Download PDF

Rwanda Labour

High Court

IYAMUREMYE vs. CHINA CIVIL ENGINEERING CONSTRUCTION CORPORATION

On this page

Professional case brief

Research organized from the available case record

Source document

01

Holding and result

The applicant failed to provide sufficient evidence that he was a permanent employee; the letters and documents submitted did not prove ongoing, regular employment. As such, he was a casual worker and not entitled to the benefits and compensation claimed. The respondent is entitled to legal costs and partial legal fees.

Court disposition

Appeal dismissed; cross-appeal allowed in part.

Orders

  • Applicant's appeal is dismissed for lack of merit.
  • Respondent's cross-appeal is allowed regarding legal costs and fees.
  • Applicant to pay respondent 250,000 Frw as legal fees and 20,000 Frw as case costs at this level, in addition to 500,000 Frw legal fees and 50,000 Frw case costs from the lower court.
  • Court fees paid as security to be retained by the State.

02

Material facts

Parties

Iyamuremye Ibrahim

Applicant

China Civil Engineering Construction Corporation (CCECC) Rwanda Ltd

Respondent Counsel: Me Tuyisenge Fabrice

Amounts and remedies

  • Legal Fees Awarded to Respondent (appeal Level): Frw 250,000
  • Case Costs Awarded to Respondent (appeal Level): Frw 20,000
  • Legal Fees Awarded to Respondent (lower Court): Frw 500,000
  • Case Costs Awarded to Respondent (lower Court): Frw 50,000

03

Procedural history

  1. Posture

    Labour Dispute Appeal / High Court Appellate Judgment

04

Questions and positions

Legal issues

Party arguments

Applicant
Iyamuremye argued he was a permanent employee with an ongoing employment relationship, evidenced by letters from the employer and requests for work certificates, and thus entitled to compensation for dismissal without notice, unpaid leave, social security contributions, and other benefits.
Respondent
CCECC argued Iyamuremye was a casual worker paid per day worked, not a permanent employee, and thus not entitled to benefits or compensation for dismissal. They further claimed entitlement to legal costs and fees due to the baseless nature of the applicant's claims.

05

Court’s reasoning

  1. 01

    Supreme Court precedents: RADAA 008/09/CS (18/06/2010), RADA 0033/09/CS (20/05/2011)

    The burden of proof that one was a permanent employee rests on the person making that claim.

  2. 02

    Labour Law No 66/2018, Article 11

    Employment contracts may be written or unwritten, but unwritten contracts cannot exceed 90 consecutive days.

  3. 03

    Labour Law No 66/2018, relevant articles

    Compensation and benefits for dismissal are only due to employees with permanent or fixed-term contracts, not casual workers.

06

Ratio, limits and disposition

Ratio decidendi

The applicant failed to provide sufficient evidence that he was a permanent employee; the letters and documents submitted did not prove ongoing, regular employment. As such, he was a casual worker and not entitled to the benefits and compensation claimed. The respondent is entitled to legal costs and partial legal fees.

Obiter and limits

  • The court noted that the applicant's evidence, including employer letters and labour inspector reports, did not establish permanent employment status.
  • The court reiterated that the legal burden to prove permanent employment lies with the claimant, not the employer.

Court disposition

Appeal dismissed; cross-appeal allowed in part.

  • Applicant's appeal is dismissed for lack of merit.
  • Respondent's cross-appeal is allowed regarding legal costs and fees.
  • Applicant to pay respondent 250,000 Frw as legal fees and 20,000 Frw as case costs at this level, in addition to 500,000 Frw legal fees and 50,000 Frw case costs from the lower court.
  • Court fees paid as security to be retained by the State.

Source and reliance status

High Court · 22 September 2023

This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.

Judgment reading view

Judgment text

The complete available source text.

Source document

High Court

Labour· 22 September 2023

RSOCA 00025/2022/HC/KIG

IYAMUREMYE vs. CHINA CIVIL ENGINEERING CONSTRUCTION CORPORATION

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-09-22 - Case/document no.: RSOCA 00025/2022/HC/KIG - Collection: High Court

Text

Page 1

IYAMUREMYE vs. CHINA CIVIL ENGINEERING

CONSTRUCTION CORPORATION [Rwanda URUKIKO RUKURU – RSOCA 00025/2022/HC/KIG – (Hitimana, J. P.) 22 Nzeri 2023] Amategeko agenga imanza z’umurimo – Amasezerano y’akazi – Umukozi ugengwa n’amasezerano – Umukozi uhoraho – Uvuga ko yari umukozi uhoraho ni we ugomba gutanga ibimenyetso bigaragaza ko koko yakoraga akazi ku buryo buhoraho. Incamake y’ikibazo: Iyamuremye wari umukozi uhoraho wa China Civil Engineering Construction Corporation akaza gusezererwa ndetse agahabwa ibyo amategeko amwemerera, yaje kugaruka yongera gukorana n’iyi kampani ariko azaguhagarikwa nta mpamvu, nta nteguza ndetse ntiyagenerwa n’ibitegenywa n’amategeko ku mukozi wasezerewe mu kazi. Ibi byatumye arega mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, nyuma yo kwiyambaza umugenzuzi w’umurimo ngo ikibazo bafitanye gicyemurwe mu bwumvikane ariko ntibyakunda. Yareze avuga ko yirukanwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko agenga umurimo mu Rwanda, bityo agasaba ko yabihererwa indishyi zijyanye nabyo. Uregwa avuga ko Iyamuremye atigeze yirukanwa kuko atari umukozi wabo ahubwo yakoraga nka nyakabyizi, ahagarara gukora kuko akazi kari karangiye, akaba atari kugenerwa ibyo umukozi ugengwa n’amasezerano y’umurimo yemerewe harimo integuza n’imperekeza, bityo izo ndishyi asaba nta shingiro zikwiye guhabwa, ahubwo ko ariwe zanegerwa kubera ibyo yatakaje mu rubanza. Urukiko Rwisumbuye rwemeje ko ikirego cy’Urega nta shingiro gifite,

icy’Uregwa aricyo gifite ishingiro, rutegeka ko agomba guhabwa indishyi n’Urega zijyanye n’ibyo yatakaje mu rubanza. Urega yabijuririye muri uru Rukiko Rukuru asaba ko hasuzumwa niba yarakoraga nka nyakabyizi cyangwa nk’umukozi ufite amasezerano ahoraho, rwasanga yari umukozi uhoraho rugategeka ko ahabwa ibyo yasabye atahawe ndetse n’indishyi yaciwe mu rubanza rujuririrwa zigakurwaho. Uregwa avuga ko ubwo bujurire budakwiye guhabwa ishingiro mu gihe Urega adatanga ibimenyetso bifatika bigaragaza ko yakoraga nk’umukozi uhoraho ugengwa n’amasezerano, dore ko aribyo byashingiweho mu rubanza rujuririrwa hemezwa ko yakoraga nka nyakabyizi, ko nta ndishyi akwiye guhabwa. Incamake y’icyemezo: Uvuga ko yari umukozi uhoraho ni we ugomba gutanga ibimenyetso bigaragaza ko koko yakoraga akazi ku buryo buhoraho, mu gihe kugaragaza ko yakoraga bidahagije ngo hemezwe ko yari umukozi uhoraho. Ubujurire nta shingiro bufite. Ubujurire bwuririye ku bundi bufite ishingiro. Amategeko yashingiweho:

Page 2

Itegeko No 66/2018 ryo ku wa 30/08/2018 rigenga umurimo mu Rwanda, ingingo ya 11 n’iya 70. Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 12 n’iya 111. Imanza zifashishijwe: RADA 0033/09/CS, Nkurikiyimana Jean Baptiste na Electrogaz (EWSA), rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 20/05/2011. RADAA 008/09/CS, Rurangirwa Emmanuel na bagenzi be vs Rwanda Civil Aviation Authority(RCAA), rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 18/06/2010. Urubanza I. IMITERERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, Iyamuremye Ibrahim arega China Civil Engineering Construction Corporation (CCECC) asobanura ko yari umukozi wa China Civil Engineering Construction Corporation CCECC LTD, akaba yarakoraga akazi k’ubufundi (Maçon) ayikorera igihe kinini kugeza ubwo CCECC yaje gusesa amasezerano ku neza imuha ibyo amategeko amugenera, ngo nyuma yayo iza kongera kumukenera maze mu kwezi kwa 3/2018, bagirana amasezerano y’igihe kitazwi ariko kitanditse. Akavuga ko ku itariki ya 20/03/2020, yaje gutungurwa no kubona asezerewe atabwiwe impamvu ndetse nta nteguza ahawe nk’uko biteganywa n’amategeko. Ngo nyuma yo kwegera umukoreshawe we kugira ngo habeho ubwumvikane birananirana ndetse agana ku bugenzuzi bw’umurimo kugira ngo bubumvikanishe, ariko CCECC ihakana ko itamwirukanye, bityo ko

ntacyo akwiye guhabwa, ni muri urwo rwego yagannye uru rukiko kubera ko yirukanywe mu buryo bunyuranye n’amategeko agenga umurimo mu Rwanda, akaba asaba indishyi zo kwirukanywa nta mpamvu, nta nteguza, konji ahemberwa atahawe, imisanzu y’ubwiteganyirize hamwe n’indishyi zo kudahabwa icyemezo cy’imirimo yakozwe. Yasabye kandi amafaranga y’ikurikirana rubanza n’igihembo cya Avoka. [2] China Civil Engineering Ltd mu izina ry’umuyobozi wayo, mu kwiregura isobanura ko itigeze isezerera Iyamuremye Ibrahim kuko atari umukozi wayo ahubwo ko yakoraga nka nyakabyizi, ahubwo ari uko akazi karangiye, kandi ko atari kugenerwa ibyo umukozi ugengwa n’amasezerano y’umurimo harimo integuza, n’imperekeza kuko atari umukozi wayo, bityo ko izo ndishyi asaba nta shingiro yahabwa. Kandi ko nabo batanze ikirego kiregera kwiregura basaba urukiko gutegeka Iyamuremye Ibrahim kubishyura ibyo batakaje bakurikirana urubanza n’igihembo cya Avoka. [3] Kuwa 30/12/2021 Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwaciye urubanza, rwemeza ko ikirego cyatanzwe na Iyamuremye Ibrahim nta shingiro gifite kuko atigeze aba umukozi uhoraho wa China Civil Engineering Construction Corporation (CCECC) Ltd; rwemeje ikirego kiregera kwiregura cyatanzwe na China Civil Engineering Construction Corporation (CCECC) Ltd gifite ishingiro;rutegeka Iyamuremye Ibrahim kwishyura China Civil Engineering Construction

Page 3

Corporation (CCECC) amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000 Frws) y’igihembo cy’Avoka, ibihumbi mirongo itanu (50.000 Frws) y’ikurikiranarubanza;ruvuga ko ingwate y’amagarama yatanzwe na Iyamuremye Ibrahim ihwanye n’ibyakozwe mu rubanza. [4] Iyamuremye Ibrahim ntiyishimiye imikirize y’urubanza ajurira mu Rukiko Rukuru asaba gusuzuma niba Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwaremeje ko Iyamuremye Ibrahim yakoraga nk’umukozi wa Nyakabyizi kandi barerekanye ko yari afite amasezerano ahoraho; Uru rukiko nirusanga Iyamuremye Abraham yarafite amasezerano ahoraho, ruzamugenere ibyo yari yasabye byose ntabihabwe; Urukiko kandi rwategetse Iyamuremye Ibrahim kwishyura CCECC indishyi z'igihembo cy'avoka zingana n’amafaranga 500.000 FRW na 50.000FRW y’ikurikiranarubanza, zikaba zigomba gukurwaho. [5] China Civil Engineering Corporation Rwanda Ltd mu kwiregura ivuga ko ubujurire bwa Iyamuremye Ibrahim nta shingiro bufite, itanga ubujurire bwuririye ku bundi isaba gususuzuma amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cy’Avoka. [6] Urubanza rwaburanishijwe Iyamuremye Ibrahim atitabye, naho CCECC Rwanda Ltd ihagarariwe na Me Tuyisenge Fabrice. Ibibazo bisuzumwa muri uru rubanza:  Gusuzuma niba Iyamuremye Ibrahim yakoraga nk’umukozi wa Nyakabyizi cyangwa yari afite amasezerano ahoraho;  Gusuzuma indishyi zo kwirukanywa mu buryo bunyuranije n’amategeko; integuza; indishyi zo kutamuhera

icyemezo cy’imirimo yakoze ku gihe, insimburakiruhuko cy’imyaka ibiri no kumutangira imisanzu muri RSSB;  Gusuzuma indishyi z'igihembo cy'Avoka n’amafaranga y’ikurikiranarubanza. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA 1. Gusuzuma niba Iyamuremye Ibrahim yakoraga nk’umukozi wa Nyakabyizi cyangwa yari afite amasezerano ahoraho [7] Uhagarariye Iyamuremye avuga ko mu gika cya 11 cy’urubanza R.SOC. 00300/2020/TGI/GSBO rujuririrwa, urukiko rwavuze ibi bikurikira: urukiko rubona ikimenyetso Iyamuremye Ibrahim yashyikirije urukiko igizwe n’ikarita y’akazi (Job card) ye igaragaza ko yahemberwaga amasaha yakoze ku munsi ariko yakora amasaha yuzuye ku munsi agahabwa amafaranga …………… ibi bintu birababaje kuko mbere na mbere iki kimenyetso si Ibrahim wagitanze n’ubu muri “system” biragaragara, ahubwo cyatanzwe na CCECC mu nyungu zayo kuko yashatse kugaragaza ibice bice mu rwego rwo gushaka kubijyanisha n’ibinyuranyije n’ukuri bavuga ko uyu yari nyakabyizi. Iyi “Job card” rero, urukiko uretse no kuyitirira urega, iyo runayishishozaho rukayisoma kuri “instructions” ziri hasi, rwajyaga kubona ko nta mukozi wemerewe kuyitunga ndetse nta n’uwemerewe no kuyifotora. Ntabwo yibaza igituma urukiko rwagiye rukwepa ibimenyetso byatanzwe n’urega bigizwe n’amabaruwa yo ku wa 08/06/2020

Page 4

n’iyo ku wa 20/11/2020 Iyamuremye Ibrahim yarushyikirije yandikiwe n’umukoresha amumenyesha ko niba atagarutse mu kazi ahita asesa amasezerano y’umurimo bafitanye ndetse yewe ntirwanavuze icyo runenga ikimenyetso cy’inyandikomvugo yo mu bugenzuzi bw’umurimo aho ikibazo kitari ubwoko bw’amasezerano bagiranye ahubwo aha umukoresha akaba yarahakanaga ko atigeze yirukana uyu mukozi (Reba page 2 ya pv) ahubwo rukajya kumutwerera ibimenyetso atigeze atanga kuko ntan’aho yari kubikura nk’uko twabigaragaje. [8] Uhagarariye Iyamuremye avuga ko ikindi yabonye binyuranye ko biynyuranye n’ingingo ya 11 al 12 y’Itegeko No 66/2018 ryo ku wa 30/08/2018 rigenga umurimo mu Rwanda igira iti: gihamya y’amasezerano y’umurimo ishobora kuba mu buryo ubwo ari bwo bwose. Ndetse binanyuranye n’ingingo ya 70 y’iryo Tegeko nk’uko byasobanuwe mu buryo burambuye mu gika cya 11 na 12 cy’urubanza RSOCA 00250/2019/HC/KIG (Ku mugereka) iyitwa Tigers Construction Ltd yaregagamo uwahoze ari umukozi wayo Nyandwi Noel nawe wayikoreraga akazi k’ubufundi. [9] Uhagarariye Iyamuremye avuga ko atabona impamvu urukiko rwashingiye ku ngingo ya 12 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ivuga ko nta bimenyetso urega yagaragaje, mu gihe rudasobanura icyo runenga ibimenyetso rwagaragarijwe (Ku mugereka), bitanabashije

kuvuguruzwa n’uregwa. Asaba rero ko uru rukiko rwemeza ko Iyamuremye Ibraham atari umukozi wa Nyakabyizi, ahubwo yari umukozi ugengwa n’amasezerano ahoraho. [10] Uhagarariye CCECC avuga ko nk’uko yabisobanuye haruguru, Iyamuremye Ibrahim ntago yari umukozi uhoraho wa CCECC ahubwo yari umukozi wakoraga agahemberwa iminsi yakoze mu kwezi bigaragaza ko yari umukozi wa nyakabyizi. Ibyo rero akaba aribyo Urukiko Rwisumbuye rwashingiyeho rumusaba kugaragaza ikimenyetso kigaragaza ko yakoraga mu buryo buhoraho kuko kuba yarandikiwe ibaruwa yo ku wa 08/06/2020 n’iyo kuwa 20/11/2020 CCECC imubwira ko kuba ataragarutse gukora ibiraka yakoraga isheshe amasezerano bari bafitanye, ntabwo bihagije ko ayo masezerano ari amasezerano y’umukozi uhoraho mu gihe nta kindi kimenyetso kibishimangira. N’ubwo kandi ingingo ya 11 al 12 y’Itegeko No 66/2018 ryo ku wa 30/08/2018 rigenga umurimo mu Rwanda iteganya ko gihamya y’amasezerano y’umurimo ishobora kuba mu buryo ubwo aribwo bwose, ntabwo bikura kuri Iyamuremye Ibrahim inshingano yo kugaragaza ko koko yari umukozi uhoraho wa CCECC Rwanda Ltd ibyo akabigaragaza akoresheje uburyo ubwo aribwo bwose. Ibi nibyo atashoboye kugaragariza urukiko, dore ko n’ubu nta kimeneyesho ashobora kugaragaza kivuguruza ibyasuzumwe n’urukiko rubanza. [11] Uhagarariye CCECC avuga ko Urukiko kandi rwashingiye ingingo yaryo ya (11 al 4,5 na 6) z’Itegeko rigenga umurimo mu

rwanda iteganya ko amasezerano y’umurimo ashobora kuba yanditse cyangwa atanditse. Iteka rya Minisitiri ufite umurimo mu nshingano ze rigena iby’ingenzi bikubiye mu masezerano y’umurimo yanditse Icyakora, amasezerano y’umurimo atanditse ntashobora kurenza iminsi mirongo cyenda (90) ikurikiranye. Maze rwemeza kuva gika cya 10-14 cy’urubanza rujuririrwa ko nta kimenyetso na kimwe Iyamuremye Ibrahim yabashije kurugaragariza cyerekana ko yaba yarahembwe byibuze mugihe cy’amezi atatu [ nukuvuga mu minsi mirongo icyenda] akurikiranye umushahara avuga ko yahembwaga ku kwezi w’ibihumbi ijana na mirongo itanu, cyangwa se ko yahembwe uwo mushahara ku buryo bungana buri kwezi

Page 5

kuva tariki 03/2018 igihe avuga yakoreye China Civil Engineering Construction Corporation Rwanda LTD kugeza igihe [ tariki 20/03/2020 ] avuga yahagarikiwe ku kazi. [12] Uhagarariye CCECC avuga ko kandi n’Urukiko rw’Ikirenga rwabigarutseho mu rubanza R.ADAA 008/09/CS rwo ku wa 18/06/2010, Hagati ya Rurangirwa Emmanuel na bagenzi be vs Rwanda Civil Aviation Authority (RCAA), aho rwemeje ko kuba ntacyo abo bakozi bagaragaza cy’uko bakoreye icyo kigo mu buryo buhoraho mu igihe cy’imyaka ibiri , cyangwa ngo bagire icyo bagaragaza cyerekana ko bari bafite amasezerano y’akazi y’ighe kitazwi ubujurire bwabo nta shingiro bufite, nk’uko bikubiye mu igika cya 21 na 22 by’urwo rubanza( Reba Copy yarwo k’Umugereka). Rwanongeye kandi kubigarukaho mu rubanza RAD A 0033/09/CS rwo ku wa 20/05/2011, hagati ya Nkurikiyimana Jean Baptiste na Electrogaz (EWSA), aho nabwo rwemeje ko ibyo uwo mukozi yasabaga atagomba kubihabwa kuko nta kigaragaza ko yabaye umukozi wa Electrogaz ku buryo buhoraho, ahubwo yayikoreye ari Nyakabyizi’’. Nk’uko bikubiye mu igika cya 17 cy’urwo rubanza, Urupapuro rwa 4 (Reba Copy k’Umugereka). [13] Uhagarariye CCECC avuga ko ibivugwa mu manza agaragaje haruguru byatanze kandi umurongo mu manza RSOCA 00134; 00147; 00155/2020/HC/KIG ndetse n’imanza RSOCA 00069/2020/HC/KIG, RSOCA 00158/2020/HC/KIG, RSOC.A 00069/2020/HC/KIG zaciwe ku wa 25/03/2021 aho urukiko rukuru rwa Kigali rwemeje mu gika cya 19 ko kuba abarega Real Contractors Ltd barahembwaga amafaranga agiye atandakunye ndetse bakaba batagaragaza ko bigeze bahembwa umushara uhoraho byibuze mu bihe bingana n’amezi atatu akurikiranye bityo bari abakozi ba nyakabyizi, dushingiye kurizo manza zose akaba asaba urukiko rukuru rwa Kigali kwemeza ko yari umukozi wa nyakabyizi.

UKO URUKIKO RUBIBONA [14] Urukiko rurasanga icyo Iyamuremye Ibrahim anenga ku mikirize y’urubanza, ni uko rwashingiye ku ikarita y’akazi (job card), rwemeza ko atari umukozi uhoraho kandi iki kimenyetso atariwe wagitanze, ahubwo rwirengagiza ibimenyetso we yatanze bigaragaza ko yari umukozi uhoraho, bigizwe n’amabaruwa yo ku wa 08/06/2020 n’iyo ku wa 20/11/2020 Iyamuremye Ibrahim yarushyikirije yandikiwe n’umukoresha amumenyesha ko niba atagarutse mu kazi ahita asesa amasezerano y’umurimo bafitanye ndetse yewe ntirwanavuze icyo runenga ikimenyetso cy’inyandikomvugo yo mu bugenzuzi bw’umurimo aho ikibazo kitari ubwoko bw’amasezerano bagiranye ahubwo aha umukoresha akaba yarahakanaga ko atigeze yirukana uyu mukozi (Reba page 2 ya pv ya inspecteur). [15] Urukiko rurasanga nk’uko uhagarariye CCECC Rwanda Ltd abivuga, umurongo watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga kuri iyi ngingo y’ubujurire, ni uko umukozi uvuga ko yari umukozi uhoraho ariwe ugomba kugaragaza ibimenyetso ko koko yakoraga akazi ku buryo buhoraho. Ibyo byemejwe mu manza RADAA 008/09/CS rwo ku wa 18/06/2010, hagati ya Rurangirwa Emmanuel na bagenzi be vs Rwanda Civil Aviation Authority (RCAA) na rubanza RADA 0033/09/CS rwo ku wa 20/05/2011, hagati ya Nkurikiyimana Jean Baptiste na Electrogaz (EWSA). [16] Urukiko rurasanga n’ubwo Iyamuremye Ibrahim avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwakoze amakosa yo gushingira ku ikarita y’akazi (job card) kandi atariwe watanze icyo kimenyetso,

Page 6

ibimenyetso avuga ko aribyo bikwiye gushingirwaho, ntabwo bigaragaza ko yakoraga akazi ku buryo buhoraho. Ikimenyetso cya mbere avuga ko cyirengagijwe ni amabaruwa yo ku wa 08/06/2020 n’iyo ku wa 20/11/2020 Iyamuremye Ibrahim yarushyikirije yandikiwe n’umukoresha amumenyesha ko niba atagarutse mu kazi ahita asesa amasezerano y’umurimo bafitanye. Icyo aya mabaruwa yabera ikimenyetso, ni uko hari amasezerano y’akazi yari hagati ya Iyamuremye Ibrahim na CCECC. Ariko aya mabaruwa ubwayo ntabwo agaragaza ko Iyamuremye Ibrahim yakoraga ku buryo buhoraho, kuko ashobora gukora ku buryo buhoraho nk’uko abivuga, cyangwa bagakorana ku buryo budahoraho nk’uko CCECC ibivuga. Kubera ko Iyamuremye Ibrahim ariwe ufite inshingano yo kugaragaza ko yakoreraga CCECC mu buryo buhoraho (si ukugaragaza gusa ko yayikoreraga), ntabwo ikimenyetso kivuga ko hari imikoranire bari bafitanye gihagije, mu gihe CCECC yo igaragaza ikimenyetso ko Iyamuremye Ibrahim yakoraga ku buryo budahoraho, agahemberwa iminsi yakoze yonyine. [17] Urukiko rurasanga ikindi kimenyetso Iyamuremye Ibrahim avuga ko cyirengagijwe, ni ikimenyetso cy’inyandikomvugo yo mu bugenzuzi bw’umurimo aho ikibazo kitari ubwoko bw’amasezerano bagiranye ahubwo aha umukoresha akaba yarahakanaga ko atigeze yirukana uyu mukozi (Reba page 2 ya pv ya inspecteur). Iki kimenyetso nacyo ntacyo cyamarira Iyamuremye Ibrahim, kuko kuba CCECC yaravuze ko

itigeze yirukana Iyamuremye Ibrahim bitaba ikimenyetso ko yari umukozi uhoraho, kuko nk’uko uhagarariye CCECC abivuga, bishobora no kumvikanisha ko CCECC itamwirukanye kubera ko yari nyakabyizi. Nabyo bikaba bishimangira ko Iyamuremye Ibrahim atashobora kugaragaza ikimenyetso ko yari umukozi ukorera CCECC ku buryo buhoraho. [18] Kubera impamvu zimaze gusobanurwa, ubujurire bwa Iyamuremye Ibrahim nta shingiro bufite.

1. Gusuzuma indishyi zo kwirukanywa mu buryo bunyuranije n’amategeko, integuza, indishyi zo kutamuhera icyemezo cy’imirimo yakoze ku gihe, insimburakiruhuko cy’imyaka ibiri no kumutangira imisanzu muri RSSB [19] Uhagarariye Iyamuremye avuga ko nk’uko yabikomojeho kuri issue ya mbere, urukiko rwagiye rwima indishyi Iyamuremye Ibrahim, rubishingiye ngo ko yakoraga nka nyakabyizi kandi izi zikaba zigenerwa abakozi bafite amasezerano ahoraho cyangwa adahoraho, Ibi twagaragaje ko ataribyo. Ntabwo tuributinye kuvuga ko urukiko rwabogamye kuko ubwo rwasuzumaga ibijyanye n’icyemezo cy’imirimo yakozwe, rwemeje mu gika cya 23 cy’incarubanza ko uyu atagisabye kandi sibyo kuko twerekanye Ibaruwa yo ku wa 11/05/2020 CCECC yakiriye ku wa 14/05/2020 ntacyo yayikozeho, mu bugenzuzi bw’umurimo yongeye kugisaba nabwo ntiyagihabwa, no muri mis en etat biba uko. Aba iyo bagira ubushake bwo kugitanga baba baragitanze ariko urukiko rwabatije umurindi wo kutagitanga. Nanone ku byerekeranye n’imisanzu ya RSSB mu gika cya 31 cy’incarubanza, urukiko rwavuze ko urukiko rurasanga urega asaba urukiko gutegeka uregwa kwishyura ibirebana n’imisanzu ya RSSB kuva mu kwezi kwa 03/2018 yatangiriye akazi kugeza mu kwa 03/2020 igihe yirukanywe ku kazi, ariko rubona atabasha kwerekana ayo yahembwaga ku kwezi kuburyo urukiko rwabishingiraho rubigena, ariko niba hari iyo itamutangiye biri mu bubasha n’inshingano bya RSSB byo kuyiyaka ndetse n’umukoresha atabyubahirije akabihanirwa. Iyi mvugo ntikwiye urukiko dusaba ko byazakosorwa kuko n’uregwa aha yarabyemeraga. Ese niba ibyo twavugaga bidafite ishingiro, kuki hatagendewe ku mushahara wemewe n’umukoresha,

Page 7

byibura ngo anagaragaze iminsi yemera ko uyu mukozi yamukoreye, babe ariyo bamutegeka kumwishyurira? [20] Uhagarariye Iyamuremye avuga ko ku bw’ibyo rero, asaba Urukiko Rukuru, gutegeka ibi bikurikira : 1) Ko yasezerewe mu buryo budakurikije amategeko no kubimuhera indishyi zingana 150.000frw x 6 = 900.000frw (Art 28 et 30 CT) 2) Ko yasezerewe adahawe integuza =150.000 FRW (Art 25 et 30 CT 2018) 3) a) Kumuha icyemezo cy’imirimo b) kumwishyura indishyi zo kutakimuhera igihe = 150.000 FRW (Art 34 CT 2018) 4) Insimburakiruhuko cy’imyaka ibiri = 150.000 Frw x 2 = 300.000 FRW (Art 49 CT) 5) asaba urukiko gutegeka CCECC (Rwanda) LTD kwishyurira Iyamuremye Ibrahim imisanzu ye ikwiye mu kigo cy’ubwiteganyirize bw’abakozi kuva mu kwezi kwa 04/2018 kugera mu kwa 03/2020 hashingiwe ku mushahara yatahanaga (Salaire net) wa 150.000FRW. [21] Uhagarariye CCECC avuga ko kubijyanye rero n’ibyo Iyamuremye Ibrahim ajuririra birimo: indishyi zingana 150.000frw x 6 = 900.000frw (Art 28 et 30 CT) 2) kuba yarasezerewe adahawe integuza =150.000 FRW (Art 25 et 30 CT 2018) 3) a) Kumuha icyemezo cy’imirimo b)kumwishyura yo kutakimuhera igihe = 150.000 FRW (Art 34 CT 2018) 4) Iinsimburakiruhuko cy’imyaka ibiri = 150.000 Frw x 2 = 300.000 FRW (Art 49 CT) 5) Turasaba urukiko gutegeka CCECC (Rwanda) LTD kwishyurira urega imisanzu ye ikwiye mu kigo cy’ubwiteganyirize bw’abakozi kuva mu kwezi kwa 04/2015

kugera mu kwa 03/2020 hashingiwe ku mushahara yatahanaga (Salaire net) wa 150.000FRW no kubarira ku mushahara we aho bagiye bawugabanya; asanga zidakwiye guhabwa ishingiro kuko nkuko byasobanuwe haruguru ndetse bikaba byaremejwe no mu manza yashyikirije urukiko;kuba Iyamuremye Ibrahim atari umukozi uhoraho wa China Civil Engineering Construction Corporation Rwanda LTD ahubwo yari nyakabyizi akaba atagenerwa ibyo asaba muri uru rubanza.

UKO URUKIKO RUBIBONA [22] Urukiko rurasanga icyo Iyamuremye Ibrahim avuga muri iyi ngingo y’ubujurire, ni uko hari indishyi zo kwirukanwa mu buryo bunyuranyije n’amategeko n’ibindi bijyana nabyo yasabye mu Rukiko Rwisumbuye ntabihabwe, akaba asaba kubihabwa kubera ko yari umukozi wa CCECC ku buryo buhoraho. [23] Urukiko rurasanga iyi ngingo y’ubujurire nta shingiro ifite kubera ko nk’uko byasobanuwe hasuzumwa ingingo ya mbere y’ubujurire, ntabwo Iyamuremye Ibrahim yari umukozi uhoraho wa CCECC, bityo ntabwo yagenerwa ibyo itegeko rigenga umurimo mu Rwanda rigenera umukozi uhoraho.

2. Gusuzuma indishyi z'igihembo cy'avoka n’amafaranga y’ikurikiranarubanza [24] Uhagarariye Iyamuremye avuga ko Urukiko nirusanga ibyo yasobanuye hejuru bifite ishingiro, ruzategeke ko Ibrahim adakwiye gutanga izi ndishyi kuko yaba arenganyijwe kabiri, ahubwo ruzategeke ko ahabwa izo yariyasabye mu rukiko rwisumbuye rwa Gasabo ntazihabwe arizo :1. Honoraires d’Avocat: - Tribunal = 600.000 Frw - Inspection = 300.000 Frw Total = 900.000 FRW 2. Huissier: 100.000 Frw 3. Igarama: 20.000 FRW 4. Kugura historique: 3000 Frw

Page 8

5. Amafaranga y’ingendo: 50.000 Frw, ariko hakiyongeraho na 500.000 Frw Ibrahim agomba kwishyura Avocat ku rwego rw’ubujurire. [25] Uhagarariye CCECC avuga ko Urukiko ruzemeze ko indishyi Iyamuremye Ibrahim yaciwe zifite ishingiro kuko niwe washoboye China Civil Engineering Construction Corporation Rwanda LTD [CCECC Rwanda LTD] mu manza nta mpamvu yumvikana ashingiyeho; bityo hashingiwe ku ingingo yi 111 y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi , ruzanemeza ko indishyi asaba Civil Engineering Construction Corporation Rwanda LTD [CCECC Rwanda LTD] zikurikira: 1. Honoraires d’Avocat: - Tribunal = 600.000 Frw, -Inspection = 300.000 Frw, Total = 900.000 FRW 2. Huissier: 100.000 FRW 3. Igarama: 20.000 Frw 4. Kugura historique: 3000 Frw 5. Amafaranga y’ingendo: 50.000 FRW Ariko hakiyongeraho na 500.000 Frw Enselme agomba kwishyura Avocat ku rwego rw'ubujurire nta shingiro kuko ariwe yayishoye muri uru rubanza kubw’amaherere.

UKO URUKIKO RUBIBONA [26] Urukiko rurasanga ibyo Iyamuremye Ibrahim asaba, ko yakurirwaho amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka yari yategetswe gutanga ku rwego rwabanjirije uru, ahubwo akaba ariwe uhabwa ibyo yari yasabye, ndetse agahabwa n’amafaranga y’ikurikiranarubanza kuri uru rwego, yiyongera kuri ayo yari yasabye, nta shingiro bifite kuko nk’uko byasobanuwe, ikirego cye nta shingiro gifite kubera ko atari umukozi uhoraho wa CCECC.

3. Gusuzuma amafaranga y’ikurikiranarubaza nay’igihembo cy’avoka [27] Uhagarariye CCECC avuga ko asaba ko uru rukiko rwategeka IYAMUREMYE Ibrahim gusubiza China Civil Engineering Corporation Rwanda Ltd amafaranga y’ikurikiranarubanza angana na 200,000 frw, kuko niwe wayishoye mu imanza zidafite impamvu, hashingiwe ku Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 Itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi mu ingingo yaryo ya 111 iteganya ko ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe’’. Ikindi kandi turanasaba ko yategekwa gusubiza igihembo cy’Avoka kingana na 1,000,000 frw, hashingiwe ku Mabwiriza No 01/2014 agena ibihembo mbonera by’abavoka mu Rwanda mu ingingo yayo ya 26 iteganya ko igihembo fatizo cy’umwavoka kiri hagati ya 500,000frw na 5,000,000 frw, kuko byabaye ngombwa ko uregwa yiyamba umu avoka. [28] Uhagarariye Iyamuremye avuga ko nta shingiro amafaranga asabwa afite.

UKO URUKIKO RUBIBONA [29] Urukiko rurasanga ibyo uhagarariye CCECC asaba, ko yahabwa amafaranga y’ikurikiranarubanza angana na 200,000 frw, kuko niwe wayishoye mu imanza zidafite impamvu, hashingiwe ku Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 Itegeko ryerekeye imiburanishirize

Page 9

y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi mu ingingo yaryo ya 111 iteganya ko ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe, agahabwa n’igihembo cy’Avoka kingana na 1,000,000 frw, hashingiwe ku Mabwiriza No 01/2014 agena ibihembo mbonera by’abavoka mu Rwanda mu ingingo yayo ya 26 iteganya ko igihembo fatizo cy’umwavoka kiri hagati ya 500,000frw na 5,000,000 frw, ntiyayahabwa yose kubera ko ari menshi, akaba akwiye guhabwa amafaranga 250.000 y’igihembo cya Avoka, n’amafaranga 20.000 y’ikurikiranarubanza kuri uru rwego, yiyongera ku mafaranga 500.000 y’igihembo cya Avoka n’amafaranga 50.000 y’ikurikiranarubanza yari yategetswe mu rubanza rwajuririwe. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [30] Rwemeje ko ubujurire bwa Iyamuremye Ibrahim nta shingiro bufite. [31] Rwemeje ko ubujurire bwuririye ku bundi bwa CCECC bufite ishingiro. [32] Rwemeje ko imikirize y’urubanza rwajuririwe idahindutse, uretse ku byerekeye amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. [33] Rutegetse Iyamuremye Ibrahim guha CCECC amafaranga 250.000 y’igihembo cya Avoka, n’amafaranga 20.000 y’ikurikiranarubanza kuri uru rwego, yiyongera ku mafaranga 500.000Frw y’igihembo cya Avoka n’amafaranga 50.000 y’ikurikiranarubanza yari yategetswe mu rubanza rwajuririwe. [34] Rutegetse ko amafaranga yatanzweho ingwate y’amagarama ahera mu Isanduku ya Leta nk’amagarama y’uru rubanza.

Source wording is retained. Consult the source document for its original formatting and pagination.

Authorities

Authorities used by the court

Cases, legislation, regulations, and constitutional provisions identified in the available record.

RADA 0033/09/CS, Nkurikiyimana Jean Baptiste v. Electrogaz (EWSA), Supreme Court, 20/05/2011

Case cited

RADAA 008/09/CS, Rurangirwa Emmanuel & others v. Rwanda Civil Aviation Authority, Supreme Court, 18/06/2010

Case cited

RSOCA 00134; 00147; 00155/2020/HC/KIG

Case cited

RSOCA 00069/2020/HC/KIG

Case cited

RSOCA 00158/2020/HC/KIG

Case cited

Law No 66/2018 of 30/08/2018 regulating labour in Rwanda (Articles 11, 70)

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Law No 22/2018 of 29/04/2018 on civil, commercial, labour and administrative procedure (Articles 12, 111)

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Ministerial Instructions No 01/2014 on minimum lawyers' fees (Article 26)

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Case-aware research

Ask AI about this case

The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.

About this LexChat collection

This page organizes the available case record for research. Verify quotations, current status, and subsequent treatment against the source document. Corrections can be reported to hello@esheria.ai.

Legal information, not legal advice. Research summaries do not replace the judgment.