TWAYIGIRA v. AKIMANA
- Citation
- RCAA 00012/2019/HC/KIG
- Status
- Civil
- Jurisdiction
- Rwanda
- Court
- High Court
- Decision
- 8 May 2020
- Posture
- Civil Appeal / Ruling on Preliminary Objection (second Appeal Admissibility)
- Case number
- RCAA 00012/2019/HC/KIG
- Language
- Kinyarwanda
More details
- Court
- High Court
- Decision
- 8 May 2020
- Posture
- Civil Appeal / Ruling on Preliminary Objection (second Appeal Admissibility)
- Case number
- RCAA 00012/2019/HC/KIG
- Language
- Kinyarwanda
On this page
Professional case brief
Research organized from the available case record
01
Holding and result
The High Court held that the admissibility of a second appeal is determined by the value of the property or compensation at stake as established in the appealed judgment, not by the nature of the original claim. Since the division of matrimonial property in this case exceeds 50,000,000 RWF, the second appeal is admissible.
Court disposition
preliminary objection dismissed; second appeal admitted
Orders
- The objection raised by Akimana Pélagie is dismissed as unfounded.
- The case falls within the jurisdiction of the High Court for hearing the second appeal.
- The hearing of the case is scheduled to continue on 18/06/2020.
02
Material facts
Parties
Twayigira Joseph
AppellantAkimana Pélagie
RespondentAmounts and remedies
- Value of Matrimonial Property at Stake: RWF 50,000,000
03
Procedural history
Posture
Civil Appeal / Ruling on Preliminary Objection (second Appeal Admissibility)
04
Questions and positions
Legal issues
Whether the second appeal is admissible before the High Court based on the value of the subject matter as per Article 46(1)(60) of Law No 30/2018.
Party arguments
- Applicant
- Twayigira argued that the second appeal should be admitted because the value of the disputed property exceeds 50,000,000 RWF, invoking Article 46(1)(60) of Law No 30/2018 which allows second appeals to the High Court when the value at stake meets or exceeds this threshold.
- Respondent
- Akimana argued that the case concerns divorce, not a monetary claim, and that the value of matrimonial property should not determine the admissibility of a second appeal in divorce cases, as such cases always start at the court of first instance regardless of property value.
05
Court’s reasoning
Legal principles
- 01
Article 46(1)(60) of Law No 30/2018 of 02/06/2018
For a second appeal to be admissible before the High Court, it is not necessary that the original claim be for a monetary sum of at least 50,000,000 RWF; it suffices if the value of the compensation or property at stake as determined in the appealed judgment meets or exceeds this amount.
06
Ratio, limits and disposition
Ratio decidendi
The High Court held that the admissibility of a second appeal is determined by the value of the property or compensation at stake as established in the appealed judgment, not by the nature of the original claim. Since the division of matrimonial property in this case exceeds 50,000,000 RWF, the second appeal is admissible.
Court disposition
preliminary objection dismissed; second appeal admitted
- The objection raised by Akimana Pélagie is dismissed as unfounded.
- The case falls within the jurisdiction of the High Court for hearing the second appeal.
- The hearing of the case is scheduled to continue on 18/06/2020.
Source and reliance status
High Court · 8 May 2020
This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.
Judgment reading view
Judgment text
The complete available source text.
High Court
Civil· 8 May 2020
TWAYIGIRA v. AKIMANA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2020-05-08 - Case/document no.: RCAA 00012/2019/HC/KIG - Collection: High Court
Text
Page 1
TWAYIGIRA v. AKIMANA [Rwanda URUKIKO RUKURU – RCAA 00012/2019/HC/KIG (Kadigwa, P.J., Nzabonimpa na Rugema, J.) 08 Gicurasi 2020] Amategeko agenga ububasha bw’Inkiko – Ubujurire – Ubujurire bwa kabiri – Mu kwakira ubujurire bwa kabiri si ngombwa ko icyaregewe nyirizina kiba ari ubwishyu bw’amafaranga angana nibura na 50.000.000 frw, ahubwo n’ingano y’indishyi ziba zagenwe mu rubanza rujuririrwa zingana cyangwa zirenze ako gaciro yagenderwaho. Incamake y’ikibazo: Akimana yareze Twayigira mu Rukiko rw’ibanze rwa Gasabo asaba ubutane, urwo Rukiko rwemeza ko batandukana, rutegeka ko imitungo bashakanye bayigabana mu buryo bungana, rutegeka kandi ko abana barerwa na nyina, ise akabafasha hakurikijwe ibikubiye mu nyandiko bise iyo kwikiranura, kandi buri wese yiyishyurira umwenda waba umwerekeyeho. Twayigira ntiyishimiye icyo cyemezo, ajuririra mu Rukiko rwisumbuye rwa Gasabo avuga ko urukiko rwemeje ko ubutane butanzwe bitewe n’uko kubana bitagishoboka kubera ko Twayigira ahoza ku nkeke Akimana Pelagie, amuca inyuma, kandi nta bimenyetso byagaragajwe bibihamya. Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwaciye urubanza rwemeza ko ubujurire bwe nta shingiro bufite ndetse rutegeka ko nta gihindutse ku rubanza rujuririrwa. Twayigira kandi yajuririye mu Rukiko Rukuru, Akimana atanga inzitizi yo kutakira ikirego avuga ko Twayigira yatsinzwe mu Nkiko zombi kubera impamvu zimwe. Twayigira avuga ko
ubujurire bwa kabiri bugomba kwakirwa kuko ikiburanwa kirengeje agaciro ka 50.000.000 frw abishingira ku ngingo ya 46 igika cya 1 agace ka 6o y’itegeko No 30/2018 ryo kuwa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko iteganya ko Urukiko Rukuru ruburanisha imanza zaciwe n’Urukiko Rwisumbuye mu bujurire bwa kabiri iyo izo manza zagenwemo n’urukiko indishyi zingana nibura na miliyoni mirongo itanu z’amafaranga y’u Rwanda (50.000.000 FRW) cyangwa zifite agaciro kagenwe n’umucamanza mu gihe habaye impaka, kangana na miliyoni mirongo itanu z’amafaranga y’u Rwanda (50.000.000 FRW). Akimana avuga ko icyaburanwe ari ubutane atari amafaranga ndetse ubutane bukaba ngo butarigeze bushyirwa mu gaciro k’amafaranga. Avuga kandi ko bene ibi birego by’ubutane agaciro k’imitungo ababuranyi baba barashakanye katitabwaho ari nacyo gituma bitangirira iteka mu rukiko rwa mbere rw’iremezo, ngo bitabaye ibyo urubanza rw’ubutane rwajya rutangirira mu Rukiko rufite ububasha bwo kuburanisha imanza zirimo agaciro k’imitungo igomba kugabanwa. Incamake y’icyemezo: Kugirango ubujurire bwa kabiri bwakirwe si ngombwa ko icyaregewe nyirizina kiba ari ubwishyu bw’amafaranga angana nibura na 50.000.000 frw, ahubwo n’ingano y’indishyi ziba zagenwe mu rubanza rujuririrwa zingana cyangwa zirenze ako gaciro yagenderwaho. Inzitizi nta shingiro ifite. Amategeko yashingiweho:
Page 2
Itegeko No 30/2018 ryo kuwa 02/06/2018 rigena ububasha, ingingo ya 46, igika cya 1 agace ka 60. Nta manza zifashishijwe
Urubanza IMITERERE Y’URUBANZA [1] Mu rubanza RC 00240/2018/TB/GAS rwaciwe n’urukiko rw’ibanze rwa GASABO ku wa 22/11/2018, Akimana Pélagie niwe wareze Twayigira Joseph bari barashakanye mu buryo bukurikije amategeko asaba ubutane, urukiko rwemeza ko batandukana, rutegeka ko imitungo bashakanye bayigabana mu buryo bungana, ko ariko iyo bari bamaze kuvuga icyerekezo cyayo mu masezerano bise ayo kwikiranura yo kuwa 21/09/2015, uko babyumvikanye akaba aribyo bigomba gukurikizwa. Urukiko rwategetse kandi ko abana barerwa na nyina, ise akabafasha hakurikijwe ibikubiye mu nyandiko bise iyo kwikiranura, kandi buri wese yiyishyurira umwenda waba umwerekeyeho, rutegeka ko nta ndishyi zitangwa. [2] Twayigira Joseph ntiyanyuzwe n’imikirize y’urubanza arujuririra mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo kuri RCA 00003/2019/TGI/GSBO, yinubira ko ku rwego rwa mbere urukiko rwemeje ko ubutane butanzwe bitewe n’uko kubana bitagishoboka kubera ko Twayigira ahoza ku nkeke Akimana Pelagie, amuca inyuma, kandi nta bimenyetso byagagajwe bibihamya. Avuga ko kandi urukiko rwemeje ko bagabana imitungo igaragara ku rutonde rwavuye kumubitsi w’impapuro mpamo ariko ngo havuyemo igaragara kunyandiko yo ku itariki ya 21/09/2015 kandi iyo nyandiko ngo yarakozwe afunzwe, rumutegeka n’inshingano ku bana rudakurikije ubushobozi bwe. [3] Mu gufata icyemezo urukiko rwategetse ko urubanza rwajuririwe ruhindutse gusa
ku bijyanye no kuba Twayigira Joseph azajya yishyura amafaranga ajyanye n’amashuli y’abana batatu aribo Umuhoza Benita, Shema Brown na Nishimwe Bernice naho Akimana Pelagie akishyurira umwana Twayigira Bruce. Na none Twayigira Joseph ntiyanyuzwe n’imikirize y’uru rubanza arujuririra muri uru Rukiko ariko umuburanyi we atanga inzitizi yo kutakira ikirego avuga ko ari ubujurire bwa kabiri bukaba ngo butagomba kwakirwa kuko amaze gutsindwa mu nkiko ebyiri kandi ku mpamvu zimwe, ashingira iyo nzitizi ku ngingo ya 46 igika cya 2 y’itegeko No 30/2018 ryo kuwa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, iyi nzitizi ikaba ariyo igomba kubanza gusuzumwa. ISESENGURA RY’INZITIZI YATANZWE MURI URU
RUBANZA Ese ubujurire bwatanzwe na Twayigira Joseph bwakwakirwa? [4] Uburanira Twayigira Joseph avuga ko ubujurire bwa kabiri bugomba kwakirwa kuko ikiburanwa kirengeje agaciro ka 50.000.000 frw abishingira ku ngingo ya 46 igika cya 1 agace ka 60 y’itegeko No 30/2018 ryo kuwa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko iteganya ko Urukiko
Page 3
Rukuru ruburanisha imanza zaciwe n’Urukiko Rwisumbuye mu bujurire bwa kabiri iyo izo manza zagenwemo n’urukiko indishyi zingana nibura na miliyoni mirongo itanu z’amafaranga y’u Rwanda (50.000.000 FRW) cyangwa zifite agaciro kagenwe n’umucamanza mu gihe habaye impaka, kangana na miliyoni mirongo itanu z’amafaranga y’u Rwanda (50.000.000 FRW). [5] Uburanira Akimana Pelagie avuga ko ku rwego rwa mbere no ku rwego rw’ubujurire icyaburanwe ari ubutane atari amafaranga, ubutane bukaba ngo butarigeze bushyirwa mu gaciro k’amafaranga, bityo ngo ingingo ya 46 igika cya 1 agace ka 60 y’itegeko No 30/2018 ryo kuwa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko ntiyamurengera, asaba ko ubujurire bwa Twayigira Joseph butakirwa. [6] Uburanira Akimana Pelagie asobanura kandi ko indi mpamvu ituma ubujurire butagomba kwakira ari uko muri bene ibi birego by’ubutane agaciro k’imitungo ababuranyi baba barashakanye katitabwaho ari nacyo gituma bitangirira iteka mu rukiko rwa mbere rw’iremezo, ngo bitabaye ibyo urubanza rw’ubutane rwajya rutangirira mu rubanza rufite ububasha bwo kuburanisha imanza zirimo agaciro k’imitungo igomba kugabanwa. [7] Uburanira Twayigira Joseph yongeye kuvuga ko n’ubwo ikiburanwa ari ubutane ngo sibwo bwonyine kuko iteka bujyana n’igabana ry’imitungo, nk’uko expertises z’iyo mitungo zibigaragaza ikaba irenze agaciro ka 50.000.000 frw. Akomeza asobanura ko iteka nta
kirego cy’ubutane kiba kidakurikiwe n’igabana ry’imitungo ndetse n’uzasigarana abana. Uko uru Rukiko rubibona [8] Ku bijyanye n’iki kibazo uru Rukiko rusanga ingingo ya 46 igika cya 1 agace ka 60 y’itegeko No 30/2018 ryo kuwa 02/06/2018 uburanira Twayigira Joseph yishingirizaho rigena ububasha bw’inkiko iteganya ko ‘’Urukiko Rukuru ruburanisha kandi imanza z’imbonezamubano zajuririwe, zaciwe mu rwego rwa kabiri n’Urukiko Rwisumbuye, mu gihe izo manza: zagenwemo n’urukiko indishyi zingana nibura agaciro kangana na miliyoni mirongo itanu z’amafaranga y’u Rwanda (50.000.000 FRW) cyangwa zifite agaciro kagenwe n’umucamanza mu gihe habaye impaka, kangana na miliyoni mirongo itanu z’amafaranga y’u Rwanda (50.000.000 FRW). [9] Isesengura ry’iyi ngingo uru Rukiko rubona rigaragaza ko kugirango ubujurire bwa kabiri bwakirwe atari ngombwa ko icyaregewe nyirizina kiba ari ubwishyu bw’amafaranga angana nibura na 50.000.000 frw, ahubwo n’ingano y’indishyi ziba zagenwe mu rubanza rujuririrwa zingana cyangwa zirenze ako gaciro yagenderwaho. Ibyo bisobanuye ko ikirego nyirizina gishobora kuba atari gusaba indishyi z’amafaranga, icyaregewe atari amafaranga, ariko bitewe n’icyemezo urukiko ruba rwafashe ku cyaregewe umwe mu baburanyi agacibwa indishyi zingana nibura na miliyoni mirongo itanu z’amafaranga y’u Rwanda (50.000.000 FRW) bityo iyo nayo yaba impamvu yo kwakira ubujurire bwa
kabiri. [10] Rushingiye ku ngingo ya 46 igika cya 1 agace ka 60 y’itegeko No 30/2018 ryo kuwa 02/06/2018 nk’uko risesenguwe haruguru, uru Rukiko rusanga agaciro k’urubanza kavugwa muri iryo tegeko ari ingano y’umutungo icyemezo cy’urukiko cyaganishaho (valeur du litige), bitandukanye n’uko ikiregerwa cyaba ari umubare w’amafaranga. Ibyo bisobanuye ko ikiregerwa kibaye ari amafaranga cyangwa ikindi kitari amafaranga ariko indishyi zigishingiyeho zibasha kungana nibura na 50.000.000 frw, byaba biri mu byemerewe kujuririra mu Rukiko rukuru
Page 4
hashingiwe ku ngingo ya 46 y’itegeko igika cya 1 agace ka 60 y’itegeko No 30/2018 rimaze kuvugwa. [11] Ku bireba uru rubanza, uru Rukiko rusanga koko icyaregewe ari ubutane, ariko mu ngaruka z’icyemezo cy’urukiko gitanga ubutane habamo ko ababuranyi bagomba kugabana imitungo ifite agaciro karenga miliyoni mirongo itanu z’amafaranga y’u Rwanda (50.000.000 FRW) nk’uko zagaragajwe n’igenagaciro ryakorewe imitungo igomba kugabanwa riri muri dosiye y’urubanza kandi ababuranyi badafiteho impaka, bityo ubujurire bwa kabiri kuri bene iki kirego bukaba bugomba kwakirwa hashingiwe ku ngingo ya 46 y’itegeko igika cya 1 agace ka 60 y’itegeko No 30/2018 ryavuzwe haruguru. ICYEMEZO CY’URUKIKO [12] Urukiko Rukuru Rwemeje ko inzitizi yo kutakira ikirego yatanzwe na Akimana Pélagie nta shingiro ifite; Rutegetse ko uru rubanza ruri mu bubasha bw’uru Rukiko bwo kuruburanisha; Rutegetse ko iburanisha ry’uru rubanza rikomeza rukazaburanishwa kuwa 18/06/2020.
Case-aware research
Ask AI about this case
The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.