Ibyo bicuruzwa byari muri kontineri bigizwe na “32 solar TVs” 165 zifite agaciro ka 25,060.20 USD na “43 solar TVs” 201, zifite agaciro ka 42,897.42 USD na “Solar Panels for 32 TVs” 165, zifite agaciro ka 8,250.00 USD, ndetse na “Solar Panels for 43 TVs” 201 zifite agaciro ka 10,050.00 USD, byose hamwe bikaba bifite agaciro ka 86,257.62 USD. Ku wa 25/10/2020, OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yakoze fagitire y’uwo murimo w’ubwikorezi yagombaga gukora. [2] OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yazanye ibyo bicuruzwa ibigeza i Dar Es Salaam ; IGNITE POWER RWANDA Ltd yareze OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd mu Rukiko rw’Ubucuruzi, ivuga ko itubahirije amasezerano kuko
## Page 3
itagejeje ibicuruzwa i Kigali kandi ari byo impande zombi zumvikanye, bityo isaba ko itegekwa kwishyura 86,257.62 USD n’inyungu zayo zingana na 7,600.12 USD, hakiyongeraho 794.636 Frw y’ubwishingizi n’inyungu zayo zingana na 70.015 Frw n’amafaranga y’avansi angana na 6.027.920 Frw n’inyungu zayo zingana na 531.117 Frw. [3] OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd mbere yo kwiregura mu mizi y’urubanza yazamuye inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko ivuga ko Memorandum of understanding (MoU) yabaye hagati y’impande zombi, mu ngingo yayo ya 6, ivuga ko impaka zizavuka mu ishyirwa mu bikorwa ry’ayo masezerano zizakemurwa ku bwumvikane kandi ko igihe ubwumvikane bunaniranye impaka zashyikirizwa Urukiko nkemurampaka (KIAC); ko kuba mu masezerano hagaragaramo Ubukemurampaka bivuze ko Urukiko rwaregewe rudafite ububasha bwo kuburanisha iki kirego. Ku wa 02/03/2022, Urukiko rwafashe icyemezo kuri iyo nzitizi, maze rwemeza ko nta shingiro ifite, ko Memorandum of understanding yo ku wa 01/04/2021 itagomba gukurikizwa mu bikorwa by’ubucuruzi byabaye mbere y’isinywa ryayo. [4] Mu iburanisha ry’urubanza mu mizi, OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yavuze ko IGNITE POWER RWANDA Ltd ari yo yishe amasezerano kuko kuva ku wa 25/10/2020 kugeza ku wa 30/04/2021, IGNITE POWER RWANDA Ltd itari yakagejeje umuzigo ku mwaro bumvikanyeho wa Shenzhen, hakaba harashize igihe cy’amezi 6 IGNITE POWER RWANDA Ltd itarashyikiriza OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd uwo muzigo wagombaga kuvanwa ku mwaro wa Shangai ukagezwa i Dar es salaam, ko ibyo byatumye igiciro cy’ubwikorezi cyiyongera kiva kuri 3,750 USD kigera kuri 5,850 USD; ko IGNITE POWER RWANDA Ltd yasabwe inshuro nyinshi kwemeza ikinyuranyo cya 2,100 USD ariko ntiyabikora, kugeza ubu umuzigo ukaba ukiri i Dar Es Salaam, kuko wahageze ku wa 01/05/2021 ukaba umaze kugezamo 28,000 USD ya Demurrages cost. [5] Mu rubanza RCOM 01660/2021/TC rwaciwe ku wa 19/05/2022, Urukiko rw’Ubucuruzi rushingiye ku ngingo ya 9 y’Itegeko Nº 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo ryubahirizwaga icyo gihe, ingingo ya 64 na 80 na 157 z’Itegeko Nº 45/2011 ryo ku wa 25/11/2011 rigenga amasezerano no ku bimenyetso byatanzwe n’ababuranyi, cyane ibaruwa yo ku wa 08/10/2021 yanditswe na OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd ; rwemeza ko : - Ikirego cyatanzwe na IGNITE POWER RWANDA Ltd, gifite ishingiro kuri bimwe ; - OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd itubahirije amasezerano y’ubwikorezi yagiranye na IGNITE POWER RWANDA Ltd yo kugeza umuzigo wayo i Kigali ; - OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd igomba kwishyura IGNITE POWER RWANDA Ltd 6.027.920 Frw yari yarishyuwe nk’avansi ; - OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd igomba kwishyura IGNITE POWER RWANDA Ltd 28,000 USD azishyurwa nk’ikiguzi cy’uwo muzigo ku cyambu (demurrages costs) ; - OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd igomba kwishyura IGNITE POWER RWANDA Ltd 1.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka, 300.000 Frw
## Page 4
y’ikurikiranarubanza na 20.000 Frw y’ingwate y’amagarama, naho ayo IGNITE POWER RWANDA Ltd yatanze irega ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza. [6] OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yajuririye Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ivuga ko Urukiko rw’Ubucuzi rwashingiye ku byavuzwe gusa mu masezerano bigomba gukorwa na OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd, ariko ntirwareba ku byo impande zombi zumvikanyeho ko bitarebwa n’ayo masezerano (exclusion) ku nshingano za nyir’umuzigo nk’uko zisanzwe zizwi hashingiwe kuri FOB INCOTERM 2020 RULES, kandi amasezerano hagati y’impande zombi ari cyo ashingiyeho, ndetse n’imigenzereze isanzwe iranga abacuruzi, cyane cyane ubwikorezi mpuzamahanga (practice). Ivuga kandi ko urwo Rukiko rutigeze rwita ku miterere y’umuzigo wavanwe Shangai (China) ukagezwa Dar es Salam, ko utandukanye cyane n’uvugwa mu masezerano wagombaga kuvanywa Shenzhen (China) ugomba kugezwa Dar es Salam n’ingaruka zabyo, ko yagaragaje ko muri quotations zayo yatanze ibiciro by’umuzigo usanzwe, ariko igiye gukora inshingano zayo ihabwa umuzigo udasanzwe (Dangerous Goods: Class 9 - Miscellaneous Dangerous Goods); ko rero rwirengagije ko kudakora inshingano kwa IGNITE RWANDA Ltd ari byo byatumye OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd itabasha gukora izayo. [7] IGNITE POWER RWANDA Ltd yireguye ivuga ko OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yagombaga kuvana ibyo bicuruzwa mu Bushinwa ikabizana i Kigali, ariko ko itigeze yubahiriza izo nshingano kuko umuzigo itawugejeje i Kigali. Ivuga kandi ko ibyo OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd ivuga ko muri quotations zayo yatanze ibiciro by’umuzigo usanzwe, ariko ngo igiye gukora inshingano zayo ihabwa umuzigo udasanzwe nta shingiro bifite kuko ari bwo bwa mbere ibivuze, uhereye igihe ikibazo cyatangiriye. [8] IGNITE POWER RWANDA Ltd yatanze icyo yise ubujurire bwuririye ku bundi ivuga ko umuzigo wayo wamaze gutezwa cyamunara, ikaba isaba Urukiko gutegeka OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd kwishyura agaciro k’umuzigo wose kangana na 86,257.62 USD n’inyungu ziyakomokaho zingana na 22,310.34 USD, igasubizwa amafaranga yatanze y’ubwishingizi bwo mu mazi angana na 690,857 Frw n’ay’ubwinshingizi bw’uwo muzigo kuva Dar es Salam kugera I Kigali angana na Frw 103,779 Frw, yose hamwe akangana na 794,636 Frw no gusubizwa amafaranga y’avansi yahawe angana na 6,027,920 Frw n’inyungu zayo zingana na 1,495,584.75 Frw kandi inyungu zose zikabarwa uhereye kuri arrival notice yo ku wa 21/04/2021. [9] Mu rubanza RCOMA 00439/2022/HCC rwaciwe ku wa 08/11/2023, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rushingiye ku 9 y’Itegeko Nº 15/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo ryubahirizwaga icyo gihe, ingingo ya 64 na 80 z’Itegeko Nº 45/2011 rigenga amasezerano no ku bimenyetso byatanzwe n’ababuranyi, rwasanze nta kosa Urukiko rw’Ubucuruzi rwakoze gutegeka OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd kwishyura IGNITE POWER RWANDA Ltd 6.027.920 Frw ya avansi yayihaye. Rwasanze impamvu ijyanye n’ibyo OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd ivuga ko muri quotations zayo yatanze ibiciro by’umuzigo usanzwe, ariko igiye gukora inshingano zayo ihabwa umuzigo udasanzwe, itasuzumwa kuko itigeze iburanwaho ku rwego rwa mbere. Rushingiye kandi ku biteganywa n’ingingo ya 86 y’Itegeko N°45/2011 rigenga amasezerano no ku nyandiko yo ku wa 1/11/2022, Tanzania Revenue Authority yandikiye IGNITE POWER RWANDA Ltd, iyimenyesha ko umuzigo wayo watejwe cyamunara, rwasanze OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL
## Page 5
SERVICES Ltd igomba kwishyura IGNITE POWER RWANDA Ltd 86,257.62 USD y’agaciro k’uwo muzigo. [10] Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwemeje ko : - Ubujurire bwatanzwe na OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd nta shingiro bufite ; - Ubujurire bwuririye ku bundi bwa IGNITE POWER RWANDA Ltd bufite ishingiro ; - Imikirize y'urubanza rwajuririwe RCOM 01660/2021/TC, uko rwaciwe n'Urukiko rw'Ubucuruzi ku wa 19/05/2022, ihindutse gusa ku ngano y’ibyishyurwa uko bisobanuwe hejuru ; - OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd igomba kwishyura IGNITE POWER RWANDA Ltd agaciro k’umuzigo wose yahawe kubw’ubwikorezi kangana na 86,257 US$. - OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd igomba kwishyura IGNITE POWER RWANDA Ltd amafaranga yatanze y’ubwishingizi bwo mu mazi angana na 690,857 Frw n’andi yatanzwe ku bwinshingizi bw’uwo muzigo kuva Dar es Salam kugera i Kigali angana na 103,779 Frw, yose hamwe akangana na 794.636 Frw no gusubiza amafaranga y’avansi yahawe angana na 6,027,920 Frw ; - OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd igomba kwishyura IGNITE POWER RWANDA Ltd, 1.320.000 Frw yategetswe ku rwego rwa mbere y’igihembo cya Avoka, n’ikurikiranarubanza, hamwe na 800.000 Frw y’igihembo cya Avoka na 200,000 Frws y’ikurikiranarubanza byo mu bujurire. [11] OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd yajuririye uru Rukiko, ubujurire bwayo bwandikwa kuri RCOMAA 00013/2024/CA. Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame ku wa 10/02/2025, OVERSEAS LOGISTICS & GENENAL SERVICES Ltd ihagarariwe n’Umuyobozi wayo Begumisa Franklin yunganiwe na Me Rugwizangoga Samuel, naho IGNITE POWER RWANDA Ltd ihagarariwe na Me Biseruka Frank. [12] Mu myanzuro no bujurire bwayo, OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd ivuga ko Urukiko rw’Ubucuruzi n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi nta bubasha zari zifite bwo kuburanisha iki kirego cya IGNITE POWER RWANDA Ltd kuko muri MoU yashyizweho umukono n’impande zombi, mu ngingo ya 6.1 humvikanywe ko mu gihe hazaba impaka zizakemukira mu bukemurampaka (KIAC), ko kandi ibyo Urukiko rwemeje ko MoU yo ku wa 01/04/2021, itagomba gukurikizwa mu bikorwa by’ubucuruzi byabaye mbere y’isinywa ryayo, atari byo kuko iyo hasesenguwe ibiteganywa muri Incoterms usanga OVERSEAS yarafashe inshingano ku wa 30/04/2021, nyuma yo gusinya MoU. Ivuga kandi ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwakoze ikosa gutegeka OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd kwishyura 86,257 $ y’agaciro k’umuzigo, kuko rwirengagije ibyumvikanyweho mu masezerano hagati y’impande zombi n’ihame rikomeye cyane ryerekeranye “no kwirinda uburiganya” cyane cyane mu masezerano y’ubucuruzi, ko rwirengagije agaciro k’ibimenyetso byumvikanwaho hagati y’impande zombi, ndetse ko rwirengagije ko IGNITE POWER RWANDA Ltd itubahirije inshingano zayo.
## Page 6
[13] IGNITE POWER RWANDA Ltd ivuga ko ingingo y’ubujurire ijyanye n’uko Urukiko rw’Ubucuruzu rutari rufite ububasha, idakwiye gusuzumwa kuri uru rwego kuko itasuzumwe mu rubanza rujuririrwa, ko kandi Urukiko rw’Ubucuruzi rwasuzumye iyo nzitizi rwemeza ko nta shingiro ifite, kuko MoU yo ku wa 01/4/2021, itagomba gukurikizwa mu bikorwa by’ubucuruzi byabaye mbere y’isinywa ryayo, ikaba itarabijuriiriye mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi. [14] Ivuga kandi ko nta kosa Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwakoze gutegeka OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd kwishyura 86,257 $ y’agaciro k’umuzigo, kuko amakosa OVERSEAS yakoze nayo ubwayo yayiyemereye mu ibaruwa yayo yo ku wa 08/10/2021, yerekana neza ko ari yo ubwayo yatumye umuzigo utagera i Kigali, ikaba rero itarubahirije amasezerano n’inshingano yari ifite nk’umwikorezi. Itanga ubujurire bwuririye ku bundi isaba kwishyurwa amafaranga y’umuzigo wose hiyongereyeho inyungu zayo n’amafaranga yatanze yose n’inyungu zayo, ikanahabwa amafaranga y’ibyagiye ku rubanza kuri uru rwego. [15] Urukiko, rushingiye kuri izo mpaka, rusanga hakwiye gusuzumwa ibibazo bikurikira : 1. Kumenya niba ingingo y’ubujurire ijyanye n’uko iki kirego kitari mu bubasha bw’inkiko idakwiriye kwakirwa ; 2. Kumenya niba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwarakoze ikosa gutegeka OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd kwishyura 86,257 $ y’agaciro k’umuzigo ; 3. Kumenya niba IGNITE POWER RWANDA Ltd igomba kwishyurwa amafaranga y’umuzigo wose hiyongereyeho inyungu zayo n’amafaranga yatanzwe n’inyungu zayo ; 4. Kumenya niba amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka asabwa muri uru rubanza afite ishingiro. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA A. UBUJURIRE BWA OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd 1. Kumenya niba ingingo y’ubujurire ijyanye n’uko iki kirego kitari mu bubasha bw’inkiko idakwiriye kwakirwa [16] Uhagarariye OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd n’umwunganira bavuga ko nk’uko babigaragaje mu rwego rwa mbere mu Rukiko rw’Ubucuruzi, ndetse no mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd, isanga izi nkiko zitari zifite ububasha bwo kuburanisha iki kirego cya IGNITE POWER RWANDA Ltd, kuko muri MoU yashyizweho umukono n’impande zombi, mu ngingo ya 6.1 humvikanywe ko mu gihe hazaba impaka zizakemukira mu bukemurampaka (KIAC). Asobanura ko ibyo Urukiko rwavuze ko iyi MoU yashyizweho umukono ku wa 1/04/2021, ko rero itakoreshwa ku bikorwa byabaye mbere y’isinywa ryayo atari ukuri, kuko iyo harebwe kuri Arrival notice yavuye kwa supplier bigaragara neza ko OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yafashe inshingano ku wa 30/04/2021(Arrival notice) nyuma y’isinywa rya MoU.
## Page 7
[17] Basobanura ko basanga Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rutarumvise neza ibyo impande zombi zumvikanye muri quotations ndetse ngo ruzihuze n’ibijyanye n’ibyo iyo incoterm (FOB) iteganya. Ko iyo hasesenguwe ibiteganywa muri incoterms muri rusanga ari byo : 1. Ihererekanya ry’uburyozwe (Transfer of risks), 2. inshingano za buri ruhande (obligations of parties) 3. Ikiguzi (costs), usanga OVERSEAS yarafashe inshingano ku wa 30/04/2021, bivuze ko yazifashe iminsi 29 nyuma yo gusinya MoU. Ko uretse n’ibyo bibaza ukuntu iyi MoU yakoreshwa ku mizigo imwe ya mbeye nk’uko bigaragarazwa na WhatsApp messages zo ku wa 24/08/2020 ndetse no ku wa 01/09/2020 mbere y’uko MoU ishyirwaho umukono n’impande zombi kuko yari ikiri draft, nyamara byagera kuri uyu muzigo kikaba ikibazo. [18] Uhagarariye IGNITE POWER RWANDA Ltd avuga ko iyi ngingo y’ubujurire idakwiye kugarurwa mu bujurire bwa kabiri, kuko yaburanyweho ku rwego rwa mbere mu Rukiko rw’Ubucuruzi mu iburanisha ry’iyo nzitizi mu rubanza RCOM 01660/2022/TC aho IGNITE POWER RWANDA Ltd yagaragaje ko ikiburanywa gishingiye ku kazi yahaye OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd ko kuyivanira umuzigo mu gihugu cy’ubushinywa ikawugeza I Kigali ariko ntikore akazi kayo neza ari nacyo kiburanwa, ko rero ibijyanye n’izo nshingano byatangiye ku wa 25/10/2020, ikaba yarasobanuriye urukiko ko izo nshingano zitarebwa MoU yaje nyuma yakozwe 01/04/2021, hanyuma Urukiko rurabisuzuma rwemeza ko inzitizi ya OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd idafite ishingiro ndetse MoU yo ku wa 01/04/2021, itagomba gukurikizwa mu bikorwa by’ubucuruzi byabaye mbere y’isinywa ryayo. [19] Avuga kandi ko ubwo OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yajuririraga urubanza RCOM 01660/2022/TC mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, itigeze ijuririra iyo nzitizi mu gihe giteganywa n’itegeko ahubwo iza kuyitanga impitagihe hashize umwaka yaramaze kujuririra urubanza, kuko yajuriye 16/07/2022, ariko ajuririra inzitizi ku wa 17/07/2023, nyuma y’umwaka, hanyuma ubujurire kuri iyo nzitizi ntibwasuzumwa kuko bwatanzwe impitagihe; ko rero asanga bitangaje cyane ukuntu inzitizi yatanzwe ku rwego rwa mbere mu Rukiko rw’ubucuruzi, OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd ntiyijuririre ku gihe ku bujurire bwa mbere, yayizana nk’ingingo igomba gusuzuma mu bujurire bwa kabiri. Bityo ko IGNITE POWER RWANDA Ltd isanga iyi ngingo itagomba gusuzumwa kuko yatanzwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko. UKO URUKIKO RUBIBONA [20] Urukiko rurasanga kuri iyi mpamvu y’ubujurire ijyanye n’uko iki kirego kitari mu bubasha bw’inkiko zaregewe, hagomba kubanza gusuzumwa niba yaratanzwe impitagihe mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ku buryo rutagombaga kuyisuzuma. [21] Ikibazo cy’igihe impamvu z’ubujurire cyangwa igihe inenge ziri mu rubanza rujuririrwa bigomba gutangwa, cyatanzweho umurongo n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RCOMAA 00071/2017/SC rwaciwe ku wa 26/10/2018, aho urwo Rukiko rwemeje ko mu bigomba kuba biri
## Page 8
mu nyandiko y’ubujurire harimo impamvu z’ubujurire, ko impamvu z’ubujurire zatanzwe nyuma y’ibihe by’ubujurire zitagomba kwakirwa1. [22] Dosiye igaragaza ko mu Rukiko rw’Ubucuruzi, OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yatanze inzitizi y’iburabubasha bw’urwo Rukiko kuko ikirego cyagombaga gutangwa mu Bukemurampaka, hanyuma urwo Rukiko rwemeza ko nta shingiro ifite. Mu gihe OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yajuriraga mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ku wa 17/06/2022, ntabwo yigeze itanga iyo mpamvu mu mpamvu z’ubujurire yatanze, ndetse no mu nama ntegurarubanza y’urubanza rujurirwa RCOMA 00439/2022/HCC ntabwo yigeze itanga iyo mpamvu, ahubwo yayitanze ku wa 17/07/2023, hashize umwaka itanze ubujurire. [23] Dosiye igaragaza ko mu iburanisha ry’urubanza rujuririrwa ryo ku wa 12/09/2023, OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yabajijwe impamvu yatanze impamvu y’ubujurire ijyanye n’uko Urukiko rw’Ubucuruzi rutari rufite ububasha nyuma y’ibihe byo kujurira, ivuga ko yajuririye urubanza rwose, isaba ko iyo mpamvu isuzumwa, naho IGNITE POWER RWANDA Ltd yiregura ivuga ko ntacyo yavuga kuri iyo mpamvu kuko yatanzwe impitagihe, ko kandi hari imirongo yatanzwe ko impamvu zatanzwe nyuma y’igihe cy’ubujurire zidasuzumwa. Mu rubanza rujuririrwa RCOMA 00439/2022/HCC, iyi mpamvu yashyikirijwe Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ivugwaho mu iburanisha, ariko ntirwagira icyo ruyivugaho mu cyemezo cyarwo. [24] Urukiko rurasanga nk’uko byibukijwe haruguru, ubwo OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yatangaga ubujurire bwayo ku wa 17/06/2022, ntiyigeze itanga impamvu y’ubujurire ijyanye no kuba Urukiko rw’Ubucuruzi nta bubasha rwari rufite bwo kuburanisha iki kirego cya IGNITE POWER RWANDA Ltd, ndetse no mu nama ntegurarubanza y’urubanza rujurirwa RCOMA 00439/2022/HCC nabwo ikaba itarigeze itanga iyo mpamvu, ahubwo yayitanze ku wa 17/07/2023, hashize umwaka itanze ubujurire. Urukiko rurasanga n’ubwo Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ntacyo rwayivuzeho, ariko n’iyo ruyivugaho rwari gusanga itagomba gusuzumwa kuko yatanzwe impitagihe. Bityo, kuba iyi mpamvu yaratanzwe impitagihe mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, birumvikana ko itasuzumwa muri uru Rukiko. 2. Kumenya niba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwarakoze ikosa ryo gutegeka OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd kwishyura 86,257 USD y’agaciro k’umuzigo [25] Uhagarariye OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd n’umwunganira bavuga ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rushingiye ku ngingo ya 64 n’iya 80 z’Itegeko Nº 45/2011 ryo ku wa 25/11/2011 rigenga amasezerano rwategetse OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd kwishyura agaciro k’umuzigo wose kangana na 86,257 $, hirengagijwe ibyumvikanyweho mu masezerano hagati y’impande zombi, ko kandi mu isesengura ry’urubanza rujuriririrwa basanga urwo Rukiko rwarirengagije ihame rikomeye cyane ryerekeranye “no kwirinda uburiganya” (la bonne foi) cyane cyane mu masezerano y’ubucuruzi, ko nanone rwirengagije agaciro k’ibimenyetso byumvikanwaho hagati y’impande zombi.
1 Reba igika cya 22 cy’urubanza No RCOMAA 00071/2017/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 26/10/2018, haburana MBUTO Aimable na BRD.
## Page 9
[26] Basobanura ko OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd na IGNITE POWER RWANDA Ltd bemeranya ko ibicuruzwa aho kuva Shenzhen (China) kugera Dar es Salam, ahubwo byavuye Shangai biza Dar es Salam, akaba asanga bidakwiye kwiregagizwa ko kuva Shenzhen kugera Dar es Salam hari 8.756 km mu gihe kuva Shangai kugera Dar es Salam harimo 9,664 Km, ko rero ikinyuranyo cya 908 Km kidasaba isesengura ryimbitse kugira ngo bigaragare ko zifite ingaruka ku kazi kakozwe na OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd, cyane ko muri Quotations za OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd, hagendewe ku makuru yatanzwe na IGNITE POWER RWANDA Ltd, umuzigo ufatwa nk’usanzwe, kuko iyo uvuze “SOLAR TELEVISION SYSTEMS” utanga service y’ubwikorezi atamenya umwihariko cyangwa ibikoze izi solar Television systems, ahubwo nyir’umuzigo ari we uba ubizi kuko aba azi neza ibyo yaguze. Bityo ko OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yakomeje gusaba IGNITE POWER RWANDA Ltd kuyihuza na supplier wayo kugira ngo ibone amakuru menshi ajyanye n’uyu muzigo, bibanza kugorana, ariko aho yemereye guhuza umwikorezi na supplier, biza kugaragara ko uyu muzigo uri mu rwego rwa IMO CLASS 9 (Classes of Dangerous Goods) kandi nyir’umuzigo atarigeze abimenyesha OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd mu gihe yakoraga quotations. [27] Bakomeza bavuga ko nk’uko biteganywa n’ingingo ya 75, igika cya kabiri, y’ Itegeko Nº 45/2011 rigenga amasezerano, OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yakomeje gusaba ko impande zombi zimenyereye iyi migenzereze zumvikana ukundi IGNITE POWER RWANDA Ltd ikabyemera ariko yasabwa kubishyira mu bikorwa igahindura aho ihagaze, ko rero, hashingiwe ku ngingo ya 70 y’Itegeko Nº 45/2011 rigenga amasezerano iteganya ko buri ruhande rufite inshingano yo kurangiza amasezerano nta buriganya kandi rukarangwa n’imikorere myiza yemerwa ku bagiranye amasezerano, ndetse n’ingingo ya 64 y’iryo Tegeko iteganya ko amasezerano agomba kubahirizwa nta buriganya, basanga iyi mikorere n’imyitarire ya IGNITE POWER RWANDA Ltd idakwiye kuko nta kuri kurimo (fairness dealing between parties). Ko rero OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd, isaba Urukiko rw’Ubujurire kwemeza ko hirengagijwe ukuri, ndetse ko kuba muri quotations zifashwe nk’amasezerano hatabayeho guhuza ukuri n’ibikorwa bigaragara, basanga ayo masezerano yaba arimo uburiganya. Bityo asaba Urukiko gutegeka IGNITE POWER RWANDA Ltd kongeraho 2.100 USD ku kiguzi cya serivisi kigaragara muri quotations nk’uko byanasabwaga mu rwego rwa mbere. [28] Uhagarariye IGNITE POWER RWANDA Ltd avuga ko mu rubanza rujuririrwa No RCOMA 00439/2022/HCC, IGNITE POWER RWANDA Ltd yagaragarije Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ko impamvu umuzigo wayo “cargo” w’ibicuruzwa byari biri muri kontineri “1X40 FT of solar television system” wari ugizwe na “32 solar TVs” 165 zifite agaciro ka 25,060.20 USD, ni ukuvuga 151.88 USD kuri buri imwe, na “43 solar TVs” 201 zifite agaciro ka 42,897.42 USD ni ukuvuga 213.42 USD kuri buri imwe ndetse harimo n’ imirasire, “Solar Panels for 32 TVs” 165 zifite agaciro ka 8,250.0 USD, ni ukuvuga 50 USD kuri buri imwe ndetse na “ Solar Panels for 43 TVs” 201, zifite agaciro ka 10,050.00 USD, ni ukuvuga 50 USD kuri buri imwe, ukaba warufite agaciro kose hamwe kangana na 86,257.62 USD wakwishyurwa wose na OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd kuko ari yo yagombaga kuvana uwo muzigo mu gihugu cy’Ubushinwa ikawugeza i Kigali ariko ntiyubahiriza inshingano zayo biturutse ku makosa yayo.
## Page 10
[29] Avuga kandi ko amakosa ya OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd nayo ubwayo yayiyemereye mu ibaruwa yayo yo ku wa 08/10/2021 yerekana neza ko ari yo ubwayo yatumye umuzigo utagera i Kigali, kuko muri iyo baruwa yemeraga ko uwo muzigo watinze kubera ko sosiyete yagombaga kuwuzana (EMIRATES SHIPPING LINES) yahaye ako kazi indi sosiyete (SEAFORTH GENERAL AGENCIE Ltd) batabyumvikanyeho, ndetse inasaba ko yahabwa iminsi 30 ibarwa guhera ku wa 12/10/2021 yo kuba yagejeje umuzigo i Kigali. Ibi akaba ari nabyo Urukiko rw’Ubucuruzi rwashingiyeho mu gika cya 16, rwemeza ko OVERSEAS LOGISTICS &GENERAL SERVICES Ltd ari yo itarubahirije inshingano yari yarahawe zo kuzana umuzigo wa IGNITE POWER RWANDA Ltd i Kigali. [30] Asobanura ko mu rubanza rujuririrwa, IGNITE POWER RWANDA Ltd yagaragarije Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ko kuba ari OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yazanye umuzigo wayo, ikawugumisha ku cyambu cya Dar-esSalam, ari byo byatumye ayo mafaranga y’ububiko ku cyambu yakomeje kwiyongera ndetse OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd ntiyagira icyo ikora kugira ngo uwo muzigo iwuhavane iwushyikirize IGNITE POWER RWANDA Ltd ari nabyo byatumye utezwa cyamunara nk’uko bigaragazwa n’inyandiko ya Tanzania Revenue Authorities yo ku wa 1/11/2022, ko umuzigo we watejwe cyamunara. Ibi ari nabyo byatumye IGNITE POWER RWANDA Ltd, ishingiye ko umuzigo wayo wamaze gutezwa cyamunara, yatanze ikirego cy’inyongera kigamije gusaba inyongera ku byo Urukiko rw’Ubucuruzi rwari rwarategetse, maze isaba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi gutegeka OVERSEAS LOGISTICS kwishyura agaciro k’umuzigo wose kangana na 86,257.62 USD n’inyungu zayo ndetse n’indishyi. [31] Akomeza avuga ko mu gika cya 30 cy’urubanza rujuririrwa Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rushingiye ku kuba OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd itarubahirije amasezerano yo gushyikiriza umuzigo IGNITE POWER RWANDA Ltd i Kigali bikaba byarageze ubwo uwo muzigo utezwa cyamunara kubera kudakurwa mu cyambu, no kuba uwakoze amasezerano y’ubwikorezi aba afite inshingano zo gushyikiriza ibicuruzwa uwo bagiranye amasezerano, ibicuruzwa byaramuka bibuze cyangwa bikangirika, umwikorezi akabiryozwa akabitangira indishyi, rwemeje ko OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd igomba kwirengera icyo gihombo, ikishyura IGNITE POWER RWANDA Ltd agaciro k’uwo muzigo kose kangana na 86,257.62 USD. Bityo ko asanga iyi mpamvu y’ubujurire nta shingiro ifite kuko OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd nayo ubwayo yemera ko ari yo itarubahirije amasezerano yo gushyikiriza umuzigo IGNITE POWER RWANDA Ltd i Kigali ari nabyo byatumye uwo muzigo utezwa cyamunara kubera yari yaranze kuwukura mu cyambu, ikaba rero igomba kwirengera ingaruka byateje. UKO URUKIKO RUBIBONA [32] Ingingo ya 4 y’Itegeko N°062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso iteganya ko urega cyangwa utanze ikibazo agaragaza ikimenyetso cy’ibyo aregera cyangwa asaba. Uwiregura agaragaza ikimenyetso gishyigikira ukwiregura kwe. Icyakora, umucamanza cyangwa ukemura ikibazo ashobora gutegeka umuburanyi cyangwa umwe mu bafitanye ikibazo cyangwa undi muntu gutanga cyangwa kwerekana ikimenyetso afite.
## Page 11
[33] Ingingo ya 64 y’Itegeko N° 45/2011 ryo ku wa 25/11/2011 rigenga amasezerano iteganya ko amasezerano akozwe ku buryo bukurikije amategeko aba itegeko ku bayagiranye. Ashobora guseswa ari uko babyumvikanyeho cyangwa ku mpamvu zemewe n'amategeko. Agomba kubahirizwa nta buriganya. [34] Ingingo ya 80, igika cya 2, y’Itegeko N° 45/2011 ryo ku wa 25/11/2011 rimaze kwibutswa iteganya ko iyo igihe cyo gukora ibisabwa mu masezerano kigeze, kutabikora bifatwa nko kwica amasezerano. [35] Izi ngingo zimaze kuvugwa zisesenguriwe hamwe zumvikanisha ko uruhande ruvuga ko urwo bagiranye amasezerano rutayubahirije kubera ko rutubahirije ibirureba nko kudashyira mu bikorwa ibyo basezeranye ruba rufite inshingano zo kubitangira ibimenyetso. Uwiregura avuga ko yubahirije amasezerano cyangwa ko kutayubahiriza bitamuturutseho nawe aba afite inshingano zo kubitangira ibimenyetso. Bivuze ko buri wese mu bagiranye amasezerano aba afite inshingano zo kuyubahiriza ku bimureba, atabikora akaba yishe amasezerano ; Urukiko rwaregewe rukaba rushobora kumutegeka kuyubahiriza cyangwa se gusubiza ibyo yaba yarakiriye ku bw’ayo masezerano ndetse hiyongereyeho n’inyungu cyangwa indishyi. [36] Ku bijyanye n’uru rubanza, dosiye igaragaramo amasezerano y’ubwikorezi yo ku wa 25/10/2020 yiswe QUOTATION FOR THE FREIGHT OF 1×40FT OF SOLAR TELEVISION SYSTEMS, FOB SHENZHEN (CHINA) – KIGALI (RWANDA)2. Muri make ayo masezerano (quotations) agaragaza ibyo OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd ishinzwe gukora, ikiguzi cyabyo, uburyo izishyurwa, n’ibitayireba mu buryozwe. Ku birebana n’inshingano zayo harimo gukurikirana ibisabwa bijyanye no gutwara imizigo, ibijyanye n’igihe umuzigo uri muri transit, ikiguzi cyo gutwara umuzigo ku butaka (umuhanda), gukurikirana ibisabwa kuri za gasutamo. Ku bijyanye n’ikiguzi cyabyo bumvikanye ko ari amadolari y’Amerika ibihumbi birindwi na magana atanu (7.500 USD). [37] Ku byo OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd itaryozwa harimo ubwishingizi bw'imizigo n'ibindi bicuruzwa bisoreshwa, imisoro n’amafaranga yohereza
2 Aya masezerano yanditse mu buryo bukurikira : This quotation covers : 1. FOB formallities at POL + Ocean Freght, 2. Transit Port Clearence Charges at POD. 3. Road freight +bond to destination (Kigali), 4.Customs clearence at destination, 5. We are glad to offer our best rates as per your inquiry as below : Total = 7,550 USD 6. QUOTATION exclude Cargo Insurance & other products levies, Taxes + Offloeding charges at Consignee Warehouse Payment terms : 80% down payment upon service order confirmation, and 20% payable within three (03) days after Cargo delivery ; […] »
## Page 12
ibicuruzwa mu bubiko bwa IGNITE POWER RWANDA Ltd. Ku birebana n’uburyo bwo kwishyura, 80% yishyurwa mbere impande zombi zimaze kwemeranya kuri serivisi, naho 20% akazishyurwa mu gihe cy’iminsi itatu (03) nyuma yo gutanga imizigo ; […] » [38] Hari kandi ibaruwa yo ku wa 08/10/2021, OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yandikiye IGNITE POWER RWANDA Ltd; muri iyo baruwa, OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yemeraga ko umuzigo watinze kubera ko sosiyeti yagombaga kuwuzana (EMIRATES SHIPPING Lines) yahaye ako kazi indi sosiyeti (SEAFORTH GENERAL AGENCIE Ltd) batabyumvikanyeho ndetse inasaba ko yahabwa indi minsi 30 ibarwa guhera ku wa 12/10/2021, yo kuba yagajeje umuzigo i Kigali; bivuze ko nayo yemera ko igihe cyo kugeza imizigo i Kigali cyarenze, kuko isaba igihe cy’inyongera; ko kandi, kuba byaratinze bitaturutse kuri IGNITE POWER RWANDA Ltd, ahubwo byaturutse kuri sosiyeti yitwa (EMIRATES SHIPPING Lines) yagombaga kuwuzana yahaye ako kazi indi sosiyeti (SEAFORTH GENERAL AGENCIE Ltd) batabyumvikanyeho. [39] Dosiye igaragaramo na none ubutumwa bwanditswe hakoreshejwe e-mail n’ubundi bwinshi kuri WhatsApp, aho Mbarushimana Salim wa IGNITE POWER RWANDA Ltd na Begumisa Franklin uhagarariye OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd bagiye bandikirana ; Salim wa IGNITE POWER RWANDA Ltd amubaza aho umuzigo ugeze. Ikigaragara muri izo nyandiko nuko Franklin uhagarariye OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd yagiye asezeranya Salim ko umuzigo uri munzira uva Dar es Salam werekeza Kigali, ubundi akamubwira ati tuza winshyiraho pressure (igitutu), ubundi ati mubanze mutwishyure ; Salim nawe akamubaza impamvu akomeza kumurerega, akanamubwira ko batigeze banga kubishyura, ko umuzigo n’uramuka ugeze i Kigali bazahita babishyura amafaranga asigaye bitarenze umunsi uzakurikiraho. Muri make, muri ubwo butumwa bigaragara ko Franklin Begumisa yagiye arangwa n’amananiza no kutavugisha ukuri ; aho hamwe avuga ko umuzigo uri mu nzira werekeza Kigali, ubundi ati mubanze mutwishyure kandi batarageza umuzigo i Kigali n’ibindi, ariko birangira umuzigo utageze I Kigali, ahubwo utezwa cyamunara I Dar es Salam, bivuze ko utigeze ugera i Kigali, nyamara iyo niyo yari inshingano nyamukuru ikubiyemo kugeza umuzigo utangiritse, kandi ikawuhageza ku gihe cyumvikanyweho mu masezerano. [40] Ibimenyetso bimaze kuvugwa haruguru, bigaragaza nta gushidikanya ko OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd ari yo itarubahirije amasezerano y’ubwikorezi, kuko yiyemeje ko ari yo izageza umuzigo i Kigali, ariko ntiyawugezayo. Ikindi mu ibaruwa yo ku wa 08/10/2021, OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yiyemereye ko umuzigo watinze kubera ko sosiyeti yagombaga kuwuzana (EMIRATES SHIPPING Lines) yahaye ako kazi indi sosiyeti (SEAFORTH GENERAL AGENCIE Ltd) batabyumvikanyeho ndetse inasaba ko yahabwa indi minsi 30 ibarwa guhera ku wa 12/10/2021 yo kuba yagejeje umuzigo i Kigali ariko ntiyabyubahiriza; ikindi kimenyetso n’inyandiko Salim yagiye yandikirana na Franklin, uhagarariye OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd igaragaza ko BEGUMISA Franklin yagiye arangwa no kwivuguruza n’amananiza no kutavugisha ukuri nk’uko byagaragajwe haruguru. [41] Urukiko rurasanga ibyo OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd ivuga ko IGNITE POWER RWANDA Ltd yishe amasezerano kuko yashyize umuzigo ku mwaro utari wo ndetse no gutinda kuwuhageza, nta shingiro bifite, mu gihe bigaragara ko mu masezerano impande zombi zagiranye, OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yiyemeje
## Page 13
kugeza umuzigo i Kigali, ikaba itarawuhagejeje. Rurasanga na none, ibyo uhagarariye OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd avuga ko impamvu batagejeje umuzigo i Kigali ari uko umuzigo ubwawo wahinduwe ntacyo byayimarira, kuko nk’uko byagaragajwe haruguru, ubwayo niyo yiyemereye ko izageza umuzigo i Kigali, kandi no mu butumwa bagiye bandikirana na Salim, ntibigeze bagaragariza IGNITE POWER RWANDA Ltd ko ibyo bibazo bihari, ngo ibe yaranze kubikemura, ahubwo bagiye bayizeza ko umuzigo uri mu muhanda werekeza i Kigali, ubundi bakavuga ko bagomba kubanza kubishyura amafaranga yasigaye. Urukiko rurasanga iyi myitwarire ya OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd, inyuranyije n’ibiteganywa n’ingingo ya 70 y’Itegeko Nº 45/2011 rigenga amasezerano ryibukijwe hararuguru isaba buri ruhande rufite inshingano yo kurangiza amasezerano nta buriganya kandi rukarangwa n’imikorere myiza yemerwa ku bagiranye amasezerano. [42] Hashingiwe ku bimenyetso no ku bisobanuro byatanzwe, Urukiko rurasanga OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd ari yo itarubahirije amasezerano yagiranye na IGNITE POWER RWANDA Ltd, kuko itagejeje umuzigo i Kigali nk’uko byari biteganijwe mu masezerano, ndetse ikaba itarabashije kugaragaza ko byaturutse ku makosa ya IGNITE POWER RWANDA Ltd cyangwa se ku mpamvu itunguranye itarashoboraga kwigobotorwa, cyangwa na none ko byaba byari biri mu byo amasezerano (quotations) yateganije ko bitaryozwa umwikorezi; bityo ubujurire bwa OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd kuri iyi ngingo nta shingiro bufite. [43] Rurasanga rero, nta kosa Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwakoze kuba rwarageneye IGNITE POWER RWANDA Ltd indishyi kubera kutubahiriza amasezerano kwa OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd, kuko izo ndishyi zari zikwiye. B. UBUJURIRE BWURIRIYE KU BUNDI BWA IGNITE POWER RWANDA Ltd 1.Kumenya niba ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe na IGNITE POWER RWANDA Ltd burebana no gusaba kwishyurwa amafaranga y’umuzigo wose hiyongereyeho inyungu zayo n’amafaranga yatanzwe n’inyungu zayo bugomba kwakirwa bugasuzumwa [44] Uhagarariye IGNITE POWER RWANDA Ltd ashingiye ku biteganywa n’ingingo ya 152, y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, avuga ko IGNITE POWER RWANDA Ltd itanze ubujurire bwuririye ku bwa OVERSEAS LOGISTICS & GENENAL SERVICES Ltd, igaragaza ko mu rubanza rujuririrwa yari yasabye Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ko rwategeka OVERSEAS LOGISTICS & GENENAL SERVICES Ltd kwishyura agaciro k’umuzigo wose kangana na 86,257.62 USD n’inyungu ziyakomokaho, ndetse inasaba kandi ko yasubizwa amafaranga yatanzweho ubwishingizi bwo mu mazi angana na 690,857 Frw n’andi yatanzwe ku bwinshingizi bw’uwo muzigo kuva Dar es Salam kugera i Kigali angana na 103,779 Frw, yose hamwe akangana na 794,636 Frw n’inyungu zayo no gusubiza amafaranga y’avansi yahawe angana na 6.027.920 Frw n’inyungu zayo, inyungu zose zikaba zigomba kubarwa uhereye ku gihe hatangiwe arrival notice yo ku wa 21/04/2021, ubwo OVERSEAS LOGISTICS & GENENAL SERVICES Ltd yamenyesheje IGNITE POWER RWANDA Ltd ko umuzigo wayo wageze i Dar es Salam.
## Page 14
[45] Avuga kandi ko ibijyanye n’inyungu n’amafaranga akwiye gusubizwa IGNITE POWER RWANDA Ltd, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ntacyo rwabivuzeho iyi akaba ari yo mpamvu IGNITE POWER RWANDA Ltd isaba Urukiko rw’Ubujurire kubisuzuma maze rugategeka OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd kwishyura ayo mafaranga n’inyungu yagakwiye kuba yarabyajwe, cyane ko ayo mafaranga yo kugura umuzigo, IGNITE POWER RWANDA Ltd yari yarayagujije muri Bank ku nyungu ya 16%, ari nayo yabarirwaho izo nyungu mu buryo bukurikira : - Kwishyura agaciro k’umuzigo angana na 86,257.62 USD wose n’inyungu zawo zingana na 44, 896 USD zibariwe kuri 16%, no ku minsi 1139 ariko basaba ko zakomeza kubarwa kugeza urubanza ruciwe ; - Gusubiza amafaranga y’avansi yahawe angana na 6,027,920 Frw n’inyungu zayo zingana 3,009,666 Frw zibariwe kuri 16%, no ku minsi 1139 ariko basaba ko zakomeza kubarwa kugeza urubanza ruciwe ; - Gusubizwa amafaranga yatanzweho ubwishingizi bwo mu mazi angana na 690,857 Frw n’ay’ubwinshingizi ku butaka kuva Dar es Salam kugera I Kigali angana na 103,779 Frw, yose hamwe akangana na 794,636 Frw n’inyungu zayo zibariwe kuri 16%, no ku minsi 1139 ariko basaba ko zakomeza kubarwa kugeza urubanza ruciwe. [46] Uhagarariye OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd n’umwunganira bavuga ko ku ruhande rwayo, basanga ubu bujurire bwuririye ku bundi budakwiye kwakirwa ngo busuzumwe kuko bwatanzwe impitagihe, kandi bukanaba bunyuranye n'ibiteganywa n'ingingo ya 156 y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryibukijwe haruguru iteganya ko Urukiko rwajuririwe ruburanisha gusa ubujurire mu mbibi z’icyajuririwe, ko rero kuba IGNITE POWER RWANDA Ltd itaratanze ubujurire bwayo mu gihe cyateganyijwe, ahubwo igategereza kubutanga ku wa 03/07/2024, nyamara urubanza rujuririrwa rwarasomwe ku wa 08/11/2023, yewe kopi yarwo igashyirwa muri system ku wa 25/02/2024, basanga ibihe yari ifite byo kugaragariza Urukiko ibyo itishimiye bitarubahirijwe. Ibi akaba ari nawo murongo watanzwe ko ubujurire buburanishwa mu mbibibi z'icyajuririwe nk’uko bigaragara mu manza zitandukanye harimo urubanza RCOMAA 00051/2023/CA, RCOMAA 00114/2022/CA. UKO URUKIKO RUBIBONA [47] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba ubujurire bwa IGNITE POWER RWANDA Ltd bwuririye ku bwa OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd burebana no gusaba kwishyurwa amafaranga y’umuzigo wose hiyongereyeho inyungu zayo n’amafaranga yatanzwe n’inyungu zayo bugomba kwakirwa bugasuzumwa. [48] Ingingo ya 152, igika cya mbere n’icya 2, y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryibukijwe haruguru, iteganya ibikurikira : “Uregwa mu rukiko rujuririrwa ashobora na we kugira ibyo asaba yiregura. Ubujurire bwuririye ku bundi bukorwa n’uwarezwe mu bujurire bwerekeye ku wajuriye cyangwa ku bandi barezwe mu bujurire.” Ingingo ya 155 y’itegeko N˚ 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 rimaze kuvugwa iteganya ko “Ikirego cy’ubujurire cyakiriwe gituma ikibazo gisubira uko cyari kimeze mbere y’uko gicibwaho urubanza rujuririrwa, ariko ku ngingo zajuririwe gusa.”
## Page 15
[49] Impaka nk’izi zafashweho umurongo mu rubanza RS/INJUST/RSOC 00011/2023/CA rwaciwe ku wa 24/01/2025, haburana Habimana Hassan na JALI TRANSPORT Ltd, aho uru Rukiko rwasobanuye ko kuba icyo JALI TRANSPORT Ltd yajuririye ari ikibazo kirebana n’amafaranga y’ikinyuranyo cy’imishahara, inyungu zayo n’igihembo cya Avoka yategetswe gutanga, Habimana Hassan akazana ingingo nshya y’ubujurire iterekeranye n’ubujurire bwa JALI TRANSPORT Ltd kandi bigaragara ko yakagombye kuba yarayijuririye mu buryo no mu bihe biteganywa n’amategeko, rurasanga ingingo y’ubujurire Habimana Hassan yatanze irebana no kumenya niba yarirukanwe ku kazi mu buryo bunyuranyije n’amategeko avuga ko ari ubujurire bwuririye ku bwa JALI TRANSPORT Ltd, Urukiko Rukuru rutaragombaga kuyakira ngo ruyisuzume. [50] Dosiye y’urubanza igaragaza ko OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yajuriye isaba gusuzuma niba ikirego cyatanzwe na IGNITE POWER RWANDA Ltd cyari mu bubasha bw’inkiko zaregewe no kumenya niba OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd yaragombaga gutegekwa kwishyura agaciro k’umuzigo wose kangana na 86,257 USD. [51] Dosiye igaragaza ko IGNITE POWER RWANDA Ltd yuririye kuri ubwo bujurire bwa OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd isaba kwishyurwa 86,257.62 USD y’agaciro k’umuzigo n’inyungu zayo zingana na 44, 896 USD zibariwe kuri 16%, no ku minsi 1139, amafaranga y’avansi yahawe angana na 6,027,920 Frw n’inyungu zayo zingana 3,009,666 Frw zibariwe kuri 16%, no ku minsi 1139, amafaranga yatanzweho ubwishingizi bwo mu mazi angana na 690,857 Frw n’ay’ubwinshingizi ku butaka kuva Dar es Salam kugera I Kigali angana na 103,779 Frw, yose hamwe akangana na 794,636 Frw n’inyungu zayo zibariwe kuri 16%, no ku minsi 1139, ko kandi izo nyungu zakomeza kubwarwa kugeza urubanza ruciwe. [52] Urukiko rurasanga, ikigaragara ari uko ibyo IGNITE POWER RWANDA Ltd isaba mu bujurire bwuririye ku bundi ari byo yagombye kuba yarajuririye mu buryo no mu bihe biteganywa n’amategeko, kuko inyungu z’amafaranga yose yatanze isaba zidashingiye ku kwiregura kwayo ku bujurire bwatanzwe na OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd. Nk’uko rero byasobanuwe haruguru, ingingo y’ubujurire bwuririye ku bundi iterekeranye n’ubujurire bw’iremezo (appel principal) ndetse yatanzwe igihe giteganywa n’amategeko cyo kujurira cyararenze, ntabwo igomba kwakirwa ngo isuzumwe. Bityo iyi ngingo y’ubujurire yatanzwe na IGNITE POWER RWANDA Ltd iyita ubujurire bwuririye ku bundi ntabwo yakiriwe ngo isuzumwe. [53] Urukiko rurasanga rero, amafaranga OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd igomba kwishyura IGNITE POWER RWANDA Ltd ari ayagenwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi. Ni ukuvuga 86,257 USD y’agaciro k’umuzigo, 794.636 Frw y’ubwishingizi bw’uwo muzigo, ndetse na 6,027,920 Frw y’avansi yahawe. 2. Kumenya niba amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka asabwa muri uru rubanza afite ishingiro [54] Uhagarariye IGNITE POWER RWANDA Ltd ashingiye ku ngingo ya 111 y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryavuzwe haruguru n’ingingo ya 34 y’Amabwiriza N° 01/2014 agena ibihembo bya Abavoka igateganya ko Avoka afite uburenganzira bwo kugena ibihembo ashyize mu gaciro ariko kitari munsi ya 500,000 Frw kandi kitarengeje 3,000,000 Frw, avuga ko
## Page 16
IGNITE POWER RWANDA Ltd isaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd kuyishyura miliyoni eshatu (3,000,000 Frw) akubiyemo ikurikiranarubanza n'igihembo cya Avoka yiyongera k’uyo yagenewe mu manza zibanza, kuko OVERSEAS LOGISTICS & GENERAL SERVICES Ltd ari yo itarubahirije amasezerano yagiranye na IGNITE POWER RWANDA Ltd, bikaba ngombwa ko yiyambaza Urukiko. [55] Uhagarariye OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd n’umwunganira bavuga ko ibisabwa na IGNITE POWER RWANDA Ltd nta shingiro bikwiye guhabwa kuko ari yo yishoye muri izi manza z'amaherere yirengagije inzira zumvikanweho hagati y'impande zombi. UKO URUKIKO RUBIBONA [56] Ingingo ya 111 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryibukijwe haruguru, iteganya ibi bikurikira : “Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe”. [57] Urukiko rushingiye ku biteganywa n’ingingo ya 111 y’Itegeko N° 22/2018 yibukijwe haruguru, rurasanga amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza IGNITE POWER RWANDA Ltd isaba igomba kuyahabwa kubera ko ubu bujurire bwatumye ishaka Avoka wo kuyiburanira kandi itakaza n’amafaranga ikurikirana uru rubanza. Rurasanga ariko ayo isaba ari menshi harebwe ibyakozwe mu rubanza ; bityo mu bushishozi bwarwo, ruyigeneye amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000 Frw) y’igihembo cya Avoka n’ibihumbi magana abiri (200.000 Frw) y’ikurikiranarubanza, kuri uru rwego, yiyongera kuri miliyoni ebyeri n’ibihumbi magana atatu na makumyabiri (2.320.000 Frw) yari yagenewe mu manza zabanje. Yose hamwe akaba miliyoni eshatu n’ibihumbi makumyabiri (3,020,000 Frw), agomba gutangwa na OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [58] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd nta shingiro bufite. [59] Rwemeje ko ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe na IGNITE POWER RWANDA Ltd butakiriwe. [60] Rwemeje ko urubanza RCOMA 00439/2022/HCC rwaciwe n'Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ku wa 08/11/2023, rudahindutse. [61] Rutegetse OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd kwishyura IGNITE POWER RWANDA Ltd amafaranga yagenwe n’Urukiko Rukuru rw’Uburuzi, ni ukuvuga amadolari ibihumbi mirongo inani na bitandatu magana abiri mirongo itanu n’arindwi (86,257 USD) y’agaciro k’umuzigo, ibihumbi magana arindwi na mirongo cyenda na bine magana atandatu mirongo itatu n’atandatu (794.636 Frw) y’ubwishingizi bw’uwo muzigo, ndetse na
## Page 17
miliyoni esheshatu n’ibihumbi makumyabiri na birindwi magana cyenda na makumyabiri (6,027,920 Frws) y’avansi yahawe. [62] Rutegetse OVERSEAS LOGISTICS AND GENERAL SERVICES Ltd kwishyura IGNITE POWER RWANDA Ltd amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000 Frw) y’igihembo cya Avoka n’ibihumbi magana abiri (200.000 Frw) y’ikurikiranarubanza, kuri uru rwego, yiyongera kuri miliyoni ebyeri n’ibihumbi magana atatu na makumyabiri (2.320.000 Frw) yari yagenewe mu manza zabanje. Yose hamwe akaba miliyoni eshatu n’ibihumbi makumyabiri (3,020,000 Frw). [63] Ruvuze ko amagarama yatanzwe ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza.