UBUSHINJACYAHA v UMUHIRE N’ABANDI

# UBUSHINJACYAHA v UMUHIRE N’ABANDI

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-10-30 - Case/document no.: RPAA 00199/2025/CA - Collection: Court of Appeal

## Text

## Page 1

UBUSHINJACYAHA v UMUHIRE N’ABANDI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE - RPAA 00199/2025/CA (Kanyange, P.J.) 30 Ukwakira 2025] Amategeko agenga ibimenyetso – Imanza nshinjabyaha – Ukwemerwa kw’ibimenyetso byose - Iyo ababuranyi bahawe uburyo bwo kuhaba ngo banyomozanye, ibimenyetso byose bishobora gushingirwaho mu gihe bigaragaza ukuri kw’ibyabaye (principe de la liberté de la preuve en matière pénale) Incamake y’ikibazo: Umwana w’umukobwa w’imyaka 13 yavuye ku ishuri agiye mu karuhuko ka saa sita gufata ifunguro kwa nyirasenge. Ari mu nzira, yaje guhura na Niyogisubizo amutwara ku igare, bagezeyo basanga nyirasenge adahari, Niyogisubizo amujyana mu icumbi rya Umuhire, haza n’uwitwa Habumugisha bose baramusambanya, barangije bamusubiza ku ishuri. Mwalimu abonye umwana yaje akererewe amubaza ibyabaye, anabimenyesha nyina. Ubushinjacyaha bwakurikiranye abo basore bubarega mu Rukiko Rwismbuye rwa Gasabo icyaha cyo gusambanya umwana, baburana bahaka icyaha ariko urukiko rushingiye ku mvugo z’uwo mwana, raporo ya muganga n’abandi batangabuhamya, rwemeza ko bahamwa n’icyaha baregwa rubakatira umwe umwe igifungo cy’imyaka 20 uretse Niyogisubizo wakatiwe imyaka 10 kubera ko yari umwana. Abaregwa bajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru bavuga ko batigeze basambanya uwo mwana kuko nta bimenyetso bibihamya, urukiko rusanga ubujurire bwabo budafite ishingiro, ariko rubagabanyiriza igihano, bahanishwa umwe umwe igihano cy’igifungo cy’imyaka 15, naho Niyogisubizo ahanishwa igifungo cy’imyaka 5. Umuhire na Habumugisha batanze ubujurire bwa kabiri mu Rukiko rw’Ubujurire, hasuzumwa ikibazo cyo kumenya niba impamvu n’ibimenyetso byashingiweho bidahagije mu guhamya ko Umuhire Udahemuka Régis na Habumugisha Egide bakoze icyaha cyo gusambanya umwana. Abaregwa basobanura ko batigeze basambanya uwo mwana ahubwo ko yababeshyeye kuko yari yakerewe gusubira ku ishuri mwalimu amubajije icyamukereje arababeshyera. Bavuga kandi ko na nyina w’uwo mwana yemeza ko abo basore batasambanyije uwo mwana kuko ngo yaje kumenya amakuru nyuma agasanga barengana. Bongera ho ko abasore batatu batari gusambanya umwana ngo agende nta kibazo afite, ngo nagera kwa muganga habure n’amasohoro bamusangamo, bityo bagasaba kurenganurwa. Ubushinjacyaha buvuga ko ibyo abaregwa bavuga nta shingiro bifite kuko batabasha kuvuguruza ibimenyetso byashingiweho bahamwa icyaha. Incamake y’icyemezo: Iyo ababuranyi bahawe uburyo bwo kuhaba ngo banyomozanye, ibimenyetso byose bishobora gushingirwaho mu gihe bigaragaza ukuri kw’ibyabaye (principe de la liberté de la preuve en matière pénale). Ubujurire, nta shingiro bufite. Amategeko yashingiweho:

## Page 2

Itegeko N° 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, ingingo ya 119. Imanza zifashishijwe: RPAA 00866/2024/CA, Ubushinjacyaha na Kambari Paul rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2025. Urubanza

IMITERERE Y’URUBANZA [1] Mukantwari Christine yareze abitwa Niyogisubizo Dieudonné, UmuhireUdahemuka

Régis na Habumugisha Egide mu Bugenzacyaha ko basambanyije umwana we w’umukobwa witwa U.S.1 wari ufite imyaka cumi n’itatu (13) y’amavuko, abimenya ahamagawe n’umwarimu wigishaga uwo mwana, amubwira ko ku wa 04/06/2021 U.S. yagiye mu kiruhuko cya saa sita agaruka yakerewe, bamubajije impamvu avuga ko yagiye kurya kwa nyirasenge ahura n’uwitwa Niyogisubizo Dieudonné amutwara ku igare, basanze kwa nyirasenge badahari uwo muhungu amubwira ngo aze bajye gusangira, amujyana mu gipangu muri geto y’uwitwa Umuhire Udahemuka Régis, maze na Habumugisha Egide arahabasanga, amaze kurya imineke yahawe na Niyogisubizo baramubwira ngo aryame aruhuke, nyuma baza kumusambanya bamukuranwaho, birangiye Niyogisubizo arongera amutwara ku igare amugeza ku ishuri ahagera yakerewe. Nyina w’umwana amaze kubimenya yahise abimenyesha ubuyobozi, batangira gukurikiranwa. [2] Nyuma y’iperereza Ubushinjacyaha bwabareze mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo bushingiye ku bimenyetso birimo imvugo za U.S., ubuhamya bw’umwarimu wamwigishaga no kuba Niyogisubizo Dieudonné yaremeye ko yagiye ku ishuri agatwara U.S. ku igare, ko mu masaha ya saa munani yagiye kwa Umuhire Udahemuka Régis, kandi ko Habumugisha Egide nawe yahageze, bunashingira kuri raporo ya muganga, bubasabira guhanishwa igifungo cya burundu kuri buri wese. [3] Abaregwa bose baburanye bahakana icyaha, Niyogisubizo Dieudonné avuga ko uwo mwana yamutwaye ku igare ariko atamujyanye kwa Umuhire Régis, ko ahubwo yahuye n’abo bareganwa nimugoroba, ko rero imvugo z’uwo mwana zitashingirwaho zonyine nta kindi kimenyetso kizishyigikiye kuko atarageza ku myaka 14 y’amavugo, na raporo ya muganga ikaba yaragaragaje ko asanzwe akora imibonano mpuzabitsina. Umuhire Udahemuka Régis nawe yaburanye avuga ko yahuye na Niyogisubizo Dieudonné nimugoroba, kandi ko aho aba ari ku isanteri ibaho abantu benshi bikaba bitari gushoboka ko bahasambanyiriza umwana ari batatu, dore ko na raporo ya muganga itagaragaza ko yasambanyijwe, Habumugisha Egide nawe avuga ko yahuye na Umuhire Régis nka saa cyenda aribwo asohotse mu gipangu, kandi ko batari gusambanya uwo mwana ngo abure uwo abibwira muri iyo santeri.

1 Amazina arahinwe kubera kamere y’icyaha n’imyaka y’uwahohotewe.

## Page 3

[4] Mu rubanza N°RP 01043/2021/TGI/GSBO rwaciwe ku wa 23/06/2022, Urukiko rwasanze uko ari batatu bahamwa n’icyaha cyo gusambanya umwana, rushingiye ku bimenyetso birimo kuba uwo mwana abashinja agasobanura uko yahuye na Niyogisubizo Dieudonné, uyu nawe akaba adahakana ko yamutwaye ku igare n’ubwo avuga ko atamujyanye kwa Régis; kuba umwana yarasobanuye uko ahantu bamusambanyirije hameze, polisi yahagera ikaba ariko ihasanga kandi bakaba badasobanura uburyo yabimenya; kuba bose bemera ko bageze kwa Régis aho umwana yavuze ko ariho bamusambanyirije; kuba ibyo umwana yabwiye mwarimu bihura n’ibyo yabwiye polisi, ko no kuba nyina yaravuze ko mwarimu yamubwiye ko umwana yabanje kwanga kuvuga aho avuye, bigaragaza ko atari guhita ahimba inkuru yo gusambanywa, bityo ko n’ubwo uwo mwana yavuze ko hari n’abandi bamusambanyije, bidakuraho ko nabo bamusambanyije. [5] Rwasanze rero imvugo z’uwo mwana uzihuje n’iz’abashinjwa n’uburyo aho byabereye hasobanuwe bigize ibimenyetso bisobanutse kandi bihuje bituma abaregwa bahamwa n’icyaha bakurikiranweho, rusanga ariko bagabanyirizwa ibihano kuko ari ubwa mbere bakurikiranweho icyaha, ruhanisha Umuhire Udahemuka Régis na Habumugisha Egide igifungo cy’imyaka makumyabiri (20), naho Niyogisubizo Dieudonné ahanishwa igifungo cy’imyaka icumi (10) kuko yakoze icyaha ari umwana. [6] Niyogisubizo Dieudonné, Umuhire Udahemuka Régis na Habumugisha Egide bajuririye mu Rukiko Rukuru: a) Niyogisubizo Dieudonné, ajurira avuga ko uwo mwana batamusambanyije ko ahubwo yari asanzwe asambanywa n’abandi, ko rero ibyo ashinjwa birimo gushidikanya, cyane cyane ko uwo mwana yari asanzwe ari umubeshyi nk’uko nyina yanditse abigaragaza, kandi ko atari gusambanywa n’abantu batatu ngo habure amasohoro muganga asanga mu gitsina cye. b) Umuhire Udahemuka Régis yajuriye avuga ko yahamijwe icyaha hashingiwe ku mvugo z’umwana kandi raporo ya muganga itagaragaza ko yasambanyijwe, ko ubuhamya bwashingiweho, raporo y’ubuyobozi n’inyandikomvugo igaragaza uko ibintu byagenze, nta na kimwe gihamya ko yasambanyije uwo mwana, ko ahubwo Urukiko rwirengagije ibimenyetso bimurenganura birimo ivugo ya nyina w’umwana iri muri dosiye n’iya mwarimu we bagaragaje ko uwo mwana atavugisha ukuri. c) Habumugisha Egide nawe yajuriye avuga ko yahamijwe icyaha atakoze kuko batari gusambanya umwana w’imyaka cumi n’itatu (13) ari batatu ngo abure kugira ikibazo cyari kubonwa na muganga. [7] Ubushinjacyaha bwasubije ko impamvu zabo z’ubujurire nta shingiro zifite, kuko muganga atari kubona amasohoro kuko umwana yahise akaraba, ko kandi ibyo gusambanywa yabibwiye abantu ba ngombwa harimo na mwarimu we, kandi abaregwa nabo bakaba bemeza ko babonanye, bikaba bigaragaza ko bakoze icyaha uko ari batatu. [8] Mu rubanza N°RPA 01209/2022/HC/KIG rwaciwe ku wa 30/01/2025, Urukiko Rukuru narwo rwasanze Niyogisubizo Dieudonné, Umuhire Udahemuka Régis na Habumugisha Egide bahamwa n’icyaha cyo gusambanya umwana kuko batavuguruje ibimenyetso byashingiwe n’Urukiko Rwisumbuye bikibahamya, ko kandi kuba uwo mwana yari asanzwe asambana bidakuraho ko nabo bamusambanyije, ko no kuba nta masohora basanze mu gitsina cye atari

## Page 4

ikimenyetso cy’uko batamusambanyije ndetse no kuba nyina avuga ko yamunaniye akaba atari byo byatuma bamusambanya [9] Rwasanze ariko n’ubwo impamvu zabo z’ubujurire nta shingiro zifite, igihano bahawe cyagabanywa kugira ngo kijyane n’uburemere bw’icyaha bakoze2, ruhanisha Niyogisubizo Dieudonné igifungo cy’imyaka itanu (5) kuko yakoze icyaha ari umwana kandi akaba ari ubwa mbere ahamijwe icyaha, naho Umuhire Udahemuka Régis na Habumugisha Egide bahanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15). [10] Umuhire Udahemuka Régis na Habumugisha Egide bajuriye mu Rukiko rw’Ubujurire, urubanza ruhabwa N° RPAA 00199/2025/CA, iburanisha ribera mu ruhame ku wa 09/10/2025 Umuhire Udahemuka Régis yunganiwe na Me Munini Patrick naho Habumugisha Egide yunganiwe na Me Byiringiro Callixte, Ubushinjacyaha buhagarariwe na Uwanziga Lydia, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. [11] Mu myanzuro y’ubujurire no mu miburanire, Umuhire Udahemuka Régis na Habumugisha Egide n’ababunganira bavuga ko impamvu n’ibimenyetso byashingiweho bidahagije kugira ngo bahamwe n’icyaha cyo gusambanya umwana. [12] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko ubujurire bwabo nta shingiro bufite, kuko hari ibimenyetso byashingiweho n’Urukiko mu kubahamya icyaha, batabashije kuvuguruza. [13] Ikibazo kigomba gusuzumwa muri uru rubanza ni ukumenya niba impamvu n’ibimenyetso byashingiweho bidahagije mu guhamya ko Umuhire Udahemuka Régis na Habumugisha Egide bakoze icyaha cyo gusambanya umwana. II. ISESENGURA RY’IKIBAZO KIGIZE URUBANZA Kumenya niba impamvu n’ibimenyetso byashingiweho bidahagije mu guhamya ko Umuhire Udahemuka Régis na Habumugisha Egide bakoze icyaha cyo gusambanya umwana. 1) Kuri Umuhire Udahemuka Régis [14] Umuhire Udahemuka Régis na Me Munini Patrick umwunganira bavuga ko ibimenyetso byatanzwe n’Ubushinjacyaha bidahagije ku buryo byashingirwaho ngo ahamwe n’icyaha cyo gusambanya umwana kubera impamvu zikurikira: a) Urukiko rwashingiye ku byavugwaga n’Ubushinjacyaha ko U.S. yasambanyirijwe muri geto (ghetto) ye kandi ntayo yagiraga kuko yabaga iwabo, ko n’ubwo ababyeyi be bari bagiye ku kazi, hari mushiki we waje ahamusanga avuye ku ishuri. b) ko icyatumye U.S. ababeshyera ari uko mwarimu yamubajije icyamukereje ahimba ko bamusambanyije, kandi ko yari asanzwe aza mu rugo kuko yiganaga na mushiki we, bityo kuba yamenya uko icyumba araramo giteye atari ikibazo.

2 Babishingira ku murongo wafashwe n’Urukiko rw’Ubujurire mu rubanza Nº RPAA 00194/2021/CA rwaciwe ku wa 22/07/2022, rw’Ubushinjacyaha na Ndayishimiye Emmanuel alias Shema

## Page 5

c) umunsi wo ku wa 04/06/2021 saa saba (13h00) bavuga ko basambanyirijeho uwo mwana yari ari i Rilima yagiye gusura Deste na Claude bakoreraga RCS, agaruka saa munani (14h00). d) ibyo mwarimu yavuze ntibyari bikwiye guhabwa agaciro kuko avuga ko yabibwiwe n’uwo mwana, ariko akaba atarigeze avuga ko yamubonye amusambanya. e) raporo ya muganga igaragaza ko U.S. atasambanyijwe umunsi bashinjwa ko bamusambanyije, ndetse uwo mwana yabwiye muganga ko hari hashize ibyumweru bibiri akoze imibonano mpuzabitsina, kandi bakimara kuvuga ko yasambanyijwe yahise ajyanwa kwa muganga ariko muganga agaragaza ko yari asanzwe asambana kandi ntagaragaza ko hari abandi bamusambanyije, ndetse ko ubwo yabwiraga muganga abamusambanyije nta zina rye yavuze, bakaba banafite amakuru ko U.S. yari asanzwe ari ikirara n’ubu akaba yarabyaye. f) nyina w’uwo mwana yanditse avuga ko barenganye ashingiye ku iperereza yakoze agasanga ibyo babashinja atari ukuri, n’umwana mu buhamya bwe akaba yaravuze icyatumye ababeshyera ariko Urukiko rukaba rwarabyirengagije ntirwabisuzuma kandi byari kumurengera, kandi ko uru Rukiko rusanze rutaha agaciro izo nyandiko, batumizwa bakaza kubisobanura. g) umwana ntiyari gusambanywa n’abantu batatu bamusimburanwaho ngo asubire ku ishuri adafite ikibazo kigaragara nk’umuntu wasambanyijwe n’abasore batatu, nyamara na mwarimu ntiyigeze avuga ko yari ameze nk’umwana wahuye n’ikibazo. Basanga rero ibimenyetso byatanzwe n’Ubushinjacyaha birimo gushidikanya, bityo Umuhire Udahemuka Régis akaba akwiye kugirwa umwere hashingiwe ku ngingo ya 111 y’Itegeko Nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha3.

[15] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko iby’uko U.S yasambanyirijwe muri geto kandi ntayo Umuhire Udahemuka Régis agira nta shingiro bifite, kuko uwo mwana ari we wavuze iyo geto, kandi akaba yarajyanyeyo n’Ubugenzacyaha nk’uko bigaragazwa n’inyandikomvugo yakozwe (P.V de constat), ikaba rero ivuguruza ibyo avuga ko yabaga iwabo, kuko muri iryo perereza ryakozwe nta babyeyi be bagaragaye muri urwo rugo cyangwa abandi bantu babanaga, bivuze ko ari muri geto yabaga. [16] Avuga kandi ko ibyo Umuhire Udahemuka Régis avuga ko umunsi icyaha gikotwa atari aho cyabereye bitahabwa agaciro, kuko mu nyandiko mvugo ye yavuze ko yagiye i Rilima ariko aza kugaruka, anavuga ko uwo munsi Habumugisha na Niyogisubizo baje iwe, ibi bigashimangira ibyo umwana yavuze ko yasambanyirijwe kwa Régis n’ubwo bavuga amasaha atandukanye, kandi kudahuriza ku masaha akaba atari inenge kuko urebye igihe gishize icyaha gikozwe n’uburyo cyakozwemo nta wari ushinzwe kugenzura buri saha igikorwa runaka cyabereye, igikuru akaba ari uko bemera ko bahuriye kwa Regis (geto) mu masaha umwana yasambanyijweho.

3 Gushidikanya birengera ushinjwa. Iyo urubanza rwakurikiranywe mu buryo bwose, ntihagire ibimenyetso nyakuri biboneka byemeza nta shiti abacamanza ko ushinjwa yakoze icyaha koko, bagomba kwemeza ko atsinze.

## Page 6

[17] Kuby’uko ubuhamya bwa mwarimu butari guhabwa agaciro ngo kuko yavuze ibyo yabwiwe na U.S. kandi ko atarabonye amusambanya, uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko bitahabwa agaciro, kuko umwana wakorewe icyaha ari we wabwiye mwarimu ibyamubayeho, ko rero ubuhamya bwe bukwiye gokomeza gushingirwaho kuko nta nenge bufite. [18] Avuga kandi ko ibyo Umuhire n’umwunganira bavuga ko raporo ya ivuga ko umwana atasambanyijwe ataribyo, ahubwo igaragaza ko muganga yavuze ko atakwemeza ko umwana yasambanyijwe bitewe n’uko yari asanzwe akoreshwa imibonano mpuzabitsina (sexually active), avuga ko byahuzwa n’imvugo z’abatangabuhamya, ibyo rero bikaba bitavuze ko umwana atasambanyijwe ukurikije imvugo ye n’uburyo yagiye ayibwira abantu batandukanye mu buryo bumwe, agakurikiranya uko ibintu byagenze kandi akerekana aho yasambanyirijwe; ko rero bumvise nabi ibyagaragajwe n’iyo raporo, kuko muganga yamubajije abo bakoranye imibonano mpuzabitsina mu gihe gishize, avuga n’abaregwa muri uru rubanza, bityo ko iyo raporo itamushinjura ahubwo igaragaza ko umwana yasambanyijwe, kandi n’ubwo yaba yarasambanyijwe n’abandi bantu bikaba bidakuraho ko nabo bamusambanyije. [19] Naho ibijyanye n’uko umwana na nyina banditse bavuga ko babeshyeye abaregwa, uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko bidakwiye guhabwa agaciro, kuko hari ibyo umwana yavuze akimara gukorerwa icyaha kandi abisobanura neza adategwa, asobanura ko yasambanyijwe n’abantu batatu, avuga aho yasambanyirijwe, uburyo yari yatinze gusubira ku ishuri, kandi ntagaragaza ko hari agahato yashyizweho kugira ngo abivuge. Byongeye kandi, uwo mwana na nyina nibo bitangiye ikirego, kandi harebwe uko umwana yasobanuye uko byagenze bigaragaza ko atari ibintu byahimbwe kuko n’abaregwa bemera ko uwo munsi bahuriye kwa Régis, kuba rero ubu barimo gushinjura akaba ari ugushaka gukingira ikibaba abaregwa, bityo inyandiko zabo zikaba zitahabwa agaciro. 2) Kuri Habumugisha Egide [20] Habumugisha Egide na Me Byiringiro Callixte umwunganira nabo bavuga ko: a) umunsi bavuga ko U.S. yasambanyijwe yari iwabo mu rugo, ko rero ibyo bamurega ko yamusambanyije ari kumwe na bagenzi be atari ukuri, kuko yagaragaje ko uwo munsi atageze aho bavuga ko icyaha cyakorerwe. b) muganga wasuzumye uwo mwana yemeje ko nta mibonano mpuzabitsina ya vuba yakorewe, kuko yavuze ko yaherukaga gukora imibonano mpuzabitsina mu byumweru bibiri (2) naho indi ko hari hashize ukwezi kumwe ayikoze, ko rero muganga atari kubona ko umwana yakorewe imibonano mpuzabitsina imaze igihe ngo ananirwe kubona iyo yakorewe mu gihe cya vuba. c) kuba muganga yaragaragaje ko umwana nta karangabusugi agifite ntibyemeza ko kavanweho no gusambanywa na Habumugisha Egide kuko ntabyo yakoze, kandi ko muganga nta masohoro yabonye ku mwana mu gihe Ubushinjacyaha bwo buvuga ko yari arimo ariko ko umwana yahise akaraba kandi ntaho muganga yavuze ko yabanje gukaraba, cyane cyane ko yagombaga kugana urwego rubishinzwe ibimenyetso bitarasibangana.

## Page 7

d) U.S. n’umubyeyi we basobanuye ko batanze ikirego babarenganya, ko rero izo nyandiko zabo zahabwa agaciro kuko umuntu wahohotewe atahindura imvugo ngo avuge ko atahohotewe e) kuba U.S. yarivugiye ko asanzwe akorana n’abandi bantu imibonano mpuzabitsina, bihura n’ibiri muri raporo ya muganga yemeje ko ku itariki ya 04/06/2025 uwo mwana atasambanyijwe, kandi ikimenyetso kimwe rukumbi kimara impaka ku birebana n’icyaha cyo gusambanya umwana ari icy’umuhanga, ndetse ko muganga yabashinjuye kuko yagaragaje ko nta cyemeza ko uwo mwana yasambanyijwe. f) Urukiko rwirengagije ko imvugo z’umwana zigomba gushyigikirwa n’ibindi bimenyetso kugira ngo zemerwe4, kuko yabanje kubwira mwarimu we ko yatse lifuti akajya kwa nyirasenge, bakomeje kumubaza avuga ko yasambanyijwe, ko rero imvugo ze zivuguruzanya ndetse zikaba zishidikanywaho, zikaba rero zitakwizerwa. Rwirengagije kandi ko ibimenyetso byatanzwe n’Ubushinjacyaha bitera gushidikanya kandi ari byo byari kunganira ubuhamya bw’umwana utarageza ku myaka 14 y’amavuko, kuko yari raporo y’ubuyobozi bw’ikigo cyangwa raporo y’inzego z’ibanze ntayimushinja icyaha, bityo ibyo bimenyetso n’imvugo z’abatangabuhamya bikaba bitashingirwaho kuko bikomoka ku buhamya bwa U.S. butunganiwe n’ibindi bimenyetso. g) Ubushinjacyaha ntibwashoboye kugaragaza ibimenyetso by’ingenzi byari gufasha Urukiko mu guca urubanza, nko kuba hari kubazwa abanyeshuri bamubonye yurira igare, abamubonye yinjira mu gipangu kwa Régis, bakanavuga niba baramubonye. h) kuba U.S. yaravuze ibiri mu nzu kwa Régis ni ibisanzwe kuko yajyanyeyo n’Umugenzacyaha, bakora iperereza bandika ibyo bahasanze byose, kandi bakaba barasabye ku ikubitiro ko imvugo z’uwo mwana zitahabwa agaciro. i) Ubushinjacyaha bwashingiye ku mvugo z’umwana, iza nyina n’iza mwarimu, ko uyu yamubajije akamubwira ko yasambanyijwe na Valens n’abanyeshuri, akaba atarigeze avuga ko na Habumugisha yamusambanyije, ko rero hari ugushidikanya ku byo aregwa. Basaba Urukiko gushingira ku ngingo ya 111 y’Itegeko N°027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza nshinjabyaha akagirwa umwere, kuko ibimenyetso Urukiko rwashingiyeho birimo gushidikanya. [21] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko ibyo Habumugisha Egide avuga ko umunsi U.S. asambanywa yari iwabo mu rugo nta shingiro bifite, kuko nta kimenyetso abitangira mu gihe uwo mwana yemeje ko uwo munsi bahuriye kwa Régis aho bamusambanyirije, na Régis akaba yaremeye ko uwo munsi Habumugisha Egide yageze iwe. [22] Avuga kandi ko raporo ya muganga itavuga ko umwana atasambanyijwe ahubwo ko muganga yavuze ko atakwemeza ko yasambanyijwe, ko ahubwo byahuzwa n’ibyo abatangabuhamya bavuga, kandi ko kuba umwana yaba yarasambanyijwe n’abandi bidakuyeho ko na bo bamusambanyije kuko nabo bari mu bo yabwiye muganga.

4 Babishingira ku ngingo ya 51 y’Itegeko N°062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso.

## Page 8

[23] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga kandi ko nta cyabuza Urukiko gushingira ku mvugo z’umwana kuko ari we wahohotewe, usibye ko hari n’ubuhamya bwa nyina n’ubwa mwarimu we wavuze ibyo umwana yababwiye, ko yagiye mu karuhuko agahura ahura na Niyogisubizo Dieudonné wamutwaye ku igare, ubwo buhamya rero bukaba bushimangira ibyo umwana yavuze n’inyandikomvugo y’ibyagaragaye aho yasambanyirijwe. UKO URUKIKO RUBIBONA [24] Impaka kuri iki kibazo zishingiye ku kumenya niba ibimenyetso byashingiweho bidahagije ngo Umuhire Udahemuka Régis na Habumugisha Egide bahamwe n’icyaha cyo gusambanya umwana. [25] Ku byerekeye ibimenyetso mu manza; mu rubanza N° RPAA 00692/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023, haburana Ubushinjacyaha na Ndayishimiye Jean Damascène, hasesenguwe ingingo ya 119 y’Itegeko N° 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo5, harebwe cyane cyane ku mwihariko w’imanza nshinjabyaha, maze Urukiko rusobanura ko mu manza nshinjabyaha, ibimenyetso byose bishobora gushingirwaho mu gihe bigaragaza ukuri kw’ibyabaye (principe de la liberté de la preuve en matière pénale) ababuranyi bakaba barahawe uburyo bwo kuhaba ngo banyomozanye. Ibi byanashingiweho mu zindi manza zaciwe zakurikiyeho, harimo urubanza N° RPAA 00866/2024/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2025, haburana Ubushinjacyaha na KAMBARI Paul. [26] Kugira ngo Umuhire Udahemuka Régis na Habumugisha Egide bahamwe n’icyaha cyo gusambanya umwana, inkiko zabanje zabishingiye ku mvugo z’uwo mwana wasobanuye uko yahuye na Niyogisubizo Dieudonné akamutwara ku igare, nawe kandi akaba adahakana ko yamutwaye, uwo mwana anasobanura uko ahantu bamusambanyirije hameze kandi abagenzacyaha aba ari ko bahasanga kandi bakaba badasobanura uko yaba yarabimenye. Rwashingiye kandi ku kuba abaregwa bemera ko bageze kwa Régis aho umwana avuga ko bamusambanyirije, ibyo umwana yabwiye mwarimu bikaba kandi bihura n’ibyo yabwiye polisi, ko n’uburyo nyina yasobanuye ibyo mwarimu yamubwiye ko umwana yabanje kwanga kuvuga aho avuye, bigaragaza ko atari inkuru yihimbiye, ko no kuba nyina yaravuze ko mwarimu yamubwiye ko umwana yabanje kwanga kuvuga aho avuye, bigaragaza ko atari guhita ahimba inkuru yo gusambanywa, ko kandi n’ubwo umwana yavuze ko hari n’abandi bamusambanyije bidakuraho ko nabo bamusambanyije , ndetse no kuba nyina avuga ko yamunaniye bikaba atari byo byatuma bamusambanya kuko yari akiri umwana, ko no kuba nta masohora basanze mu gitsina cye atari ikimenyetso cy’uko batamusambanyije. [27] Ku bivugwa na Umuhire Udahemuka Régis ko U.S yavuze ko bamusambanyirije muri geto ye kandi aba iwabo, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga atari ikimenyetso kimushinjura, kuko ireme ry’ibyo uwo mwana yavuze ku birebana n’ikiburanwa ridashingiye ku kuba Umuhire yarabaga muri geto cyangwa atariho yabaga, ahubwo rishingiye ku kuba yaravuze ko yasambanyirijwe mu cyumba Umuhire Udahemuka Régis yararagamo anasobanura imiterere y’icyo cyumba, ajyanayo n’abagenzacyaha ahabereka atayoboje, nk’uko inyandiko yakozwe icyo gihe ibigaragaza.

5 Iyo ngingo ihura n’ingingo ya 87 y’Itegeko Nº 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso.

## Page 9

[28] Naho ibivugwa na Umuhire Udahemuka Régis ko U.S yamenye imiterere y’icyumba cye bitewe n’uko yari asanzwe ahaza kubera ko yiganaga na mushiki we, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga uretse kuba nta cyemeza ko uwo mwana yari asanzwe ahagenda, binagaragara ko mu Bugenzacyaha yabajijwe niba yari asanzwe aziranye n’uwo mwana, avuga ko yahuraga nawe bagenda mu nzira ari kumwe n’inshuti ye yitwa Benitha, kandi ko we n’iyo nshuti ye bamutumyeho ngo bazaze kumusura akabyanga, iby’uko yari asanzwe aza iwabo akaba rero ntaho yabivuze, bityo uko guhindura imvugo kukaba gutuma Urukiko rutakwemeza ko ibyo avuga ari ukuri, ndetse n’ibyo avuga ko yahamenye ajyanyeyo n’Ubugenzacyaha bikaba atari byo, kuko bajyanyeyo nyuma umwana yamaze kubasobanurira uko aho yasambanyirijwe hameze, mu rwego rwo kubihuza n’ibyo yababwiraga, nk’uko bigaragazwa n’inyandikomvugo y’ibyagaragaye muri icyo cyumba. [29] Na none kubivugwa na Umuhire Udahemuka Régis ko umunsi bavuga ko umwana yasambanyijweho atari ahari ngo kuko yari yagiye i Rilima akagaruka saa munani (14h00), Urukiko rurasanga nabyo nta shingiro bifite, kuko abazwa mu Bugenzacyaha yavuze ko ku wa 04/06/2021 yagarutse aho aba saa sita n’iminota makumyabiri (12h20), anavuga ko Niyogisubizo Dieudonné yaje aho aba kumureba nka saa munani (14h00) naho Habumugisha Egide aza nka saa cyenda (15h00). N’ubwo rero amasaha agiye atandukanye ariko ajya kwegerana n’ayo umwana yavuze ko yasambanyijweho mu gihe cy’ikiruhuko cya saa sita, cyane cyane ko yageze ku ishuri akerewe, kandi byumvikana ko habayeho kugereranya amasaha kuko igihe byabaga batari biteguye ko bazabibazwa, ngo bite ku masaha ya nyayo. [30] Naho ku bijyanye n’uko imvugo z’umwarimu wigishaga U.S zitagombaga gushingirwaho ngo kuko atababonye basambanya uwo mwana, ko ahubwo yavuze ibyo umwana yamubwiye, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ubuhamya bwe Urukiko rutarabushingiyeho nk’ubw’uwabonye umwana asambanywa ahubwo nk’ikimenyetso gishimangira imvugo z’uwo mwana, kuko yageze ku ishuri akerewe, amubajije icyamukereje avuga ko yagiye mu kiruhuko cya saa sita ahura na Niyogisubizo Dieudonné amutwara ku igare amujyana aho Umuhire Udahemuka Régis aba, bahahurira n’uwitwa Habumugisha Egide, bose uko ari batatu baramusambanya; bityo kuba yaravuze ibyo uwo mwana yamubwiye, kandi ibyo yamubwiye akaba ari nako yabisubiyemo abazwa mu Bugenzacyaha, ndetse n’abaregwa bakaba baragiye bavuga ko uwo munsi bageze aho Umuhire Udahemuka Régis aba, bituma ubwo buhamya bwizerwa, bityo bukaba bwashingirwaho. [31] Ku birebana n’uko umwana yababeshyeye ngo kuko mwarimu yamubajije icyamukereje akabahimbira ko bamusambanyije, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nabyo nta shingiro bifite, kuko mu manza zabanje inkiko zasanze uwo mwana atari guhita ahimba inkuru yo gusambanywa, kandi ko uko yayibwiye mwarimu bihura n’ibyo yavugiye mu Bugenzacyaha, anasobanura uko aho yasambanyirijwe hameze kandi aba ariko bahasanga, bityo uretse kuvuga ko umwana yababeshyeye bakaba batarashoboye kuvuguruza ibisobanuro inkiko zatanze. [32] Ku bivugwa na Habumugisha Egide ko uwo munsi bavuga ko umwana yasambanyijwe atageze aho icyaha cyakorewe, Urukiko rurasanga nta shingiro bifite, kuko mu nyandikomvugo yakoreye mu Bugenzacyaha yabanje kuvuga ko ku wa 04/06/2021 atageze kwa Régis, ko ahubwo yagiye ahantu baturanye, ariko abwiwe ko Régis yavuze ko yageze iwe abona kwemera ko yahageze, abajijwe impamvu yabanje kubihakana asubiza ko yari yibagiwe gato, bityo kuba n’imbere y’uru Rukiko yarakomeje kuvuga ko atageze kwa Régis bitafatwa ko ari ukuri bitewe n’uko agenda ahinduranya imvugo.

## Page 10

[33] Ku bijyanye n’uko hashingiwe ku mvugo z’umwana utarageza ku myaka cumi n’ine (14) y’amavuko kandi zaragombaga gushyigikirwa n’ibindi bimenyetso kugirango zemerwe, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga mu guhamya icyaha abaregwa hatarashingiwe ku mvugo za U.S. gusa ahubwo zahujwe n’ibindi bimenyetso, birimo ubuhamya bwa mwarimu wamwigishaga wasobanuriye adategwa ibyamubayeho, zinahuzwa no kuba abagenzacyaha barasanze imiterere y’icyumba cya Régis imeze nk’uko uwo mwana yayivuze, no kuba Niyogisubizo Dieudonné yaremeye ko uwo munsi yatwaye uwo mwana ku igare mu kiruhuko cya saa sita amukuye ku ishuri, no kuba abaregwa baremeye ko bageze aho Umuhire Udahemuka Régis aba, bityo rero hakaba nta cyabuza ko imvugo ze zishingirwaho kuko zunganiwe n’ibindi bimenyetso nk’uko byemejwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza NºRPAA 0133/10/CS haburana Ubushinjacyaha na Mvuyekure Faustin. [34] Ku bijyanye na raporo y’ubuyobozi bw’ikigo na raporo y’inzego z’ibanze, Habumugisha Egide n’umwunganira bavuga ko zitamushinja icyaha, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nk’uko imanza zabanje zibigaragaza, ntaho izo raporo zigeze zishingirwaho mu kumuhamya icyaha. Naho ku birebana n’imvugo z’abatangabuhamya bavuga ko zitashingirwaho kuko zikomoka ku buhamya bwa U.S., Urukiko rurasanga nabyo nta shingiro bifite kuko nk’uko byasobanuwe haruguru nta cyabuza imvugo z’uwo mwana gushingirwaho. [35] Na none ku bivugwa na Habumugisha Egide n’umwunganira ko hari ugushidikanya ku byo aregwa gushingiye ku kuba mubo U.S. yarabwiye mwarimu ko bamusambanyije atamuvuzemo kuko yavuze ko yasambanyijwe n’uwitwa Valens n’abanyeshuri, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga mu nyandikomvugo y’umwarimu wigishaga U.S, yaravuze ko uwo mwana yababwiye ko GISUBIZO yamutwaye ku igare amujyana ahantu Kabeza bamusambanya ari batatu, ubwo buhamya bukaba buhura n’imvugo z’uwo mwana kuko yavuze ko yasambanyijwe na Régis na GISUBIZO n’undi atazi, bigashimangirwa n’inyandiko itanga ikirego ya nyina wa U.S. kuko mu bo yareze harimo na Habumugisha Egide, kandi uyu nawe abazwa yiyemereye ko uwo munsi yageze kwa Régis, anavuga ko yahuye na Niyogisubizo Dieudonné, urwo ruhererekane rero rw’uko ibintu byagenze rukaba rugaragaza ko nta gushidikanya ko Habumugisha ari mubo U.S yavuze ko bamusambanyije. [36] Naho ku bivugwa na Habumugisha Egide n’umwunganira ko hatabajijwe abanyeshuri babonye U.S. yurira igare cyangwa ngo habazwe abamubonye yinjira kwa Régis kugira ngo bimenyekane ko babonye Habumugisha Egide, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kuba U.S. yaratwawe ku igare na Niyogisubizo Dieudonné bidashidikanywaho kuko uyu yabyemeje, naho kuba yarinjiye kwa Régis bikaba bishimangirwa n’uko U.S. yavuze ko ariho Niyogisubizo yamujyanye bakamusambanya ari batatu, akanavuga

uko icyumba cya Régis bamusambanyirijemo kimeze, kandi Habumugisha Egide nawe akaba atarahakanye ko uwo munsi yageze kwa Régis, bikaba bigaragaza rero ko nta gushidikanya ko Habumugisha Egide ari mu bamusambanyije. [37] Ku bijyanye na raporo ya muganga abajuriye bavuga ko itagaragaza ko umwana yasambanyijwe mu gihe cya vuba, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ku bijyanye n’icyaha cyo gusambanya umwana, ikimenyetso cya raporo ya muganga ari ikimenyetso nk’ibindi, ikaba kandi itarebwa ukwayo ahubwo ihuzwa n’ibindi bimenyetso mu rwego rwo gushakisha ukuri ku mikorere y’icyaha. Muri ibyo bimenyetso ku birebana n’uru rubanza, harimo imvugo za U.S wasobanuye uburyo bamusambanyirije mu cyumba cya Umuhire Udahemuka Régis ari batatu,

## Page 11

ageze ku ishuri abibwira mwarimu kandi uko yabisobanuye aba ari nako abisubiramo imbere y’Ubugenzacyaha, n’uko yavuze imiterere y’icyumba yasambanyirijwemo niko abagenzacyaha babisanze kandi abaregwa ntibasobanura ubundi buryo yaba yarabimenyemo, bose kandi bakaba baragiye bemera ko uwo munsi bageze aho Régis aba. [38] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kandi kuba muganga yaravuze ko atakwemeza ko umwana yasambanyijwe kuko yari asanzwe akoreshwa imibonano mpuzabitsina (sexually active), ko ahubwo byahuzwa n’imvugo z’abatangabuhamya, bishingiye ku kuba nta bimenyetso bidasanzwe yabonye ku mwana bitewe n’uko yari asanzwe asambanywa, ari nayo mpamvu nk’uko byavuzwe haruguru, raporo ya muganga itarebwa ukwayo ahubwo igomba guhuzwa n’ibindi bimenyetso, kandi ku birebana na U.S., iyo raporo irebewe hamwe n’imvugo ze n’ubuhamya bwa mwarimu we, no kuba abaregwa baremeye ko bageze kwa Régis, atari ikimenyetso cy’uko abaregwa batamusambanyije nk’uko bashaka kubyumvikanisha. [39] Naho ku birebana n’ibindi banenga raporo ya muganga, birimo kuba nta masohoro yasanzwe ku mwana, kuba nta karangabusuzi agifite no kuba mu bantu uwo mwana yabwiye muganga ko bamusambanyije Habumugisha atarimo, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nk’uko iyo raporo ibigaragaza, umwana yarajyanywe kwa muganga yamaze kwiyuhagira, bivuze ko amasohoro atari kuboneka. Na none kandi, n’ubwo muganga yagaragaje ko umwana yavuze igihe cyari gishize asambanyijwe, muri raporo anavuga ko yamubwiye ko yasambanyijwe n’abasore batatu ubwo yari yagiye gusura umwe muri bo, abo yavugaga rero akaba ari abaregwa muri uru rubanza hamwe n’uwa gatatu utarajuriye, kandi nk’uko byagaragajwe iyo raporo ikaba ihuzwa n’ibindi bimenyetso. [40] Ku birebana n’inyandiko ya U.S. ishinjura abaregwa, bigaragara ko muri iyo nyandiko avuga ko batamusambanyije, ko yababeshyeye bitewe n’uko yari yabuze igikapu ashaka ko abarimu bamufasha kugishaka, bamubajije aho yari ari ababwira ko yari yagiye kurya mu kiruhuko cya saa sita, banze kubyemera ababeshya ko yari yagiye iwabo w’abo bahungu kugira ngo bimworohere kubona igikapu cye. [41] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga iyo nyandiko itashingirwaho ngo hemezwe ko abajuriye batasambanyije U.S., kuko itavuguruza ibyo yavugiye mu Bugenzacyaha, agasobanura uko Niyogisubizo yamutwaye ku igare akamujyana kwa Régis na Habumugisha Egide ahari, uko ari batatu bakamusambanya bamusimburanaho, nyuma agasubira ku ishuri yakerewe, ibyo aba ari ko abibwira mwarimu n’umubyeyi we (nyina), bigahura n’uko abajuriye bavuze ko uwo munsi bari kwa Régis ari batatu. Byongeye kandi na mwarimu we yasobanuye ko U.S. yaje akerewe, avuga ko yabuze igikapu cye, batangiye kukimushakira undi mwana avuga ko yamubonye yurira igare ahetswe n’umusore, bakomeje kumubaza abona kuvuga ko yasambanyijwe, bivuze rero ko iby’uko yatwawe n’umusore atabihimbye ahubwo yabisobanuye kuko byari byamenyekanye, bityo inyandiko ishinjura ikaba itakwizerwa kuko itagaragaza ukuri kw’ibyabaye, cyane cyane ko idasobanura uburyo kubeshya ko yagiye iwabo w’abo basore byari gutuma abona igikapu cye. [42] Naho ku bijyanye n’inyandiko ya nyina wa U.S., ivuga ko yikoreye iperereza agasanga abajuriye batarasambanyije umwana we ngo kuko umwana w’imyaka 13 atari gusambanywa ngo ashobore gusubira mu ishuri, akanavuga ko yamukurikiranye nka nyina agasanga nta kimenyetso kimugaragaraho nk’uwasambanyijwe n’abasore batatu; Urukiko rw’Ubujurire rurasanga iyo nyandiko nayo itahabwa agaciro, kuko ari we watanze ikirego avuga ko umwarimu w’umwana

## Page 12

yamubwiye ko yasambanyijwe n’abasore batatu barimo ababurana muri uru rubanza, anavuga ko yabajije U.S. akamusobanurira uko byagenze, ibyo avuga rero muri iyo nyandiko abashinjura bikaba bitafatwa nk’ukuri kuko ibyo yavugiye mu Bugenzacyaha icyaha kikimara kuba aribyo bihuje n’ukuri kw’ibyabaye bitewe n’uko yabivuze yisanzuye nta gahato ashyizweho. Rurasanga kandi atari ngombwa ko U.S n’umubyeyi we batumizwa kuko ibyo bavugiye mu Bugenzacyaha nta gahato bashyizweho aribyo bikwiye guhabwa agaciro kuko bihura n’ukuri kw’ibyabaye. [43] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kandi kuba hari abandi basambanyije U.S. na muganga akaba yaremeje ko yari asanzwe asambanywa, bitaba impamvu ituma abaregwa bagirwa abere ku cyaha cyo kumusambanya, kuko U.S. yavuze ko nabo bamusambanyije kandi ibimenyetso byavuzwe haruguru byashingiweho n’Urukiko bikaba bibahamya icyo cyaha. [44] Hashingiwe ku bimaze gusobanurwa, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ibimenyetso byashingiweho bihagije kugira ngo Udahemuka Régis na Habumugisha Egide bahamwe n’icyaha cyo gusambanya umwana kandi bikaba bidashidikanywaho, bityo ubujurire bwabo bukaba nta shingiro bufite, hakaba hagumyeho urubanza rwajuririwe n’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) buri wese yahanishijwe. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [45] Rwemeje ko ubujurire bwa Umuhire Udahemuka Régis n’ubwa Habumugisha Egide nta shingiro bufite; [46] Rwemeje ko urubanza N° RPA 01209/2022/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 30/01/2025 rugumanye agaciro mu ngingo zarwo zose; [47] Rutegetse ko igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) Umuhire Udahemuka Régis na Habumugisha Egide bahanishijwe kigumyeho.